Bong võng mạc: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

Tổng quan về bong võng mạc

Võng mạc là lớp màng thần kinh cảm nhận ánh sáng mỏng manh nằm ở vị trí trong cùng và bao bọc toàn bộ phần đáy mắt. Cấu trúc giải phẫu của võng mạc bao gồm lớp võng mạc thần kinh cảm thụ và lớp biểu mô sắc tố võng mạc liên kết chặt chẽ với hệ mao mạch màng mạch. Chức năng cốt lõi của võng mạc là tiếp nhận các kích thích ánh sáng hội tụ từ giác mạc và thủy tinh thể, chuyển đổi chúng thành các xung động điện sinh học rồi truyền theo dây thần kinh thị giác lên trung tâm xử lý ở vỏ não để tái hiện hình ảnh.

Hiện tượng bong võng mạc xảy ra khi lớp võng mạc cảm thụ bị bong tách ra khỏi lớp biểu mô sắc tố bên dưới. Khi khoảng không gian dưới võng mạc xuất hiện, liên kết sinh học và chức năng trao đổi chất giữa hai lớp này bị phá vỡ hoàn toàn. Biểu mô sắc tố và màng mạch vốn đóng vai trò cung cấp oxy, dưỡng chất thiết yếu cũng như dọn dẹp các sản phẩm chuyển hóa của tế bào thị giác. Sự tách rời khiến các tế bào nón và tế bào que ở vùng tổn thương rơi vào tình trạng thiếu máu nuôi cục bộ.

Nếu sự gián đoạn dinh dưỡng này kéo dài, các tế bào thần kinh thị giác sẽ bị thoái hóa tiến triển và chết dần theo thời gian. Khi một vùng võng mạc bị bong, người bệnh sẽ mất chức năng thị giác tương ứng tại vị trí đó, thể hiện qua hiện tượng khuyết thị trường ngoại vi hoặc suy giảm thị lực trung tâm nghiêm trọng nếu tổn thương lan đến hoàng điểm.

Bong võng mạc được y học chia thành ba nhóm cơ chế chính gồm: bong võng mạc có vết rách nguyên phát, bong võng mạc do lực co kéo và bong võng mạc thanh dịch. Mặc dù cơ chế bệnh sinh ở từng thể có sự khác biệt, tất cả đều đe dọa trực tiếp đến cấu trúc nhãn cầu và chức năng thị lực của người bệnh nếu không được can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân gây bong võng mạc gắn liền với ba cơ chế bệnh sinh giải phẫu chính:

Thứ nhất là bong võng mạc có vết rách, đây là dạng phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng. Tình trạng này khởi phát khi võng mạc xuất hiện các vết rách hoặc lỗ thủng chu biên do biến đổi thoái hóa của dịch kính hoặc mô võng mạc. Chất dịch lỏng từ khoang dịch kính sẽ thẩm thấu và chảy qua lỗ rách, tích tụ vào khoang dưới võng mạc rồi dần dần tách lớp võng mạc cảm thụ ra khỏi biểu mô sắc tố.

Thứ hai là bong võng mạc do co kéo, thường diễn ra khi các dải xơ sẹo hoặc màng tân mạch tăng sinh hình thành ở mặt trước võng mạc và trong dịch kính. Các tổ chức xơ này co rút cơ học, tạo ra lực căng liên tục kéo lớp võng mạc tách rời khỏi thành sau của mắt mà không nhất thiết phải có vết rách trước đó.

Thứ ba là bong võng mạc thanh dịch hay còn gọi là bong võng mạc dịch tiết. Bệnh xảy ra khi có sự rò rỉ và ứ đọng dịch bất thường từ hệ mạch máu bên dưới vào khoang dưới màng võng mạc do phản ứng viêm hoặc khối u, hoàn toàn không kèm theo vết rách hay dải co kéo.

Bên cạnh các cơ chế bệnh sinh, nguy cơ mắc bong võng mạc tăng cao ở các nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm có yếu tố cấu trúc nhãn cầu và tiền sử can thiệp mắt: Người mắc tật cận thị, đặc biệt là cận thị nặng với trục nhãn cầu dài làm võng mạc chu biên bị kéo mỏng; người có tổn thương thoái hóa võng mạc chu biên; bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật lấy thủy tinh thể hoặc các phẫu thuật nội nhãn khác; người từng bị chấn thương đụng dập hoặc chấn thương xuyên thủng mắt; người có tiền sử gia đình từng mắc bong võng mạc.

Nhóm bệnh lý toàn thân và tổn thương mạch máu: Bệnh nhân đái tháo đường biến chứng sang bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh, người mắc bệnh võng mạc hồng cầu hình liềm hình thành các dải xơ co kéo dịch kính võng mạc.

Nhóm bệnh lý viêm nhiễm và khối u nội nhãn: Người mắc viêm màng bồ đào thể nặng, đặc biệt là hội chứng viêm màng bồ đào màng não Vogt-Koyanagi-Harada; người có u mạch máu màng hắc mạc hoặc tổn thương ung thư di căn đến màng hắc mạc.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Bong võng mạc thường diễn tiến âm thầm về mặt cảm giác thể chất vì đáy mắt hoàn toàn không có thụ thể thần kinh cảm nhận cảm giác đau. Người bệnh không hề có biểu hiện đau nhức mắt hay đỏ mắt, do đó các dấu hiệu nhận biết chủ yếu phản ánh qua những rối loạn chức năng thị giác.

• Biểu hiện khởi phát thường gặp:
• Hiện tượng vẩn đục dịch kính xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh số lượng các đốm đen, sợi màng trôi nổi trước tầm nhìn, dân gian thường gọi là hiện tượng ruồi bay.
• Hiện tượng nhìn thấy các vệt chớp sáng như tia chớp lóe lên ở một phần thị trường, nhận biết rõ nhất trong môi trường tối hoặc khi liếc mắt, là kết quả của lực co kéo cơ học từ dịch kính tác động lên võng mạc.
• Tầm nhìn bị mờ đi, độ chói của mắt tăng lên hoặc hình ảnh quan sát kém sắc nét hơn bình thường.

• Dấu hiệu nặng và cảnh báo nguy hiểm:
• Xuất hiện một bóng đen mờ hoặc khoảng tối giống như tấm rèm buông xuống che khuất một phần tầm nhìn, thường khởi phát từ vùng chu biên rồi lan dần về phía trung tâm.
• Suy giảm hoặc mất hoàn toàn thị lực ngoại vi ở vùng tương ứng với phần võng mạc bị bong tách.
• Thị lực trung tâm suy giảm nghiêm trọng và đột ngột khi vùng bong lan đến hoàng điểm hoặc khi có biến chứng xuất huyết dịch kính làm che khuất đáy mắt.
• Mất thị lực không rõ nguyên nhân xuất hiện nhanh chóng ở một bên mắt.

• Phân biệt triệu chứng và các điểm dễ nhầm lẫn:
• Hiện tượng ruồi bay nhẹ xuất hiện từ từ có thể là biến đổi thoái hóa dịch kính sinh lý do tuổi tác. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này khởi phát ồ ạt, tăng đột biến về số lượng kèm theo chớp sáng liên tục, đó là dấu hiệu cảnh báo rách hoặc bong võng mạc cần được phân biệt ngay tại bệnh viện. Ngoài ra, triệu chứng nhìn mờ cục bộ ban đầu rất dễ bị người bệnh nhầm lẫn với mỏi mắt, tăng độ cận hoặc khô mắt thông thường.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu tăng vẩn đục dịch kính đột ngột, thấy chớp sáng, có màn đen che khuất tầm nhìn hoặc thị lực suy giảm, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám cấp cứu.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán bong võng mạc đòi hỏi sự thăm khám trực tiếp và tỉ mỉ của bác sĩ chuyên khoa mắt bằng hệ thống trang thiết bị nhãn khoa chuyên dụng.

Bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc khai thác chi tiết bệnh sử nhằm xác định chính xác thời điểm khởi phát các bất thường thị giác, tốc độ tiến triển của vùng bóng đen che khuất tầm nhìn, tiền sử chấn thương mắt, tật khúc xạ cận thị, các bệnh mạn tính toàn thân như đái tháo đường và tiền sử từng phẫu thuật nhãn khoa trước đây.

• Các bước thăm khám lâm sàng chuyên sâu bao gồm:
• Đo thị lực và kiểm tra thị trường giúp bác sĩ đánh giá mức độ suy giảm thị lực trung tâm cũng như định vị phạm vi khuyết thị trường ngoại vi.
• Nhỏ thuốc giãn đồng tử và tiến hành soi đáy mắt toàn diện bằng kính soi đáy mắt gián tiếp kết hợp đèn khe sinh hiển vi và kính tiếp xúc đáy mắt. Đây là bước thăm khám then chốt nhất, cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp bề mặt võng mạc, phát hiện chính xác vị trí, hình thái, số lượng các vết rách võng mạc, đồng thời đánh giá độ cao và phạm vi của màng võng mạc bị bong.

Trong các tình huống môi trường trong suốt của mắt bị cản trở, chẳng hạn như khi có xuất huyết dịch kính mức độ nặng, đục dịch kính dày đặc hoặc đục thủy tinh thể làm che khuất hoàn toàn đáy mắt, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện siêu âm nhãn khoa (siêu âm B-scan). Sóng siêu âm sẽ tái hiện chân thực cấu trúc bên trong nhãn cầu, giúp xác định tình trạng bong tách của võng mạc, phát hiện dải xơ co kéo và đánh giá mức độ tổn thương dịch kính.

Người bệnh tuyệt đối không thể tự chẩn đoán hay đánh giá mức độ bong võng mạc tại nhà. Việc đến khám chuyên khoa mắt kịp thời là yếu tố quyết định để xác lập chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ xử trí phù hợp.

Biến chứng và mức độ nguy hiểm khi trì hoãn điều trị

Bong võng mạc là tình trạng bệnh lý tiến triển, trong đó thời gian can thiệp đóng vai trò sống còn đối với sự sống của các tế bào thị giác. Khi lớp võng mạc cảm thụ bị tách rời khỏi biểu mô sắc tố, các tế bào thần kinh không còn nhận được oxy và chất dinh dưỡng từ mạng mạch đáy mắt. Nếu không được điều trị kịp thời, các tế bào thụ cảm quang học sẽ nhanh chóng thoái hóa và hoại tử không hồi phục.

Biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh là dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn và mù lòa hoàn toàn ở mắt mắc bệnh. Khi tổn thương lan rộng và bóc tách toàn bộ vùng hoàng điểm, thị lực trung tâm sẽ suy giảm trầm trọng, khiến người bệnh mất khả năng đọc sách, nhìn chi tiết và tự chủ trong các hoạt động thường ngày.

Ngoài ra, việc trì hoãn điều trị còn làm phát sinh phản ứng tăng sinh dịch kính võng mạc thứ phát, hình thành các dải xơ sẹo phức tạp kéo nhăn nhúm võng mạc, dẫn đến hạ nhãn áp mạn tính hoặc teo nhãn cầu. Trong giai đoạn này, phẫu thuật trở nên vô cùng phức tạp, tỷ lệ phẫu thuật thành công giảm sút và cơ hội phục hồi thị lực hầu như không còn.

Phương pháp điều trị phẫu thuật và rủi ro can thiệp

Điều trị bong võng mạc chủ yếu dựa vào các phương pháp ngoại khoa chuyên sâu nhằm mục tiêu bít kín các vết rách, giải phóng lực co kéo và tái áp màng võng mạc trở lại lớp biểu mô sắc tố. Những trường hợp có vết rách cấp tính đe dọa tổn thương hoàng điểm cần được xử trí cấp cứu nhãn khoa càng sớm càng tốt.

• Các kỹ thuật can thiệp ngoại khoa phổ biến bao gồm:
• Phẫu thuật thắt đai củng mạc: Bác sĩ đặt một dải đai silicone vòng quanh củng mạc để ép thành nhãn cầu áp sát vào lớp võng mạc bị bong, hỗ trợ đóng kín mép vết rách và giảm lực căng từ dịch kính.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: Bác sĩ tiến hành cắt bỏ khối dịch kính bị thoái hóa hoặc co kéo, sau đó bơm các chất thay thế như bóng khí nở hoặc dầu silicone nội nhãn để ép giữ võng mạc áp phẳng vào thành mắt, đồng thời phối hợp chiếu tia laser đáy mắt hoặc đông lạnh để tạo sẹo dính giữ chặt mép rách.

Bất kỳ can thiệp phẫu thuật nhãn khoa nào cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Bệnh nhân có thể gặp phải các biến chứng như chảy máu nội nhãn, nhiễm trùng trong mắt, tăng nhãn áp thứ phát, đẩy nhanh tiến trình đục thủy tinh thể hoặc nguy cơ tái bong võng mạc do màng xơ tăng sinh.

Phương pháp phẫu thuật và kế hoạch chăm sóc hậu phẫu sẽ do bác sĩ chuyên khoa mắt chỉ định cụ thể dựa trên loại tổn thương, mức độ bong và tình trạng sức khỏe nhãn khoa của từng người bệnh.

Các bệnh lý đáy mắt và tổn thương dịch kính liên quan

Bong võng mạc thường không xuất hiện đơn độc mà có mối liên hệ mật thiết với nhiều bệnh lý mạch máu đáy mắt và thoái hóa dịch kính phức tạp. Một trong những tình trạng liên quan chặt chẽ nhất là hiện tượng bong dịch kính sau. Khi bước vào độ tuổi trung niên hoặc ở người cận thị cao, khối dịch kính bị thoái hóa lỏng và co rút, tách khỏi bề mặt võng mạc. Lực co kéo trong quá trình bong dịch kính có thể làm rách võng mạc và làm đứt các mạch máu nhỏ, gây ra biến chứng xuất huyết dịch kính.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tắc mạch máu võng mạc như tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm hay tắc động mạch võng mạc trung tâm cũng gây ra tình trạng thiếu máu nuôi cục bộ nghiêm trọng. Hậu quả của thiếu máu mạn tính là sự kích thích hình thành các tân mạch bất thường và màng xơ tăng sinh trên bề mặt võng mạc. Các dải xơ này co rút dần theo thời gian, tạo ra lực căng cơ học trực tiếp kéo màng võng mạc tách khỏi biểu mô sắc tố, hình thành thể bong võng mạc do co kéo.

Ngoài ra, các tổn thương viêm nhiễm sâu trong nhãn cầu như viêm màng bồ đào, viêm tổ chức hốc mắt hay viêm củng mạc sau cũng có thể làm tổn hại hàng rào máu võng mạc, khiến dịch rò rỉ và ứ đọng dưới võng mạc dẫn đến bong võng mạc thanh dịch. Việc thăm khám đáy mắt toàn diện giúp bác sĩ phân biệt rõ ràng giữa tổn thương nguyên phát và các bệnh lý phối hợp, từ đó đưa ra hướng xử trí toàn diện, bảo vệ cấu trúc và chức năng thị giác của người bệnh.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí bong võng mạc là tái áp dính hoàn toàn lớp võng mạc cảm thụ trở lại lớp biểu mô sắc tố, bít kín mọi lỗ rách hoặc giải phóng các lực co kéo xơ hóa, từ đó khôi phục nguồn nuôi dưỡng cho các tế bào thị giác và bảo tồn tối đa thị lực còn lại của người bệnh. Việc điều trị cần được tiến hành khẩn trương bởi các tế bào cảm quang sẽ thoái hóa không hồi phục nếu tình trạng tách rời kéo dài.

Vai trò của bác sĩ chuyên khoa mắt là yếu tố mang tính quyết định xuyên suốt quá trình can thiệp. Bác sĩ nhãn khoa sẽ đánh giá chính xác vị trí, diện tích vùng bong, tình trạng hoàng điểm và cơ chế bệnh sinh ở từng người bệnh để chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp nhất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa phẫu thuật viên, điều dưỡng nhãn khoa và bệnh nhân bảo đảm quy trình phẫu thuật cũng như chăm sóc hậu phẫu diễn ra an toàn.

• Các nhóm biện pháp xử trí chính bao gồm can thiệp ngoại khoa và điều trị nội khoa hỗ trợ nguyên nhân:
• Nhóm can thiệp ngoại khoa và thủ thuật nhãn khoa: Đối với các vết rách võng mạc nhỏ chưa bong hoặc bong khu trú giai đoạn rất sớm, bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật quang đông bằng tia laser hoặc đông lạnh củng mạc nhằm tạo phản ứng viêm vô khuẩn, hình thành sẹo dính giữ chặt mép rách vào thành nhãn cầu. Khi võng mạc đã bong rộng, các kỹ thuật phẫu thuật kinh điển được áp dụng bao gồm phẫu thuật ấn độn hoặc thắt đai củng mạc để ép thành nhãn cầu áp sát vào võng mạc; phẫu thuật bơm khí nở nội nhãn kết hợp tư thế đầu để bóng khí ép bít vết rách; phẫu thuật cắt dịch kính hiện đại nhằm loại bỏ hoàn toàn khối dịch kính co kéo, hút dịch dưới võng mạc và bơm chất thay thế nội nhãn như khí nở hoặc dầu silicone để cố định võng mạc lâu dài.

Nhóm điều trị nội khoa hỗ trợ và kiểm soát bệnh căn nguyên: Đối với bong võng mạc thanh dịch hoặc bong do co kéo mạch máu, việc kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nền đóng vai trò thiết yếu. Bác sĩ sẽ sử dụng các nhóm thuốc chống viêm chuyên khoa để kiểm soát các đợt viêm màng bồ đào cấp, phối hợp cùng bác sĩ nội tiết để ổn định đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường, hoặc can thiệp các bệnh lý mạch máu võng mạc nhằm ngăn ngừa tăng sinh xơ mạch mới tái phát.

Chế độ theo dõi và chăm sóc hậu phẫu: Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt tư thế đầu theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt là tư thế nằm sấp hoặc nghiêng một bên khi có bơm khí nở hoặc dầu silicone nội nhãn để chất đệm tiếp xúc tối ưu với vùng tổn thương. Cần tránh các hoạt động gắng sức, không cúi gập người, không mang vác vật nặng, không đi máy bay khi mắt còn bóng khí nở, và bảo vệ mắt tránh va chạm hoặc nhiễm trùng. Bệnh nhân cần tái khám định kỳ theo đúng lịch hẹn để bác sĩ theo dõi tiến trình hồi phục của võng mạc, kiểm soát nhãn áp và kịp thời phát hiện nguy cơ tái bong hoặc biến chứng phát sinh.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Biện pháp phòng ngừa bong võng mạc tập trung vào việc chủ động kiểm soát và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến tổn thương cấu trúc đáy mắt:

Kiểm soát yếu tố nguy cơ cận thị và thoái hóa võng mạc chu biên: Người có tật khúc xạ cận thị, đặc biệt là cận thị mức độ trung bình đến nặng với trục nhãn cầu dài, cần duy trì thói quen khám mắt định kỳ từ 6 đến 12 tháng một lần tại các cơ sở chuyên khoa nhãn khoa. Quy trình khám cần bao gồm soi đáy mắt có nhỏ giãn đồng tử toàn diện nhằm phát hiện sớm các vùng thoái hóa võng mạc chu biên nguy hiểm như thoái hóa dạng lưới hoặc các lỗ rách nhỏ tiềm ẩn. Khi phát hiện tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định chiếu laser quang đông dự phòng để gia cố các điểm yếu, ngăn ngừa tiến triển thành bong võng mạc thực sự.

Phòng ngừa nguy cơ chấn thương cơ học trực tiếp: Chấn thương mắt do va đập là nguyên nhân phổ biến gây rách và bong võng mạc cấp tính. Do đó, việc đeo kính bảo hộ chuyên dụng đạt chuẩn khi tham gia các hoạt động thể thao có tính đối kháng cao, các môn bóng tốc độ nhanh, hoặc khi làm việc trong môi trường công nghiệp, xây dựng, tiếp xúc với máy móc cơ khí là biện pháp bắt buộc để bảo vệ nhãn cầu khỏi các lực tác động ngoại lực.

Kiểm soát các bệnh lý nội khoa mạn tính và chuyển hóa: Bệnh nhân mắc đái tháo đường cần duy trì chế độ dinh dưỡng, vận động và tuân thủ kế hoạch điều trị của bác sĩ chuyên khoa để kiểm soát ổn định chỉ số đường huyết cùng huyết áp. Việc duy trì chỉ số đường huyết mục tiêu giúp bảo vệ tính toàn vẹn của vi mạch đáy mắt, giảm thiểu nguy cơ xuất hiện bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh và hình thành các màng xơ co kéo võng mạc. Bên cạnh đó, các bệnh nhân mắc bệnh lý tự miễn hoặc viêm màng bồ đào cần được theo dõi sát và điều trị dứt điểm các đợt viêm để ngăn ngừa hiện tượng rò rỉ dịch dưới võng mạc.

Chăm sóc mắt sau phẫu thuật và theo dõi mắt đối bên: Những người đã từng phẫu thuật lấy thủy tinh thể hoặc có tiền sử bong võng mạc ở một bên mắt cần đặc biệt chú ý bảo vệ mắt còn lại, tuyệt đối không dụi mắt mạnh và đi kiểm tra ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Việc nhận biết chính xác thời điểm cần thăm khám có ý nghĩa sống còn trong việc bảo vệ thị lực và ngăn chặn nguy cơ mù lòa do bong võng mạc.

• Các dấu hiệu cần đi khám chuyên khoa mắt sớm:
• Người bệnh cần chủ động đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt trong thời gian sớm nhất khi nhận thấy các biến đổi thị giác nhẹ nhưng tiến triển bất thường. Cụ thể bao gồm hiện tượng xuất hiện các đốm đen hoặc màng mờ lơ lửng trước tầm nhìn tăng lên dần dần; cảm giác nhìn mờ nhẹ, giảm độ sắc nét của hình ảnh; hoặc khi xuất hiện cảm giác mỏi mắt, nhìn thấy các chấm sáng thoáng qua khi chuyển động mắt. Đặc biệt, những người thuộc nhóm nguy cơ cao như cận thị nặng, có tiền sử phẫu thuật nội nhãn hoặc gia đình có người từng bong võng mạc cần đi khám ngay khi nhận thấy bất kỳ thay đổi nhỏ nào ở tầm nhìn.

• Các dấu hiệu cảnh báo cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp:
• Người bệnh cần lập tức đến ngay phòng cấp cứu nhãn khoa hoặc bệnh viện mắt gần nhất mà không được trì hoãn nếu xuất hiện một trong các triệu chứng nguy hiểm sau:
• Hiện tượng vẩn đục dịch kính bùng phát ồ ạt, số lượng chấm đen hoặc mạng nhện trôi nổi dày đặc đột ngột trước mắt.
• Thấy các vệt chớp sáng lóe lên liên tục như tia sét ở vùng rìa tầm nhìn, xuất hiện ngay cả khi nhắm mắt hoặc trong bóng tối.
• Xuất hiện một bóng đen mờ hoặc vùng tối xám giống như bức màn buông xuống che khuất một phần tầm nhìn ngoại vi hoặc trung tâm.
• Suy giảm thị lực đột ngột, tầm nhìn bị thu hẹp nhanh chóng hoặc mất hoàn toàn thị giác ở một bên mắt không rõ nguyên nhân.

Lưu ý an toàn

Bong võng mạc là một tình trạng cấp cứu nhãn khoa thực thể, không thể tự khỏi và không có bất kỳ loại thuốc uống, thuốc nhỏ mắt hay thảo dược dân gian nào có thể làm dính lại lớp võng mạc đã bị tách rời. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định, vì điều này không mang lại hiệu quả mà còn có thể làm tăng nhãn áp hoặc che lấp triệu chứng nguy hiểm.

Khi nghi ngờ có dấu hiệu rách hoặc bong võng mạc, người bệnh cần giữ bình tĩnh, hạn chế tối đa các cử động mắt mạnh, tránh dụi mắt, không cúi gập đầu hoặc nâng vật nặng để tránh tạo thêm lực chấn động làm vết rách lan rộng hơn. Tuyệt đối không áp dụng các phương pháp chữa mẹo dân gian như đắp lá thuốc, chườm nóng lên mắt, vì có thể gây nhiễm trùng nhãn cầu nghiêm trọng.

Mọi can thiệp điều trị phải được quyết định và thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa mắt tại các bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị chuyên sâu. Việc tự ý trì hoãn thăm khám để tự điều trị tại nhà sẽ làm mất đi thời gian vàng cứu vãn thị lực, dẫn đến nguy cơ mù lòa vĩnh viễn không thể phục hồi.

Kết luận

Bong võng mạc là bệnh lý đáy mắt đặc biệt nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến chức năng thị giác và có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây đau đớn, do đó sự chủ động nhận biết các dấu hiệu sớm như hiện tượng ruồi bay đột ngột, thấy chớp sáng và màn đen che khuất tầm nhìn đóng vai trò tiên quyết trong việc bảo tồn thị lực.

Phẫu thuật nhãn khoa chuyên sâu là phương pháp duy nhất có thể tái áp dính võng mạc và phục hồi cấu trúc đáy mắt. Để giảm thiểu rủi ro, mỗi người, đặc biệt là những đối tượng có nguy cơ cao như người cận thị nặng hay mắc bệnh đái tháo đường, cần duy trì thói quen khám mắt định kỳ có soi đáy mắt toàn diện. Khi có bất kỳ triệu chứng thị giác bất thường nào, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời.