Chắp và lẹo mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu, phân biệt và chẩn đoán

Tổng quan về chắp và lẹo mắt

Chắp mắt và lẹo mắt là những bệnh lý viêm cục bộ cấp tính hoặc mạn tính phổ biến ở vùng mi mắt. Cả hai tình trạng này đều có thể gặp ở bất kỳ độ tuổi nào, xảy ra ở một hoặc cả hai bên mắt và có xu hướng tái phát nhiều lần do đặc thù cấu trúc mí mắt tập trung dày đặc hệ thống tuyến chế tiết.

Chắp mắt hình thành do sự tắc nghẽn không nhiễm trùng tại ống dẫn của tuyến meibomian, một loại tuyến nhờn nằm sâu trong đĩa sụn mi có chức năng tiết lớp dầu giữ ẩm cho màng phim nước mắt. Khi lỗ tuyến bị bít tắc, chất bã nhờn ứ đọng sẽ kích hoạt phản ứng viêm u hạt mạn tính thứ phát trong mô liên kết xung quanh. Chắp thường biểu hiện là một khối tròn nhỏ, mật độ chắc, không đau, nằm sâu trong đĩa sụn và cách xa bờ mi tự do hơn so với lẹo. Khi tiến hành lật mi mắt, có thể nhìn thấy khối chắp màu đỏ sẫm hoặc đầu màu vàng xám. Chắp có thể xuất hiện đơn độc hoặc phát triển thành nhiều nốt cùng lúc trên mi mắt.

• Lẹo mắt là một ổ viêm sưng tấy cấp tính sinh mủ khu trú ở mí mắt, phần lớn xảy ra do sự xâm nhập và phát triển của vi khuẩn tại các cấu trúc tuyến mi. Dựa vào vị trí tổn thương, lẹo được phân chia thành hai thể chính:
• Thứ nhất là lẹo ngoài mi mắt, dạng tổn thương phổ biến nhất, do nhiễm khuẩn nang lông mi hoặc các tuyến phụ cận gồm tuyến bã nhờn Zeis và tuyến mồ hôi Moll, tạo thành nốt nhọt đỏ cứng và đau nhức ngay sát bờ mi.
• Thứ hai là lẹo trong mi mắt, dạng tổn thương ít gặp hơn, do nhiễm trùng cấp tính bên trong tuyến meibomian của đĩa sụn mi, biểu hiện bằng ổ mủ trắng vàng thấy rõ khi lật mí.
• Ngoài ra, người bệnh có thể gặp tình trạng đa lẹo với nhiều đầu mủ xuất hiện đồng thời trên một hoặc cả hai mi mắt, đôi khi kèm theo sưng nề lan tỏa mô mềm xung quanh.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ dẫn đến chắp và lẹo phản ánh hai cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác nhau, một bên bắt nguồn từ tắc nghẽn cơ học và phản ứng viêm mô hạt, bên còn lại do sự tấn công trực tiếp của vi khuẩn sinh mủ.

Nguyên nhân gây chắp mắt không xuất phát từ nhiễm trùng vi khuẩn nguyên phát. Cơ chế cốt lõi là sự bít tắc đường bài xuất của tuyến bã nhờn meibomian trong đĩa sụn mi. Dịch tiết lipid của tuyến không thể thoát ra ngoài bề mặt nhãn cầu, dẫn đến hiện tượng ứ đọng và rò rỉ chất béo vào mô đệm của mí mắt. Hệ miễn dịch nhận diện các chất béo tự do này như dị vật và khởi động phản ứng viêm u hạt thứ cấp, hình thành khối mô hạt chắc bao bọc quanh vùng tuyến bị tắc.

Nguyên nhân gây lẹo mắt chủ yếu là do nhiễm trùng cấp tính bởi vi khuẩn. Tác nhân phổ biến nhất là tụ cầu khuẩn Staphylococcus aureus hoặc một số vi khuẩn thường trú trên da mi mắt. Vi khuẩn xâm nhập sâu vào chân nang lông mi, tuyến Zeis, tuyến Moll hoặc tuyến meibomian, gây hoại tử tế bào và hình thành ổ áp xe chứa đầy mủ trắng, tế bào viêm và xác vi khuẩn.

• Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng khởi phát chắp và lẹo bao gồm:
• Rối loạn chức năng tuyến meibomian khiến thành phần dịch nhờn bị cô đặc, dễ vón cục và làm tắc nghẽn lỗ bài xuất.
• Bệnh viêm bờ mi mạn tính làm tổn thương các nang lông mi, gia tăng tế bào chết bong tróc và tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
• Bệnh lý da liễu toàn thân như bệnh trứng cá đỏ hoặc viêm da tiết bã, thường đi kèm với tình trạng viêm mạn tính và tăng tiết bã nhờn vùng mặt cũng như bờ mi.
• Vệ sinh mắt không đúng cách, thói quen hay dụi mắt bằng tay bẩn, không tẩy trang sạch vùng mắt sau khi trang điểm, sử dụng kính áp tròng không đảm bảo vô khuẩn hoặc dùng mỹ phẩm đã hết hạn sử dụng.
• Cơ địa căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, suy giảm miễn dịch tạm thời hoặc chế độ ăn uống nhiều dầu mỡ và đồ cay nóng.
• Đặc điểm giải phẫu mi mắt với khoảng hai mươi lăm đến bốn mươi tuyến meibomian ở mi trên và hai mươi đến ba mươi tuyến ở mi dưới là điều kiện khiến bệnh dễ xuất hiện trên nhiều tuyến khác nhau.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng lâm sàng của chắp và lẹo có những biểu hiện đặc trưng giúp phân biệt hai bệnh lý này, đồng thời bao gồm các dấu hiệu cảnh báo nặng và những điểm dễ gây nhầm lẫn mà người bệnh cần lưu ý.

• Biểu hiện thường gặp của chắp mắt:
• Khối chắp thường khởi phát từ từ dưới dạng một nốt tròn nhỏ, chắc, nằm sâu dưới da mi mắt và thường không gây đau đớn.
• Vị trí nốt chắp hay gặp ở mí mắt trên nhiều hơn mí mắt dưới, nằm cách xa bờ mi tự do.
• Người bệnh có thể cảm thấy cộm vướng như có dị vật trong mắt, mí mắt hơi nặng, có thể kèm theo chảy nước mắt nhẹ hoặc đỏ kết mạc khu trú. Nốt chắp có thể tồn tại nhiều tuần đến nhiều tháng mà không tự biến mất.

• Biểu hiện thường gặp của lẹo mắt:
• Lẹo mắt xuất hiện đột ngột với các triệu chứng viêm cấp tính rất rõ ràng gồm sưng nề, tấy đỏ, nóng và đau nhức dữ dội tại một điểm ở bờ mi.
• Trong vài ngày đầu, nốt lẹo to dần lên thành ổ mủ màu trắng đục hoặc vàng nhạt như hạt đậu, khiến mi mắt căng tức, nhạy cảm khi chạm vào và có thể ngứa rát nhẹ.
• Mắt thường bị kích ứng mạnh, chảy nước mắt liên tục, sợ ánh sáng và đỏ mắt lan rộng. Sau một thời gian, ổ áp xe có thể tự vỡ mủ, thoát dịch và giảm đau nhanh chóng.

• Các dấu hiệu cảnh báo nặng cần đến cơ sở y tế ngay lập tức:
• Khối u chắp hoặc lẹo phát triển kích thước quá lớn, gây sụp mi hoặc đè ép trực tiếp lên giác mạc làm biến dạng nhãn cầu, dẫn đến mờ mắt hoặc suy giảm thị lực.
• Tình trạng phù nề và đỏ tấy lan rộng từ mí mắt ra toàn bộ hốc mắt, má hoặc thái dương, kèm theo đau nhức dữ dội và sốt cao.
• Xuất hiện hạch sưng đau ở vùng trước tai hoặc dưới hàm, mắt bị lồi hoặc hạn chế vận động nhãn cầu, cảnh báo nguy cơ viêm mô tế bào hốc mắt hoặc nhiễm trùng lan tỏa.

• Những điểm dễ gây nhầm lẫn trên lâm sàng:
• Ở giai đoạn mới khởi phát, chắp có thể gây phản ứng viêm phù nề nhẹ làm người bệnh lầm tưởng là lẹo; tuy nhiên chắp sẽ nhanh chóng trở thành nốt u không đau nằm sâu trong mi, trong khi lẹo tiến triển thành ổ mủ gây đau buốt tại bờ mi.
• Các nốt chắp tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí ở người lớn tuổi dễ bị nhầm lẫn với tổn thương ác tính như ung thư biểu mô tuyến bã nhờn, cần được bác sĩ chuyên khoa sinh thiết kiểm tra.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán chắp và lẹo mắt được thực hiện thông qua thăm khám lâm sàng chuyên khoa cẩn thận, kết hợp khai thác bệnh sử chi tiết nhằm xác định chính xác tổn thương và phân biệt với các bệnh lý mi mắt nguy hiểm khác.

• Khai thác bệnh sử và triệu chứng cơ năng:
• Bác sĩ nhãn khoa sẽ tìm hiểu kỹ về thời điểm bắt đầu xuất hiện nốt sưng, tốc độ tiến triển, mức độ đau nhức, cảm giác cộm vướng và tiền sử từng mắc chắp lẹo trước đó.
• Bác sĩ cũng khai thác thông tin về các bệnh lý nền mạn tính như viêm bờ mi, rối loạn chức năng tuyến bã nhờn, bệnh trứng cá đỏ cũng như thói quen vệ sinh mắt, sử dụng kính áp tròng và mỹ phẩm trang điểm.

• Thăm khám lâm sàng chuyên khoa mắt:
• Bác sĩ sử dụng kính hiển vi sinh hiển vi có đèn khe để kiểm tra cẩn thận bề mặt mí mắt, bờ mi, các chân lông mi và lỗ bài xuất của tuyến meibomian.
• Thực hiện thao tác lật mi mắt trên và mi mắt dưới để quan sát kết mạc sụn mi từ bên trong, giúp phát hiện các nốt chắp nằm sâu trong đĩa sụn hoặc ổ lẹo trong đang nung mủ.
• Bác sĩ sờ nắn nhẹ nhàng vùng tổn thương để đánh giá độ cứng, tính di động, kích thước và mức độ đau, đồng thời khám hệ thống hạch trước tai và hạch dưới hàm để kiểm tra dấu hiệu phản ứng viêm lan rộng.

• Xét nghiệm và các thăm dò cận lâm sàng:
• Đa số trường hợp chắp và lẹo điển hình không cần làm xét nghiệm bổ sung. Tuy nhiên, trong các tình huống đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định:
• Sinh thiết mô tổn thương và xét nghiệm giải phẫu bệnh đối với các trường hợp chắp tái phát nhiều lần ở cùng một vị trí hoặc nốt u có biểu hiện bất thường ở người cao tuổi, nhằm loại trừ tổn thương ác tính như ung thư biểu mô tuyến bã.
• Nuôi cấy vi khuẩn dịch mủ và làm kháng sinh đồ khi ổ lẹo nhiễm trùng nghiêm trọng, không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc tái phát liên tục.

• Giới hạn của việc tự nhận biết:
• Người bệnh không thể tự quan sát mặt trong đĩa sụn mi và rất dễ nhầm lẫn giữa chắp, lẹo với các khối u mi mắt nguy hiểm khác. Tự chẩn đoán và tự ý can thiệp có thể dẫn đến nhiễm trùng lan tỏa, sẹo xấu mi mắt hoặc bỏ sót bệnh lý ác tính.

Phân biệt bản chất và phân loại chắp, lẹo

Chắp và lẹo là hai dạng tổn thương mí mắt có cơ chế bệnh sinh và vị trí giải phẫu hoàn toàn khác nhau. Chắp là tình trạng u hạt mạn tính vô khuẩn phát sinh do tắc nghẽn ống dẫn của tuyến meibomian, nằm sâu bên trong đĩa sụn mi và xa bờ mi tự do. Ngược lại, lẹo là ổ viêm nhiễm trùng cấp tính có mủ do vi khuẩn, xuất hiện chủ yếu tại chân nang lông mi hoặc bên trong tuyến bã nhờn.

• Về mặt phân loại lâm sàng, lẹo mắt gồm ba nhóm chính:
• Lẹo ngoài mi mắt là dạng thường gặp nhất, xuất hiện ở sát bờ mi do nhiễm trùng nang lông mi hoặc các tuyến bã nhờn Zeis và tuyến mồ hôi Moll.
• Lẹo trong mi mắt là dạng ít gặp hơn, xảy ra do nhiễm trùng cấp tính tại chính tuyến meibomian trong đĩa sụn mi, khi lật mi sẽ thấy ổ mủ trắng.
• Đa lẹo là tình trạng có nhiều đầu lẹo xuất hiện đồng thời trên cùng một mi hoặc cả hai mi mắt.
• Đối với chắp mắt, tổn thương có thể xuất hiện dưới dạng một nốt u đơn độc hoặc nhiều nốt chắp rải rác trên mí mắt.

Cơ chế tái phát và các biến chứng tiềm ẩn

Tình trạng chắp và lẹo tái phát nhiều lần bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu của mi mắt với số lượng tuyến bã nhờn rất phong phú. Mỗi mí mắt trên chứa khoảng hai mươi lăm đến bốn mươi tuyến meibomian và mí mắt dưới có từ hai mươi đến ba mươi tuyến, cùng với hàng chục nang lông mi. Bất kỳ tuyến nào cũng có nguy cơ bị tắc nghẽn hoặc nhiễm khuẩn độc lập, do đó người bệnh có thể bị tái phát tại vị trí cũ hoặc hình thành tổn thương mới ở các tuyến lân cận.

• Việc tự ý nặn bóp tổn thương khi mi mắt đang sưng đỏ mưng mủ có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Hành động này làm tổn thương mạch máu và đẩy dịch mủ cùng vi khuẩn lan ngược dòng vào hệ thống tĩnh mạch vùng mặt và hốc mắt.
• Các biến chứng nặng bao gồm viêm mô tế bào hốc mắt, tắc mạch xoang hang và nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Ngoài ra, khối chắp lớn không được xử lý có thể chèn ép giác mạc gây loạn thị hoặc để lại sẹo co kéo mi mắt.

Nguyên tắc chăm sóc, điều trị y khoa và phòng ngừa

• Mọi quyết định điều trị chắp và lẹo cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả:
• Đối với tổn thương chắp nhỏ hoặc lẹo giai đoạn mới khởi phát, bác sĩ có thể hướng dẫn chườm ấm mi mắt sạch sẽ để làm mềm chất bã, giãn nở lỗ tuyến và hỗ trợ tổn thương tự tiêu hoặc tự dẫn lưu mủ an toàn.
• Khi có tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm tấy rõ rệt, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc nhỏ mắt, thuốc mỡ kháng sinh hoặc thuốc kháng sinh đường uống phù hợp với từng người bệnh.
• Khi ổ lẹo đã mưng mủ chín hoặc khối chắp xơ chai kích thước lớn không thể tự tiêu, bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành thủ thuật trích rạch dẫn lưu mủ hoặc nạo bao chắp trong điều kiện vô khuẩn để tránh tái phát và hạn chế hình thành sẹo.

• Các biện pháp phòng ngừa tái phát hiệu quả bao gồm:
• Vệ sinh mi mắt hằng ngày bằng dung dịch rửa chuyên dụng hoặc nước muối sinh lý, tẩy sạch lớp trang điểm trước khi đi ngủ và không dùng chung đồ trang điểm với người khác.
• Rửa tay sạch trước khi tiếp xúc với mắt, không dụi mắt và bảo quản kính áp tròng đúng quy chuẩn vệ sinh.
• Xây dựng lối sống điều độ, tránh thức khuya, hạn chế ăn thực phẩm cay nóng nhiều dầu mỡ và tăng cường bổ sung rau xanh, trái cây tươi giàu dưỡng chất.

Tính chất lây truyền và ảnh hưởng của chắp lẹo đến thị giác

Một trong những thắc mắc phổ biến của người bệnh là liệu chắp và lẹo có khả năng lây truyền hay không và chúng ảnh hưởng như thế nào đến khả năng nhìn. Về mặt bản chất sinh học, chắp mắt hoàn toàn không lây lan giữa người với người vì đây là phản ứng ứ đọng lipid vô khuẩn trong đĩa sụn mi. Đối với lẹo mắt, tác nhân gây bệnh là vi khuẩn tụ cầu cục bộ; mặc dù bệnh không lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường, nhưng vi khuẩn có thể lây lan gián tiếp sang vùng mắt khác của chính người bệnh hoặc người sống cùng nếu sử dụng chung khăn lau mặt, vỏ gối, cọ trang điểm mắt hoặc do thói quen chạm tay từ mắt bệnh sang mắt lành.

Về tác động đối với thị giác, đa phần các trường hợp chắp và lẹo kích thước nhỏ ở giai đoạn đầu không gây tổn thương trực tiếp đến cấu trúc bên trong nhãn cầu hay làm giảm thị lực vĩnh viễn. Tuy nhiên, khi khối chắp phát triển quá lớn hoặc nằm ở vị trí trung tâm mi trên, sức nặng và lực tỳ đè của khối u hạt lên giác mạc có thể làm biến dạng độ cong giác mạc tạm thời, gây ra hiện tượng loạn thị cơ học dẫn đến nhìn mờ hoặc méo hình. Ngoài ra, cảm giác cộm xốn liên tục và phản ứng tăng tiết nước mắt phản xạ cũng làm gián đoạn màng phim nước mắt, khiến tầm nhìn không ổn định. Khi tổn thương được điều trị và giải tỏa chèn ép, độ cong giác mạc sẽ dần hồi phục và thị lực trở lại bình thường. Việc phân biệt rõ các tác động này giúp người bệnh không quá hoang mang nhưng cũng không được chủ quan trước các biểu hiện giảm thị lực bất thường.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu xử trí y khoa đối với chắp và lẹo mắt tập trung vào việc làm dịu các triệu chứng sưng đau khó chịu, giải phóng sự bít tắc tại các lỗ tuyến bài xuất của mi mắt, kiểm soát và loại trừ ổ nhiễm khuẩn khu trú, đồng thời bảo vệ giác mạc và ngăn ngừa các di chứng lâu dài như biến dạng mi mắt, sẹo xơ chai hoặc tái phát dai dẳng.

Trong suốt quá trình điều trị, vai trò của bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa mang tính quyết định. Bác sĩ sẽ trực tiếp thăm khám cẩn thận bằng đèn khe sinh hiển vi để đánh giá chính xác vị trí tổn thương là chắp hay lẹo, mức độ viêm nhiễm, tính chất nung mủ hoặc mức độ xơ hóa của khối u. Dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân và các bệnh lý nền đi kèm, bác sĩ sẽ xây dựng chiến lược xử trí phù hợp nhất, tránh việc can thiệp sai cách có thể gây tổn thương cấu trúc nâng đỡ của mi mắt.

Theo dõi lâm sàng là khâu bắt buộc nhằm ghi nhận sự đáp ứng của tổn thương đối với các biện pháp can thiệp. Người bệnh cần được tái khám theo đúng lịch hẹn để bác sĩ đánh giá mức độ thoái triển của khối sưng, kiểm tra xem ổ mủ đã được giải phóng hoàn toàn chưa và kịp thời phát hiện các dấu hiệu nhiễm trùng lan tỏa sang các tổ chức lân cận.

• Các nhóm biện pháp can thiệp y khoa bao gồm:
• Nhóm chăm sóc bảo tồn tại chỗ: Chườm ấm sạch vùng mi mắt bằng gạc mềm hoặc túi chườm chuyên dụng với nhiệt độ thích hợp trong khoảng mười đến mười lăm phút mỗi lần, thực hiện nhiều lần trong ngày. Biện pháp này giúp làm mềm chất bã nhờn đông đặc trong lòng tuyến meibomian, tăng cường tưới máu nuôi dưỡng và hỗ trợ dẫn lưu dịch ứ đọng. Kết hợp vệ sinh bờ mi nhẹ nhàng bằng dung dịch rửa mắt chuyên dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nhóm điều trị bằng thuốc: Bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ tra mắt chứa hoạt chất kháng sinh nhằm kiểm soát sự phát triển của vi khuẩn tại chỗ đối với lẹo mắt. Trong trường hợp viêm tấy nhiều hoặc có nguy cơ lan rộng, các thuốc kháng sinh và kháng viêm đường toàn thân có thể được kê đơn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt phối hợp kháng sinh với corticoid kéo dài khi chưa có chỉ định y khoa vì nguy cơ biến chứng tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể.

Nhóm can thiệp thủ thuật: Khi ổ lẹo đã gom mủ chín rõ rệt gây căng tức dữ dội, bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành thủ thuật trích rạch dẫn lưu mủ trong môi trường vô trùng để giải áp nhanh chóng. Đối với các khối chắp kích thước lớn, tồn tại dai dẳng nhiều tuần không đáp ứng với điều trị bảo tồn, thủ thuật nạo bóc tách trọn vẹn bao nang và mô hạt viêm sẽ được thực hiện nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tái phát.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Nguyên tắc phòng ngừa chắp và lẹo mắt dựa trên việc chủ động kiểm soát và triệt tiêu các yếu tố nguy cơ gây bít tắc tuyến bã nhờn và nhiễm khuẩn bờ mi:

Biện pháp vệ sinh mi mắt hằng ngày tác động trực tiếp lên nguy cơ ứ đọng bã nhờn và tích tụ tế bào chết tại chân lông mi. Người bệnh nên duy trì thói quen làm sạch bờ mi bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch bọt vệ sinh mi mắt chuyên dụng mỗi ngày, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với môi trường nhiều khói bụi. Việc này giúp làm thông thoáng các lỗ bài xuất của tuyến meibomian, ngăn ngừa sự hình thành nhân chắp mới.

Biện pháp giữ vệ sinh bàn tay và hạn chế đưa tay chạm vào vùng mặt giúp loại bỏ nguy cơ đưa vi khuẩn tụ cầu từ môi trường ngoài vào nang lông mi và các tuyến bã nhờn Zeis hay Moll, từ đó phòng ngừa hiệu quả sự khởi phát của các ổ lẹo sinh mủ cấp tính.

Biện pháp quản lý an toàn khi sử dụng mỹ phẩm và kính áp tròng loại trừ nguy cơ bít tắc cơ học và nhiễm khuẩn ngoại lai. Người thường xuyên trang điểm cần tẩy trang vùng mắt kỹ lưỡng trước khi đi ngủ, không dùng chung đồ trang điểm với người khác và thay mới mascara sau ba đến sáu tháng. Người sử dụng kính áp tròng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình rửa tay, ngâm rửa kính bằng dung dịch vô khuẩn và tháo kính ngay khi mắt có dấu hiệu cộm xốn.

Biện pháp điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý nền mạn tính như viêm bờ mi, viêm da tiết bã và bệnh trứng cá đỏ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa giúp ổn định quá trình tiết bã nhờn toàn thân, hạn chế tình trạng tăng tiết dịch nhờn đặc quánh làm tắc nghẽn tuyến mi tái diễn.

Biện pháp duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, giảm bớt căng thẳng tinh thần, uống đủ nước và hạn chế tiêu thụ thực phẩm nhiều dầu mỡ hay cay nóng giúp nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể và hỗ trợ duy trì màng phim nước mắt khỏe mạnh.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Việc nhận biết chính xác thời điểm cần thăm khám y tế giúp người bệnh được can thiệp kịp thời, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương lan rộng và bảo vệ chức năng thị giác.

• Các dấu hiệu cần đến cơ sở y tế để khám sớm:
• Người bệnh nên chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt khi nốt sưng ở mí mắt không có dấu hiệu thuyên giảm sau ba đến năm ngày tự chăm sóc và chườm ấm tại nhà. Cần đi khám sớm nếu khối sưng to dần gây cộm vướng nhiều, cản trở tầm nhìn hoặc gây sụp mí mắt một phần. Ngoài ra, tình trạng tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí trên mí mắt hoặc các nốt sưng xuất hiện đồng thời ở nhiều tuyến mi khác nhau cũng là lý do cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và đánh giá chuyên sâu.

• Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến cơ sở cấp cứu ngay lập tức:
• Cần đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa mắt ngay khi tình trạng sưng đỏ và đau nhức không còn khu trú ở mi mắt mà lan nhanh ra toàn bộ hốc mắt, vùng má, sống mũi hoặc thái dương. Các dấu hiệu cấp cứu nghiêm trọng bao gồm đau nhức mắt dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, sốt cao kèm theo ớn lạnh, mắt bị lồi ra phía trước, mí mắt sưng húp không thể tự mở, nhìn đôi, thị lực suy giảm đột ngột hoặc người bệnh gặp khó khăn khi liếc mắt và vận động nhãn cầu. Đây là những biểu hiện cảnh báo biến chứng viêm mô tế bào hốc mắt hoặc tắc tĩnh mạch xoang hang đe dọa trực tiếp đến thị lực và tính mạng nếu không được xử trí khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho mắt và tránh những biến chứng nguy hiểm, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

Tuyệt đối không tự ý dùng tay bóp, nặn, chà xát mạnh hoặc dùng kim, vật nhọn để chích rạch khối chắp lẹo tại nhà. Mí mắt có mạng lưới tĩnh mạch không van thông trực tiếp với xoang tĩnh mạch trong hộp sọ; hành vi nặn ép có thể đẩy vi khuẩn và mủ vào tuần hoàn nội sọ, gây viêm mô tế bào hốc mắt hoặc nhiễm trùng máu.

Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt, thuốc mỡ chứa corticoid mà không có chỉ định từ bác sĩ nhãn khoa. Việc lạm dụng các thuốc này có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể, làm chậm quá trình lành vết thương và khiến tình trạng nhiễm trùng bùng phát nặng nề hơn.

Tạm dừng hoàn toàn việc đeo kính áp tròng và trang điểm vùng mắt trong suốt thời gian mi mắt đang có tổn thương sưng viêm để phòng ngừa nguy cơ trầy xước và bội nhiễm giác mạc.

Không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam hoặc mẹo dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng lên vùng mắt vì rất dễ gây kích ứng, dị ứng tiếp xúc và nhiễm trùng hoại tử da mi.

Kết luận

Chắp và lẹo mắt là hai bệnh lý sưng viêm vùng mi mắt rất phổ biến, tuy có biểu hiện ban đầu khá tương đồng nhưng lại khác biệt hoàn toàn về cơ chế bệnh sinh và phương thức xử trí y khoa. Nhận thức đúng đắn về bệnh giúp người bệnh chủ động chăm sóc bờ mi đúng cách, tránh được những sai lầm nguy hại như tự ý nặn bóp ổ viêm hoặc lạm dụng thuốc nhỏ mắt bừa bãi.

Mỗi người bệnh có đặc điểm giải phẫu mi mắt, cơ địa tiết bã nhờn và mức độ đáp ứng điều trị khác nhau. Do đó, khi xuất hiện các nốt sưng đau dai dẳng hoặc có dấu hiệu bất thường, việc thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa mắt là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để được chẩn đoán chính xác, điều trị dứt điểm và bảo vệ toàn diện sức khỏe đôi mắt lâu dài.