Đau họng: Dấu hiệu, nguyên nhân, chẩn đoán và những cảnh báo nguy hiểm

Tổng quan về đau họng

Đau họng là thuật ngữ y khoa mô tả cảm giác đau đớn, cộm xốn, khô rát hoặc ngứa ngáy dọc theo vùng niêm mạc hầu họng và amidan. Cơn đau thường biểu hiện rõ rệt nhất hoặc tăng mạnh cường độ khi người bệnh thực hiện động tác nuốt thức ăn, chất lỏng hoặc thậm chí là nuốt nước bọt. Trong nhiều trường hợp nặng, cảm giác đau rát dữ dội có thể khiến người bệnh sợ nuốt, dẫn đến tình trạng chán ăn, mệt mỏi và suy giảm thể trạng nhanh chóng.

Về mặt bản chất sinh lý bệnh, đau họng xuất hiện khi các lớp tế bào niêm mạc lót ở hầu họng bị tổn thương, phù nề và sung huyết dưới sự kích thích của phản ứng viêm tại chỗ. Quá trình viêm này giải phóng các chất trung gian hóa học làm nhạy cảm hóa các đầu mút dây thần kinh cảm giác phân bố dày đặc ở vùng họng miệng, tạo nên cảm giác đau nhói và khó chịu liên tục.

Đau họng không phải là một bệnh lý đơn lẻ độc lập mà là một triệu chứng lâm sàng phản ánh tổn thương của vùng tai mũi họng hoặc đường hô hấp trên. Tình trạng này có thể xuất hiện trong bệnh cảnh viêm họng cấp tính, viêm amidan, cảm cúm, nhiễm liên cầu khuẩn, hoặc do các kích thích cơ học và hóa học tác động trực tiếp vào vùng họng.

Mặc dù đau họng thường mang tính chất cấp tính và thuyên giảm dần khi nguyên nhân nguyên phát được giải quyết, một số trường hợp có thể diễn tiến dai dẳng, tái phát nhiều lần và chuyển biến thành viêm họng mạn tính. Mức độ nghiêm trọng của đau họng biến thiên rất lớn giữa từng cá thể, phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, tình trạng miễn dịch nền và thời điểm người bệnh được can thiệp y tế.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Đau họng hình thành từ nhiều nhóm nguyên nhân đa dạng, trong đó nhiễm trùng là yếu tố chiếm tỷ lệ áp đảo trong thực hành lâm sàng.

Nhiễm trùng do virus:

• Đây là nguyên nhân hàng đầu gây viêm đau họng, chiếm phần lớn các đợt bùng phát trong cộng đồng. Các chủng virus thường gặp bao gồm virus gây cảm lạnh thông thường như Rhinovirus, Coronavirus thông thường, virus cúm mùa Influenza, Adenovirus, virus hợp bào hô hấp RSV và SARS-CoV-2. Khi virus xâm nhập, chúng tấn công biểu mô niêm mạc hầu họng, kích hoạt đáp ứng miễn dịch gây sưng phù và tăng tiết dịch.

Nhiễm khuẩn hầu họng:

• Vi khuẩn Streptococcus pyogenes hay còn gọi là liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A là tác nhân vi khuẩn phổ biến và đáng lo ngại nhất gây viêm họng cấp và viêm amidan mủ. Nhiễm khuẩn liên cầu thường có khởi phát đột ngột, phản ứng viêm rầm rộ tại chỗ và tiềm ẩn nhiều rủi ro biến chứng toàn thân nghiêm trọng nếu không được can thiệp kháng sinh thích hợp theo phác đồ của bác sĩ.

Kích ứng từ dịch vị dạ dày trào ngược:

• Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân không nhiễm trùng thường bị bỏ sót. Khi acid hydrochloric và enzym pepsin từ dạ dày trào ngược qua cơ thắt thực quản trên lên tới họng và thanh quản, chúng trực tiếp bào mòn và làm bỏng rát niêm mạc nhạy cảm. Thống kê cho thấy khoảng 70% bệnh nhân trào ngược kéo dài gặp biến chứng viêm họng, dễ tiến triển thành viêm họng hạt mạn tính khó điều trị dứt điểm.

Các yếu tố kích thích môi trường và thói quen:

• Tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá chủ động hoặc thụ động, hít phải bụi mịn, hóa chất công nghiệp, không khí quá khô lạnh từ điều hòa hoặc phấn hoa gây viêm mũi xoang dị ứng đều khiến niêm mạc họng bị khô, viêm và tăng nhạy cảm.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh:

• Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm đối tượng có tỷ lệ viêm họng do liên cầu cao nhất. Những người thường xuyên sinh hoạt trong môi trường đông đúc như trường học, nhà trẻ, văn phòng kín; người có hệ miễn dịch suy giảm; người có tiền sử viêm xoang mạn tính khiến dịch mủ liên tục chảy xuống thành sau họng; và người thường xuyên phải nói to, nói nhiều làm căng thẳng dây thanh âm cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng đau họng có biểu hiện lâm sàng rất phong phú, thay đổi linh hoạt tùy theo căn nguyên bệnh sinh và cơ địa của từng người bệnh.

Các biểu hiện thường gặp:

• Người bệnh thường cảm nhận rõ sự khô rát, cộm ngứa, đau châm chích ở cổ họng, cảm giác đau tăng lên đáng kể mỗi khi nuốt nước bọt hay ăn uống. Ở các trường hợp do virus thông thường, đau họng thường đi kèm với các triệu chứng cảm mạo quen thuộc như ho khan hoặc ho có đờm, nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi liên tục, đau đầu nhẹ và giọng nói bị khàn khàn, căng tức do thanh quản bị ảnh hưởng.

Biểu hiện điển hình của viêm họng do vi khuẩn liên cầu nhóm A:

• Khác với nhiễm virus, viêm họng liên cầu thường khởi phát rất nhanh và đột ngột với mức độ đau họng dữ dội. Người bệnh thường sốt cao, amidan hai bên sưng to ửng đỏ và xuất hiện các mảng, vệt mủ trắng hoặc vàng bám trên bề mặt. Soi họng có thể thấy các chấm xuất huyết đỏ li ti trên vòm miệng mềm, kèm theo tình trạng sưng to và đau tức rõ rệt của các hạch bạch huyết ở vùng cổ trước. Ở một số bệnh nhân, bệnh còn đi kèm phát ban đỏ dạng cát ráp trên da hay còn gọi là bệnh ban đỏ Scarlatina.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần khám bác sĩ ngay:

• Cơn đau họng diễn tiến nghiêm trọng đến mức không thể nuốt chất lỏng; cảm giác khó thở hoặc đau thắt khi hít thở; tình trạng cứng hàm, khó khăn hoặc không thể há to miệng; sốt cao trên 38 độ C tương đương 101 độ F không hạ; đau lan sâu lên tai; đau cứng cổ hoặc đau các khớp; xuất hiện vệt máu tươi lẫn trong nước bọt hay đờm; hoặc tình trạng đau họng kéo dài liên tục trên 7 ngày không thuyên giảm.

Điểm dễ nhầm lẫn trên lâm sàng:

• Đau họng do virus và vi khuẩn ở giai đoạn sớm có thể có hình ảnh niêm mạc sung huyết đỏ tương đối giống nhau. Ngược lại, đau họng do trào ngược dạ dày thường có triệu chứng đau rát nhiều nhất vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, không kèm sốt hay sổ mũi, nhưng thường bị người bệnh nhầm lẫn thành cảm lạnh thông thường và tự ý dùng thuốc sai mục đích.

Chẩn đoán

Chẩn đoán đau họng là một quy trình y khoa toàn diện nhằm xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ, phân biệt giữa nhiễm virus và nhiễm khuẩn, đồng thời đánh giá nguy cơ biến chứng để đưa ra hướng tiếp cận phù hợp cho từng cá thể.

Hỏi bệnh sử và thăm khám lâm sàng:

• Bác sĩ sẽ tiến hành khai thác chi tiết về thời điểm khởi phát, tốc độ tăng nặng của cơn đau, mức độ khó nuốt, các triệu chứng toàn thân đi kèm như sốt, ho, sổ mũi hay tiền sử bệnh lý dạ dày, dị ứng. Tiếp đó, bác sĩ sử dụng dụng cụ đè lưỡi và nguồn sáng chuyên dụng để quan sát trực tiếp niêm mạc thành sau họng, trụ amidan, lưỡi gà và vòm miệng nhằm tìm kiếm tình trạng phù nề, mảng mủ hay xuất huyết. Thao tác sờ nắn các chuỗi hạch bạch huyết dọc hai bên cổ giúp đánh giá mức độ phản ứng viêm của hệ miễn dịch.

Xét nghiệm và thăm dò cận lâm sàng:

• Để phân định rõ ràng căn nguyên, bác sĩ có thể chỉ định lấy dịch phết họng để thực hiện xét nghiệm nhanh tìm kháng nguyên liên cầu khuẩn RADT, cho kết quả trong vài phút. Khi cần độ chính xác tối ưu hoặc khi xét nghiệm nhanh âm tính ở đối tượng nghi ngờ cao, mẫu dịch có thể được đem nuôi cấy vi khuẩn. Trường hợp nghi ngờ nhiễm nấm, viêm họng mạn tính hoặc tổn thương sâu lan tỏa, nội soi tai mũi họng sẽ được tiến hành để quan sát toàn bộ hạ họng và thanh quản.

Giới hạn của việc tự nhận biết tại nhà:

• Người bệnh không thể tự chẩn đoán chính xác nguyên nhân đau họng bằng mắt thường qua gương. Hình ảnh họng đỏ hay đốm trắng có thể do cả virus như Epstein-Barr, vi khuẩn lẫn các phản ứng sinh lý lành tính tạo nên. Việc tự đoán bệnh rất dễ dẫn đến lạm dụng kháng sinh sai lầm hoặc bỏ sót các biến chứng nguy hiểm, do đó việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ luôn là yêu cầu bắt buộc.

Biến chứng nguy hiểm tiềm ẩn khi đau họng không được can thiệp kịp thời

Đau họng do cảm lạnh thông thường thường lành tính, nhưng các dạng nhiễm trùng đặc hiệu như viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng phác đồ có thể dẫn đến những hệ lụy sức khỏe nặng nề. Quá trình viêm nhiễm kéo dài hoặc vi khuẩn xâm lấn sâu có thể gây áp-xe quanh amidan, áp-xe thành sau họng, khiến đường thở bị chèn ép đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Bên cạnh các biến chứng tại chỗ, cơ chế miễn dịch tự miễn sau nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A là mối nguy đặc biệt nguy hiểm. Các kháng thể do cơ thể tạo ra để chống lại vi khuẩn có thể phản ứng chéo tấn công chính các mô của cơ thể, dẫn đến bệnh thấp tim gây tổn thương vĩnh viễn van tim, viêm cầu thận cấp làm suy giảm chức năng thận và viêm đa khớp cấp tính.

Ngoài ra, tình trạng ứ đọng dịch viêm tại vùng hầu họng có thể lan rộng theo các đường giải phẫu kế cận, gây ra các đợt nhiễm trùng thứ phát như viêm tai giữa cấp tính, viêm tai giữa ứ mủ, viêm xoang sàng sau và viêm phế quản phổi, đặc biệt phổ biến ở nhóm đối tượng trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Cơ chế trào ngược dạ dày thực quản gây viêm đau họng mạn tính

Trào ngược dạ dày thực quản là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đau họng kéo dài nhưng lại thường bị chẩn đoán nhầm với các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên. Khi van cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu, các chất chứa trong lòng dạ dày bao gồm acid dịch vị, dịch mật và enzym tiêu hóa pepsin sẽ trào ngược ngược dòng lên thực quản và tiến sâu vào khu vực hầu họng, thanh quản.

Khác với niêm mạc dạ dày vốn có lớp chất nhầy bảo vệ đặc hiệu trước môi trường acid đậm đặc, niêm mạc vùng họng miệng rất mỏng manh và dễ bị tổn thương. Sự tiếp xúc liên tục với dịch vị mang tính acid cao sẽ gây bỏng rát vi thể, kích hoạt phản ứng viêm vô khuẩn mạn tính, làm người bệnh luôn có cảm giác vướng họng, nóng rát cổ họng, khàn giọng và ho dai dẳng.

Thống kê y khoa cho thấy có khoảng 70% bệnh nhân mắc hội chứng trào ngược dạ dày thực quản gặp phải biến chứng viêm họng. Nếu tình trạng trào ngược không được kiểm soát tận gốc, niêm mạc hầu họng sẽ bị xơ hóa và quá sản thành các tổ chức lympho nổi gồ ghề, hình thành viêm họng hạt mạn tính rất khó điều trị dứt điểm và thường xuyên tái phát.

Nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh và lưu ý an toàn đối với tình trạng đau họng

Một trong những sai lầm phổ biến và nguy hại nhất trong cộng đồng là thói quen tự ý mua thuốc kháng sinh để uống mỗi khi bị đau họng. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp đau họng có nguyên nhân do virus hoặc các yếu tố kích ứng không nhiễm trùng, trong khi thuốc kháng sinh hoàn toàn không có hoạt tính chống lại virus và không giúp giảm cảm giác đau do viêm vô khuẩn.

Việc lạm dụng kháng sinh bừa bãi không chỉ không mang lại hiệu quả chữa bệnh mà còn gây ra nhiều tác dụng không mong muốn như rối loạn hệ vi sinh đường ruột, dị ứng thuốc và đặc biệt là thúc đẩy nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng. Thuốc kháng sinh chỉ thực sự cần thiết và chỉ được phép sử dụng khi có bằng chứng rõ ràng về nhiễm khuẩn như nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A và bắt buộc phải tuân theo đơn thuốc cùng hướng dẫn chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa.

Tùy thuộc vào mức độ nhiễm trùng, tình trạng sức khỏe tổng thể và khả năng dung nạp của từng cá thể người bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn nhóm kháng sinh phù hợp, đường dùng bằng đường uống hoặc đường tiêm truyền tĩnh mạch trong các ca bệnh nặng, đồng thời xác định liệu trình điều trị đủ ngày để tiêu diệt triệt để ổ nhiễm khuẩn.

Các nhóm sản phẩm chăm sóc tại chỗ hỗ trợ làm dịu niêm mạc hầu họng

Trong thực hành chăm sóc và hỗ trợ làm dịu cảm giác khó chịu ở vùng hầu họng, các sản phẩm tác dụng tại chỗ thường được sử dụng nhằm mục đích giảm nhẹ triệu chứng sưng rát, giữ ẩm cho niêm mạc và hỗ trợ quá trình hồi phục tự nhiên của cơ thể.

Dung dịch nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc họng sát khuẩn là biện pháp phổ biến giúp làm sạch chất nhầy, rửa trôi một phần vi sinh vật và các chất gây kích ứng bám trên bề mặt niêm mạc họng miệng. Việc súc họng đúng cách bằng dung dịch ấm giúp làm ẩm biểu mô và giảm bớt cảm giác khô rát một cách nhẹ nhàng.

Bên cạnh đó, các dạng viên ngậm và dung dịch xịt họng chứa các chiết xuất thảo dược tự nhiên hoặc các hoạt chất gây tê tại chỗ, kháng viêm nhẹ cũng được ứng dụng rộng rãi. Khi ngậm hoặc xịt trực tiếp vào khoang miệng, các hoạt chất này tạo lớp màng bao phủ bảo vệ các đầu mút thần kinh cảm giác đang bị kích thích, kích thích tuyến nước bọt hoạt động để làm ẩm khoang miệng, từ đó mang lại cảm giác dễ chịu tức thì và giúp người bệnh dễ dàng hơn khi nuốt thức ăn.

Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý rằng các sản phẩm chăm sóc tại chỗ chỉ mang tính chất hỗ trợ giảm nhẹ triệu chứng tạm thời chứ không thể thay thế cho các can thiệp điều trị căn nguyên y khoa. Việc lựa chọn và sử dụng bất kỳ sản phẩm nào cũng cần tham khảo ý kiến hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ, phụ nữ có thai và người có tiền sử dị ứng đường thở.

Nguyên nhân và cơ chế khiến đau rát họng biểu hiện rõ rệt vào buổi sáng

Nhiều người bệnh thường gặp phải tình trạng cổ họng bị đau nhói, khô khốc và rát buốt dữ dội nhất vào thời điểm vừa thức dậy vào buổi sáng, sau đó cảm giác này có xu hướng dịu dần trong ngày. Hiện tượng này xuất phát từ nhiều cơ chế sinh lý và bệnh lý khác nhau diễn ra trong suốt giấc ngủ ban đêm.

Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là thói quen thở bằng miệng khi ngủ. Khi người bệnh bị nghẹt mũi do cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc cấu trúc lệch vách ngăn mũi, luồng không khí hít vào sẽ đi thẳng qua miệng mà không được làm ấm và làm ẩm bởi niêm mạc mũi xoang. Kết hợp với việc nằm trong phòng sử dụng máy điều hòa nhiệt độ thấp hoặc không khí có độ ẩm thấp, lớp chất nhầy bảo vệ trên bề mặt hầu họng bị bốc hơi nhanh chóng, dẫn đến tình trạng khô rát và kích ứng niêm mạc khi thức dậy.

Bên cạnh đó, hội chứng trào ngược dịch vị dạ dày vào ban đêm cũng là yếu tố tác động mạnh mẽ. Khi ở tư thế nằm thẳng, acid và dịch tiêu hóa dễ dàng trào ngược lên thực quản và đọng lại ở vùng hạ họng trong nhiều giờ liền, gây tổn thương biểu mô hô hấp. Ngoài ra, tình trạng ngáy to kéo dài hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng tạo ra các rung động cơ học liên tục làm tổn thương niêm mạc họng. Việc xác định đúng nguyên nhân gây đau họng buổi sáng sẽ giúp bác sĩ đưa ra giải pháp can thiệp hiệu quả và triệt để.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu hàng đầu trong xử trí đau họng là làm dịu cảm giác đau rát khó chịu ở vùng hầu họng, giải quyết dứt điểm căn nguyên gây bệnh, ngăn chặn các biến chứng tại chỗ và toàn thân, đồng thời nâng đỡ thể trạng giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục. Do tính chất bệnh lý đa dạng, việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa đóng vai trò quyết định nhằm chẩn đoán chính xác đau họng do virus, vi khuẩn liên cầu, nấm hay do các yếu tố không nhiễm trùng như trào ngược dạ dày thực quản, từ đó cá thể hóa kế hoạch chăm sóc và can thiệp an toàn cho từng bệnh nhân.

Nguyên tắc xử trí theo từng nhóm nguyên nhân:

• Đối với đau họng do nhiễm vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A, bác sĩ sẽ chỉ định các nhóm thuốc kháng sinh phù hợp về chủng loại, đường dùng và thời gian điều trị nhằm tiêu diệt ổ khuẩn và phòng ngừa biến chứng thấp tim hay viêm cầu thận. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua, thay đổi liều lượng hoặc ngưng kháng sinh khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Trường hợp đau họng do trào ngược dạ dày thực quản, bác sĩ sẽ chỉ định các nhóm thuốc kiểm soát acid dạ dày kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống. Nếu đau họng xuất phát từ các bệnh lý nền khác như viêm mũi xoang mạn tính hay dị ứng, việc kiểm soát ổn định các ổ viêm lân cận là điều kiện tiên quyết.

Các biện pháp hỗ trợ và giảm nhẹ triệu chứng:

• Để kiểm soát cảm giác đau và sốt, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn sử dụng các thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sức khỏe nền. Bên cạnh đó, các dung dịch súc họng sát khuẩn, viên ngậm giảm đau rát họng hoặc xịt họng thảo dược có thể được áp dụng để làm dịu niêm mạc tại chỗ, giảm phù nề và hỗ trợ sát trùng đường thở.

Chế độ sinh hoạt và theo dõi hồi phục:

• Người bệnh cần được nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế nói to hoặc nói nhiều để niêm mạc họng được hồi phục. Cần duy trì uống đủ nước ấm, bổ sung nước ép trái cây giàu vitamin, ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và tránh các món cay nóng, nhiều dầu mỡ. Người bệnh và người chăm sóc cần theo dõi sát các diễn biến triệu chứng, ghi nhận nhiệt độ cơ thể và tái khám ngay nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa đau họng đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa việc ngăn chặn các tác nhân lây nhiễm và kiểm soát các yếu tố kích ứng từ môi trường cũng như lối sống sinh hoạt.

Nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus và vi khuẩn đường hô hấp, biện pháp quan trọng nhất là duy trì thói quen vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi tiếp xúc với các bề mặt công cộng, trước khi ăn và sau khi xì mũi. Cần tránh đưa tay chạm vào mắt, mũi, miệng; hạn chế tiếp xúc gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân như ly uống nước, bát đũa, khăn mặt với người đang có triệu chứng viêm đường hô hấp. Việc đeo khẩu trang đúng cách khi đến nơi đông người hoặc môi trường y tế giúp ngăn chặn các giọt bắn chứa mầm bệnh.

Đối với yếu tố nguy cơ do kích ứng niêm mạc họng từ môi trường, cần chủ động tránh xa khói thuốc lá chủ động và thụ động, đồng thời trang bị bảo hộ lao động khi làm việc trong không gian có nhiều bụi bẩn, hóa chất độc hại. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi sử dụng máy điều hòa ở nhiệt độ quá thấp; sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ nếu không khí quá khô để bảo vệ độ ẩm tự nhiên của niêm mạc hầu họng.

Đối với nguy cơ đau họng do trào ngược dịch vị dạ dày, người bệnh cần điều chỉnh thói quen ăn uống khoa học bằng cách chia nhỏ bữa ăn, không ăn quá no, tránh nằm ngay sau khi ăn trong vòng ít nhất hai đến ba giờ, hạn chế các thực phẩm giàu chất béo, đồ cay nóng, cà phê, rượu bia và đồ uống có gas.

Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước mỗi ngày, tập thể dục đều đặn và tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin đường hô hấp như vắc xin cúm, phế cầu sẽ giúp củng cố hệ miễn dịch toàn diện.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần theo dõi sát sao diễn biến của triệu chứng đau họng và chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám trong các trường hợp sau:

Dấu hiệu cần thăm khám y tế sớm:

• Khi tình trạng đau họng kéo dài liên tục trên 5 đến 7 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà. Cơn đau họng tăng dần cường độ, kèm theo sốt cao trên 38 độ C tương đương 101 độ F không hạ, khàn tiếng kéo dài trên hai tuần, sưng đau rõ rệt các hạch bạch huyết ở vùng cổ, đau nhức lan sâu lên tai, đau các khớp hoặc xuất hiện phát ban đỏ trên da. Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm nếu trẻ biếng ăn, quấy khóc nhiều, đau họng dữ dội hoặc amidan sưng to ửng đỏ.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức:

• Người bệnh có cảm giác khó thở, thở rít, thở khò khè hoặc cảm giác đau thắt ngực khi hít thở; tình trạng nuốt khó nghiêm trọng đến mức không thể nuốt được chất lỏng hay không thể nuốt nước bọt làm chảy nước dãi liên tục; cứng hàm hoặc không thể há to miệng do nghi ngờ biến chứng áp-xe quanh amidan; xuất hiện máu tươi trong nước bọt hoặc chất đờm khạc ra; người bệnh li bì, lơ mơ, co giật hoặc có dấu hiệu mất nước nặng.

Lưu ý an toàn

Khi đối mặt với tình trạng đau họng, người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc an toàn y khoa để tránh gây tổn thương thêm cho niêm mạc và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ, bởi việc dùng sai thuốc có thể che lấp triệu chứng bệnh nặng, gây tác dụng phụ toàn thân và gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học, không nhỏ hay xịt các hóa chất lạ, cồn hoặc nước muối tự pha quá đậm đặc vào họng vì có thể gây bỏng rát, hoại tử niêm mạc hầu họng.

Cần thận trọng khi sử dụng viên ngậm hoặc thuốc xịt họng cho trẻ nhỏ để phòng tránh nguy cơ hóc dị vật hoặc co thắt thanh quản do một số tinh dầu mạnh.

Đối với người bệnh có các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận hoặc phụ nữ mang thai, mọi loại thuốc điều trị đau họng, bao gồm cả thuốc hạ sốt giảm đau thông thường và thuốc xịt tại chỗ, đều cần có sự tư vấn chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.

Kết luận

Đau họng là một triệu chứng lâm sàng vô cùng phổ biến, có thể chỉ là biểu hiện thoáng qua của cảm lạnh thông thường do virus nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo của các bệnh lý nhiễm khuẩn nghiêm trọng hoặc hội chứng trào ngược dạ dày thực quản kéo dài.

Việc nhận thức đúng đắn về nguyên nhân, theo dõi sát các diễn biến bất thường và tuân thủ các biện pháp chăm sóc khoa học đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp. Thay vì tự ý dùng thuốc hay lạm dụng kháng sinh bừa bãi, người bệnh nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng khi triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Sự tư vấn và can thiệp kịp thời của bác sĩ sẽ đảm bảo quá trình điều trị đạt hiệu quả tối ưu, giúp phục hồi niêm mạc họng an toàn và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm.