Viêm tai giữa ứ mủ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Tổng quan về viêm tai giữa ứ mủ

Về mặt giải phẫu và sinh lý bệnh, tai giữa là một khoang chứa khí nhỏ nằm ngay sau màng nhĩ, đảm nhận chức năng truyền dẫn và khuếch đại các rung động âm thanh từ màng nhĩ qua hệ thống chuỗi ba xương con vào tai trong. Khoang tai giữa được kết nối trực tiếp với vùng vòm hầu họng thông qua một ống thông tự nhiên gọi là vòi nhĩ hay ống Eustachian. Viêm tai giữa ứ mủ xảy ra khi lớp niêm mạc lót trong khoang tai giữa và vòi nhĩ bị viêm nhiễm, làm phù nề và tắc nghẽn đường dẫn lưu sinh lý. Khi đó, chất dịch viêm tiết ra bị ứ đọng lại trong hòm nhĩ, nhanh chóng trở thành môi trường nuôi cấy cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến sự tích tụ các chất dịch mủ đặc quánh đè ép lên các cấu trúc xung quanh.

Dựa trên thời gian tiến triển và đặc điểm thương tổn lâm sàng, bệnh thường được phân định thành hai thể bệnh chính:

Thể cấp tính: Khởi phát đột ngột và diễn biến rầm rộ, thường xuất hiện ngay sau một đợt viêm đường hô hấp trên cấp tính do cảm lạnh hoặc viêm họng. Tình trạng tụ mủ xảy ra nhanh khiến áp lực trong khoang tai giữa tăng cao đột ngột, gây ra những cơn đau tai chói buốt, sốt cao và suy giảm thính lực tạm thời.

Thể mãn tính: Được định nghĩa khi tình trạng ứ mủ trong tai giữa kéo dài liên tục từ ba tháng trở lên hoặc tái phát nhiều đợt dai dẳng trong năm. Ở thể mãn tính, màng nhĩ thường xuất hiện lỗ thủng không tự liền, niêm mạc hòm nhĩ bị thoái hóa dạng hạt, polyp hóa hoặc xơ hóa chuỗi xương con. Nghiêm trọng hơn, quá trình viêm mạn tính có thể thúc đẩy sự hình thành khối cholesteatoma ăn mòn xương, đe dọa thính giác vĩnh viễn.

Viêm tai giữa ứ mủ không chỉ là tổn thương đơn thuần tại tai mà phản ánh sự mất cân bằng sinh lý giữa áp suất hòm nhĩ, sự thông thoáng của vòi nhĩ và hệ miễn dịch niêm mạc hô hấp. Hiểu đúng bản chất của bệnh giúp người chăm sóc nhận thức rõ mức độ nguy hiểm, tránh tâm lý chủ quan khi trẻ em có những triệu chứng viêm đường hô hấp kèm theo cảm giác đau tức tai.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Căn nguyên trực tiếp dẫn đến hình thành mủ trong khoang tai giữa chủ yếu là do nhiễm trùng đường hô hấp trên bởi các vi khuẩn gây bệnh. Sau khi niêm mạc vùng mũi họng bị tổn thương bởi virus cảm lạnh thông thường, virus cúm hoặc virus hợp bào hô hấp, lớp biểu mô lông chuyển suy giảm chức năng tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn thường trú di chuyển ngược dòng qua vòi nhĩ vào tai giữa. Ba tác nhân vi khuẩn phổ biến nhất được ghi nhận bao gồm Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae không định type và Moraxella catarrhalis. Ở những trường hợp viêm tai giữa mãn tính có kèm theo rách màng nhĩ kéo dài, các chủng vi khuẩn như Pseudomonas aeruginosa hoặc tụ cầu vàng Staphylococcus aureus cũng có thể xâm nhập từ môi trường bên ngoài vào khoang hòm nhĩ.

Về mặt giải phẫu và sinh lý bệnh, vòi nhĩ đóng vai trò then chốt trong việc cân bằng áp suất hòm nhĩ và dẫn lưu dịch sinh lý xuống họng. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong hoạt động thông khí của vòi nhĩ đều dẫn đến tích tụ chất tiết vô khuẩn, sau đó nhanh chóng chuyển thành mủ khi vi khuẩn xâm nhập. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, vòi nhĩ có cấu trúc giải phẫu ngắn hơn, khẩu kính tương đối rộng hơn và nằm ngang hơn so với góc dốc tự nhiên ở người lớn. Điều này khiến chất dịch giàu mầm bệnh từ vùng tỵ hầu rất dễ tràn vào tai giữa mỗi khi trẻ khóc, ho, nuốt hoặc hắt hơi. Ngoài ra, khối tổ chức lympho sùi vòm họng phì đại ở trẻ nhỏ cũng là nguyên nhân cơ học gây chèn ép miệng vòi nhĩ, cản trở dẫn lưu tự nhiên.

Bên cạnh các nguyên nhân cơ học và vi sinh vật, nhiều yếu tố thuận lợi làm gia tăng rõ rệt nguy cơ mắc viêm tai giữa ứ mủ trong cộng đồng:

Khói thuốc lá thụ động: Trẻ em thường xuyên hít phải khói thuốc trong gia đình có niêm mạc đường hô hấp bị kích ứng liên tục, làm giảm hoạt động của lông chuyển và tăng nguy cơ viêm tắc vòi nhĩ.

Thói quen bú bình ở tư thế nằm: Khi trẻ nằm ngửa bú sữa, áp lực âm tạo ra trong khoang miệng kết hợp dòng sữa lỏng dễ làm sữa và dịch từ vòm hầu tràn vào vòi nhĩ, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn lên men và sinh mủ.

Tiếp xúc trong môi trường nhà trẻ: Sinh hoạt tập trung tại các cơ sở giữ trẻ làm tăng tần suất lây nhiễm chéo các đợt cảm cúm, viêm mũi họng.

Cơ địa dị ứng và bệnh trào ngược dạ dày thực quản: Axit dịch vị trào ngược lên ngã tư hầu họng gây viêm sưng nề niêm mạc quanh lỗ vòi nhĩ.

Dị tật bẩm sinh vùng sọ mặt: Trẻ có tật hở hàm ếch hoặc hội chứng Down thường gặp rối loạn chức năng cơ căng màn hầu, khiến vòi nhĩ không thể đóng mở bình thường.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng của viêm tai giữa ứ mủ thường bắt đầu với các cơn đau tai dữ dội. Người bệnh cảm thấy đau nhói, đau sâu bên trong tai, cơn đau thường tăng lên rõ rệt về đêm hoặc khi thay đổi tư thế nằm, nhai nuốt và xì mũi. Cùng với đau nhức là cảm giác căng tức nặng tai tương tự như có dị vật nút chặt ống tai hoặc bị đọng nước sau khi tắm. Sức nghe của người bệnh bị suy giảm đáng kể, âm thanh xung quanh nghe như bị bóp nghẹt, trầm đục hoặc xuất hiện tiếng ù tai, vo ve liên tục trong đầu. Khi khối mủ tích tụ tạo áp lực quá lớn làm thủng màng nhĩ, chất dịch mủ sẽ chảy tràn ra cửa tai ngoài; lúc này cơn đau nhức tai có xu hướng dịu đi nhanh chóng nhưng tai lại xuất hiện dịch nhầy mủ màu vàng hoặc xanh đục, đôi khi lẫn vệt máu và có mùi hôi khó chịu.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa thể tự diễn đạt cảm giác đau nhức hay suy giảm thính lực, cha mẹ cần chú ý theo dõi các biểu hiện gợi ý sau:

Thay đổi hành vi và tâm trạng: Trẻ trở nên cáu kỉnh, quấy khóc dữ dội không thể dỗ dành, hay buồn ngủ, thiếu tập trung vào các sinh hoạt quen thuộc hoặc có xu hướng thu mình thích chơi một mình.

Động tác khó chịu tại vùng tai: Trẻ thường xuyên đưa tay kéo giật vành tai, cào cấu tai, dụi đầu liên tục vào gối hoặc lắc đầu qua lại; đặc biệt khóc thét khi được đặt nằm ngửa hoặc khi có người vô tình chạm vào tai.

Giảm phản xạ thính giác và chậm phát triển ngôn ngữ: Trẻ không quay đầu lại khi cha mẹ gọi tên, thường xuyên yêu cầu người lớn nhắc lại lời nói, thích ngồi sát tivi hoặc đòi bật to âm lượng; trẻ có thể nói chuyện lớn tiếng hơn bình thường hoặc phát âm ngọng do tiếp nhận âm thanh không rõ.

Biến đổi về giấc ngủ và thói quen bú nuốt: Trẻ ngủ chập chờn, hay giật mình khóc đêm, bú ngắt quãng hoặc bỏ bú hoàn toàn vì cử động nuốt làm tăng áp lực hòm nhĩ gây đau buốt tai.

Bên cạnh các dấu hiệu cục bộ tại tai, viêm tai giữa ứ mủ thường đi kèm với các triệu chứng toàn thân như sốt, cơ thể mệt mỏi, khó chịu, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn trớ ở trẻ nhỏ. Cần phân biệt viêm tai giữa ứ mủ với viêm tai ngoài (trong viêm tai ngoài, cơn đau tăng dữ dội khi kéo vành tai hoặc ấn vào nắp tai nhưng thính lực ít bị ảnh hưởng) và đau tai do phản xạ từ các ổ viêm họng, viêm amidan cấp tính.

Chẩn đoán

Chẩn đoán xác định viêm tai giữa ứ mủ đòi hỏi sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc bác sĩ nhi khoa thông qua các phương tiện quan sát màng nhĩ chuyên dụng. Phương pháp lâm sàng cơ bản và quan trọng hàng đầu là soi tai bằng đèn soi có bóng bơm hơi (otoscopy khí nén) hoặc nội soi tai bằng ống soi quang học cứng/mềm có gắn camera phóng đại. Dưới hình ảnh nội soi phóng đại, bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện các biến đổi bệnh lý trên bề mặt màng nhĩ: màng nhĩ mất đi độ trong suốt và nón sáng sinh lý, chuyển sang màu đỏ rực, phù nề, dày đục hoặc có màu vàng nhạt do lớp dịch mủ ứ đọng phía sau. Dấu hiệu kinh điển là màng nhĩ phồng lên về phía ống tai ngoài do áp lực khối mủ đè ép, các mốc giải phẫu quan trọng như cán xương búa bị mờ hoặc biến mất hoàn toàn. Thử nghiệm otoscopy khí nén cho thấy màng nhĩ giảm hoặc mất hẳn khả năng di động khi thay đổi áp suất buồng khí.

Bên cạnh nội soi quan sát hình thái, các thăm dò chức năng thính giác cung cấp bằng chứng khách quan về tình trạng ứ đọng dịch và mức độ suy giảm sức nghe:

Nhĩ lượng đồ (Tympanometry): Kỹ thuật này đo lường độ thông thuận của hệ thống màng nhĩ – chuỗi xương con dưới các mức áp suất khác nhau. Đồ thị nhĩ lượng đồ dạng dẹt phẳng (Type B) là dấu hiệu điển hình cho thấy có khối dịch mủ đặc lấp đầy toàn bộ khoang tai giữa.

Đo thính lực đồ đơn âm (Audiometry): Thường áp dụng cho trẻ lớn và người trưởng thành nhằm lượng hóa mức độ nghe kém dẫn truyền do khối mủ và tình trạng phù nề cản trở cơ chế truyền rung động âm thanh.

Trong các trường hợp màng nhĩ đã bị thủng vỡ mủ tự nhiên hoặc bệnh nhân tái phát nhiều lần không đáp ứng với điều trị ban đầu, bác sĩ sẽ lấy bệnh phẩm dịch mủ tai để soi tươi, nuôi cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ. Việc nuôi cấy giúp định danh chính xác chủng vi khuẩn gây bệnh và lựa chọn loại thuốc kháng sinh phù hợp nhất. Ngoài ra, chụp cắt lớp vi tính (CT scan) xương thái dương có thể được chỉ định khi nghi ngờ nhiễm trùng đã lan vào các khoang xương chũm hoặc có nguy cơ biến chứng nội sọ.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh viêm tai giữa ứ mủ

Viêm tai giữa ứ mủ nếu không được phát hiện và kiểm soát y khoa kịp thời có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nghiêm trọng đe dọa thính lực và tính mạng người bệnh. Biến chứng thường gặp đầu tiên là rách màng nhĩ tự phát do khối dịch mủ tích tụ nhiều đè ép gây thiếu máu cục bộ và hoại tử màng nhĩ. Nếu lỗ thủng không thể tự lành sẹo, người bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn viêm tai giữa mãn tính kèm theo xơ hóa chuỗi xương con hoặc hình thành khối cholesteatoma ăn mòn xương.

Khi ổ nhiễm khuẩn lan rộng ra ngoài giới hạn khoang tai giữa, vi khuẩn có thể tấn công vào các tế bào xương chũm gây viêm xương chũm cấp tính. Người bệnh sẽ xuất hiện tình trạng sưng nóng đỏ đau dữ dội phía sau vành tai, khiến vành tai bị đẩy vểnh ra trước. Vi khuẩn cũng có thể xâm lấn vào mê nhĩ ở tai trong làm tổn thương cơ quan thăng bằng và thính giác, gây hội chứng chóng mặt dữ dội, buồn nôn và điếc tiếp nhận vĩnh viễn. Ngoài ra, dây thần kinh mặt số VII chạy qua hòm nhĩ có thể bị viêm hoặc chèn ép, dẫn đến méo miệng và liệt nửa mặt.

Đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới hai tuổi, cấu trúc xương sọ còn mỏng và chưa liền khít làm tăng nguy cơ vi khuẩn lan truyền trực tiếp lên nội sọ. Các biến chứng sọ não tối nguy hiểm bao gồm viêm màng não mủ, áp xe ngoài màng cứng, áp xe não và viêm tắc tĩnh mạch xoang bên. Đây là những tình trạng cấp cứu thần kinh có tỷ lệ tử vong cao hoặc để lại di chứng bại não, động kinh lâu dài cho trẻ. Thêm vào đó, việc suy giảm thính lực kéo dài trong giai đoạn đầu đời sẽ cản trở quá trình học nói, khiến trẻ chậm phát triển ngôn ngữ và gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp học tập.

Mối liên hệ giữa viêm tai giữa ứ mủ và các bệnh lý tai mũi họng khác

Khoang tai giữa được kết nối trực tiếp với vùng tỵ hầu thông qua vòi nhĩ, tạo thành một hệ thống giải phẫu và niêm mạc liên tục. Do đó, viêm tai giữa ứ mủ hiếm khi xuất hiện như một bệnh lý đơn độc mà thường là hậu quả tiếp nối của các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm mũi xoang mủ, viêm VA phì đại, viêm amidan và viêm họng hạt.

Khi trẻ mắc viêm VA hoặc viêm amidan mạn tính, các tổ chức lympho này bị phì đại quá mức trở thành ổ chứa vi khuẩn thường trực và trực tiếp chèn ép cơ học vào lỗ mở vòi nhĩ. Dịch viêm mang theo vô số vi khuẩn gây bệnh dễ dàng trào ngược vào khoang tai giữa, gây nhiễm trùng thứ phát. Tương tự, ở người lớn mắc viêm xoang mãn tính, dòng mủ liên tục chảy xuống thành sau họng cũng kích thích phản ứng viêm quanh vòi nhĩ.

Chính vì mối liên hệ mật thiết này, việc điều trị triệt để viêm tai giữa ứ mủ đòi hỏi nhân viên y tế phải thăm khám và kiểm soát đồng thời các ổ nhiễm trùng nguyên phát tại đường thở. Nếu chỉ tập trung điều trị tại chỗ ở tai mà bỏ qua tình trạng viêm mũi xoang hay viêm VA, bệnh viêm tai giữa rất dễ tái phát nhiều lần và nhanh chóng chuyển thành thể mãn tính khó chữa.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí viêm tai giữa ứ mủ là kiểm soát triệt để ổ nhiễm trùng, giải phóng lượng dịch mủ ứ đọng trong khoang hòm nhĩ, phục hồi chức năng thông khí của vòi nhĩ, giảm nhẹ triệu chứng đau nhức và bảo vệ thính lực lâu dài. Kế hoạch điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng cá thể hóa dựa trên độ tuổi của người bệnh, mức độ nghiêm trọng của đợt viêm, thời gian kéo dài và tiền sử dị ứng thuốc. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không được tự ý áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng, thổi bột thuốc vào tai hoặc tự mua kháng sinh uống tại nhà.

Trong giai đoạn cấp tính, phác đồ điều trị nội khoa có giám sát y tế chặt chẽ thường bao gồm các nhóm biện pháp sau:

Thuốc giảm đau và hạ sốt: Giúp xoa dịu các cơn đau tai dữ dội và kiểm soát các đợt sốt cao, từ đó cải thiện giấc ngủ và giúp trẻ ăn uống bình thường trở lại.

Liệu pháp kháng sinh đường toàn thân: Kháng sinh được chỉ định trong các trường hợp có bằng chứng nhiễm trùng vi khuẩn rõ rệt, bệnh nhân sốt cao, đau tai nhiều hoặc ở trẻ dưới hai tuổi nhằm phòng ngừa biến chứng lan rộng. Người bệnh cần uống thuốc đủ liều và đủ thời gian theo đúng hướng dẫn trong đơn thuốc của bác sĩ; tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc sớm khi thấy các triệu chứng đau tai vừa thuyên giảm vì điều này dễ làm vi khuẩn tái bùng phát và gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Thuốc nhỏ tai: Thuốc nhỏ tai chỉ được sử dụng khi có chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ sau khi đã nội soi kiểm tra tình trạng toàn vẹn của màng nhĩ. Nếu màng nhĩ đã bị thủng, một số loại thuốc nhỏ tai thông thường chứa thành phần có thể gây độc cho tế bào thính giác tai trong, dẫn đến mất sức nghe không thể phục hồi.

Vệ sinh thông thoáng mũi họng: Rửa mũi và hút dịch nhầy mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp làm sạch vùng tỵ hầu, giảm phù nề quanh lỗ mở vòi nhĩ và hỗ trợ quá trình dẫn lưu tự nhiên.

Khi các biện pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả sau thời gian theo dõi, hoặc tình trạng dịch mủ ứ đọng kéo dài trên ba tháng gây giảm thính lực tiến triển, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp ngoại khoa:

Trích rạch màng nhĩ (Myringotomy): Bác sĩ tạo một đường rạch siêu nhỏ có kiểm soát trên màng nhĩ dưới kính hiển vi để chủ động hút sạch mủ ứ đọng. Thủ thuật này giúp giải áp tức thì cho khoang tai giữa, cắt đứt cơn đau tai nhanh chóng và vết rạch nhân tạo thường tự lành rất tốt, ít để lại sẹo so với trường hợp màng nhĩ tự vỡ rách.

Đặt ống thông khí hòm nhĩ (Tympanostomy tube): Một ống thông nhỏ bằng chất liệu y tế được đặt xuyên qua màng nhĩ nhằm duy trì sự thông khí và dẫn lưu dịch liên tục trong một khoảng thời gian nhất định theo đánh giá của bác sĩ trước khi tự đào thải ra ngoài hoặc được chủ động tháo bỏ.

Nạo sùi vòm họng VA: Áp dụng cho trẻ em bị viêm tai giữa tái phát nhiều đợt có kèm theo phì đại sùi vòm họng VA gây bít tắc cơ học lỗ vòi nhĩ.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phần lớn các trường hợp viêm tai giữa ứ mủ khởi nguồn từ sự lây lan vi khuẩn sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, do đó việc chủ động bảo vệ đường hô hấp đóng vai trò tiên quyết trong phòng bệnh. Mọi người, đặc biệt là trẻ nhỏ, cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Trong các thời điểm giao mùa hoặc khi có dịch bệnh đường hô hấp bùng phát, cần hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với những người đang có biểu hiện cảm cúm, ho, sổ mũi. Vệ sinh khoang mũi họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bụi bẩn và dịch nhầy dư thừa, giữ cho lớp niêm mạc đường thở luôn ẩm sạch và hỗ trợ hoạt động của vòi nhĩ.

Bên cạnh vệ sinh phòng dịch, cha mẹ cần điều chỉnh một số thói quen chăm sóc hàng ngày nhằm loại bỏ các yếu tố nguy cơ:

Điều chỉnh tư thế khi cho trẻ ăn uống: Tuyệt đối không cho trẻ bú bình ở tư thế nằm ngửa hoàn toàn. Khi cho trẻ bú sữa hoặc uống nước, người chăm sóc cần bế trẻ ở tư thế nâng cao đầu và phần thân trên so với mặt phẳng giường để ngăn dòng sữa trào ngược vào vòi nhĩ.

Khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn: Sữa mẹ cung cấp nguồn kháng thể tự nhiên phong phú giúp củng cố hệ miễn dịch non nớt của trẻ, bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa và hô hấp chống lại sự xâm nhập của mầm bệnh.

Xây dựng môi trường sống không khói thuốc: Khói thuốc lá làm tổn thương nghiêm trọng tế bào lông chuyển niêm mạc và làm tăng nguy cơ viêm tắc vòi nhĩ. Do đó, gia đình cần bảo đảm trẻ không phải hít khói thuốc lá thụ động trong nhà hay trên xe hơi.

Hạn chế dùng núm vú giả kéo dài: Việc ngậm và mút núm vú giả liên tục có thể làm thay đổi áp lực khoang miệng và ảnh hưởng xấu đến chức năng đóng mở tự nhiên của vòi nhĩ.

Chủ động tiêm chủng vắc xin đầy đủ theo khuyến cáo y khoa là biện pháp phòng ngừa đặc hiệu có giá trị cao. Việc tiêm vắc xin phòng phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) và vắc xin phòng cúm mùa hàng năm giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nặng và biến chứng viêm tai giữa ứ mủ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh hoặc phụ huynh chăm sóc trẻ cần nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng hoặc chuyên khoa nhi để được kiểm tra trực tiếp khi phát hiện các dấu hiệu:

Cơn đau tai kéo dài liên tục trên 24 giờ hoặc đau nhói dữ dội khiến trẻ quấy khóc không dứt, mất ngủ kéo dài.

Trẻ sốt cao không hạ dù đã dùng các biện pháp hạ sốt thông thường, hoặc tình trạng sốt bùng phát trở lại sau khi đợt cảm sốt trước đó đã thuyên giảm.

Nhận thấy trẻ có dấu hiệu nghe kém rõ rệt như không phản ứng trước các âm thanh quen thuộc, không giật mình khi có tiếng động lớn hoặc liên tục đòi hỏi nghe to.

Bắt đầu xuất hiện dịch lạ chảy ra từ ống tai ngoài, dù là dịch trong, dịch nhầy đục hay dịch mủ vàng có lẫn máu.

Người chăm sóc cần đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo đỏ nguy kịch nào sau đây:

Vùng xương chũm ngay phía sau vành tai xuất hiện tình trạng sưng phồng, đỏ rực, nóng và đau buốt khi chạm vào, khiến vành tai bị đẩy lệch vểnh ra phía trước.

Trẻ trở nên li bì, ngủ gà, lơ mơ, khó đánh thức, xuất hiện các cơn co giật hoặc nôn vọt bất thường.

Dấu hiệu cứng gáy, người bệnh không thể cúi gập cằm chạm vào ngực do phản ứng màng não.

Xuất hiện dấu hiệu méo miệng, nhân trung lệch, mắt nhắm không kín một bên nghi ngờ tổn thương liệt dây thần kinh mặt số VII.

Người bệnh bị chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng hoàn toàn, đi đứng loạng choạng hoặc có hiện tượng rung giật nhãn cầu.

Lưu ý an toàn

Nội dung thông tin cung cấp trong bài viết này chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo y khoa tổng quan, hoàn toàn không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá lâm sàng hoặc phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Cơ quan thính giác có cấu tạo giải phẫu tinh vi và nằm ở vị trí tiếp giáp trực tiếp với các cấu trúc sọ não quan trọng; do đó, mọi biểu hiện bất thường tại tai đều cần được thăm khám bằng các dụng cụ nội soi chuyên dụng để xác định chính xác giai đoạn bệnh.

Người bệnh và phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa có kiểm chứng khoa học như thổi sáp ong, thổi bột thuốc thảo dược, nhỏ nước ép hành tỏi hay dùng oxy già nhỏ trực tiếp vào ống tai. Khi màng nhĩ đã có lỗ rách, các chất lạ này sẽ tràn thẳng vào khoang tai giữa gây hoại tử niêm mạc, ăn mòn chuỗi xương con và dẫn đến điếc vĩnh viễn không thể hồi phục. Ngoài ra, việc tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế có thể gây ra hiện tượng kháng kháng sinh và làm lu mờ các triệu chứng cảnh báo biến chứng nguy hiểm. Mọi quyết định can thiệp điều trị đều phải tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Kết luận

Viêm tai giữa ứ mủ là một bệnh lý nhiễm trùng tai mũi họng thường gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đe dọa trực tiếp đến khả năng nghe và tính mạng nếu không được phát hiện, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các biểu hiện lâm sàng như đau tai, giảm phản xạ âm thanh, quấy khóc nhiều về đêm hoặc chảy dịch mủ từ lỗ tai có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ màng nhĩ và chuỗi xương con. Thay vì tự ý điều trị tại nhà bằng các bài thuốc truyền miệng, gia đình nên chủ động đưa người bệnh đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được nội soi, đo thính lực và can thiệp y khoa an toàn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa người chăm sóc và bác sĩ chuyên khoa cùng lối sống vệ sinh phòng bệnh sẽ giúp bảo tồn trọn vẹn thính giác cho người bệnh.