Vì sao COVID-19 được đánh giá nguy hiểm hơn cúm A H1N1
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Từ khi đại dịch bùng phát, Tổ chức Y tế Thế giới đã nhiều lần nhấn mạnh rằng COVID-19 không đơn thuần là một đợt cảm cúm thông thường. Khi đặt lên bàn cân so sánh với cúm đại dịch A H1N1 từng lan rộng toàn cầu năm 2009, COVID-19 thể hiện mức độ nguy hiểm vượt trội cả về khả năng lây nhiễm, tỷ lệ biến chứng nguy kịch lẫn hậu quả sức khỏe lâu dài.
Nhiều người từng chủ quan cho rằng cả hai bệnh đều biểu hiện bằng các triệu chứng viêm đường hô hấp tương tự nhau. Tuy nhiên, sự khác biệt căn bản về cấu trúc virus, cơ chế tấn công nội mô mạch máu và phản ứng miễn dịch của cơ thể khiến COVID-19 tạo ra sức ép nặng nề hơn rất nhiều đối với sức khỏe cá nhân và hệ thống y tế. Việc hiểu đúng bản chất từng bệnh giúp mỗi người nâng cao ý thức phòng ngừa và không lơ là trước các mối nguy dịch bệnh.
COVID-19 và cúm A H1N1 là gì?
COVID-19 và cúm A H1N1 đều là các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus gây ra, có khả năng bùng phát thành dịch quy mô lớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Cúm A H1N1 từng gây ra đại dịch vào năm 2009 với sự lây lan nhanh chóng của chủng virus cúm mới, nhưng đa số các ca nhiễm có diễn tiến lành tính hoặc đáp ứng tốt với các phác đồ điều trị nâng đỡ sẵn có.
Trong khi đó, bệnh COVID-19 xuất hiện vào cuối năm 2019 do chủng coronavirus mới gây ra đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện dịch tễ toàn cầu. Các nghiên cứu và báo cáo y khoa của Tổ chức Y tế Thế giới chỉ ra rằng tốc độ lan truyền của mầm bệnh này nhanh hơn, tỷ lệ tổn thương phổi cấp tính cao hơn và khả năng gây rối loạn hệ thống miễn dịch phức tạp hơn rất nhiều. Việc so sánh hai bệnh lý này không nhằm gây tâm lý hoang mang, mà cung cấp góc nhìn khoa học giúp người dân nhận diện đúng mức độ nghiêm trọng để có thái độ ứng phó phù hợp.
Bản chất sinh học và tốc độ lây lan của hai loại virus hô hấp
COVID-19 do virus SARS-CoV-2 thuộc họ Coronaviridae gây ra, trong khi cúm A H1N1 là phân nhóm của virus cúm A thuộc họ Orthomyxoviridae. Mặc dù cùng phát tán qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần, SARS-CoV-2 có hệ số lây nhiễm cơ bản cao hơn, thời gian ủ bệnh kéo dài hơn và khả năng lây truyền mạnh ngay cả khi người mang mầm bệnh không xuất hiện bất kỳ dấu hiệu lâm sàng nào.
Thời gian ủ bệnh của cúm A H1N1 thường ngắn, dao động từ một đến bốn ngày, giúp các ca bệnh nhanh chóng được nhận diện và cách ly. Ngược lại, virus gây bệnh COVID-19 có thể ủ bệnh từ hai đến mười bốn ngày. Khoảng thời gian tiềm tàng kéo dài này tạo điều kiện cho virus âm thầm lan rộng trong cộng đồng trước khi có biện pháp can thiệp, khiến quy mô bùng phát dịch khó kiểm soát hơn rất nhiều so với các đợt bùng phát của cúm mùa truyền thống.
Mức độ tổn thương phổi và tỷ lệ biến chứng nặng trên toàn cơ thể
Cả hai bệnh đều có thể dẫn đến viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển và tử vong. Dẫu vậy, các dữ liệu dịch tễ học toàn cầu ghi nhận tỷ lệ nhập viện chăm sóc tích cực và tỷ lệ tử vong thô do COVID-19 cao hơn nhiều so với cúm A H1N1, đặc biệt ở các làn sóng dịch ban đầu khi cộng đồng chưa có miễn dịch bảo vệ.
Không chỉ giới hạn ở đường hô hấp trên và phế nang phổi, virus SARS-CoV-2 còn có ái lực gắn kết với thụ thể ACE2 phân bố rộng rãi trên nội mô mạch máu và nhiều cơ quan nội tạng. Điều này kích hoạt phản ứng viêm toàn thân dữ dội, gây rối loạn đông máu, hình thành huyết khối vi mạch, tổn thương cơ tim cấp, suy thận và suy đa cơ quan. Trong khi đó, cúm A H1N1 thường tập trung gây hại ở biểu mô đường thở, các biến chứng ngoài phổi ít gặp hơn và mức độ tàn phá vi tuần hoàn không lan tỏa bằng.
Di chứng kéo dài và gánh nặng sức khỏe sau khi khỏi bệnh
Một điểm khác biệt rõ nét khiến COVID-19 trở nên nguy hiểm là hội chứng hậu COVID-19 kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng sau khi âm tính. Hàng loạt vấn đề sức khỏe mạn tính như mệt mỏi suy nhược, khó thở dai dẳng, sương mù não, giảm khả năng tập trung, rối loạn nhịp tim và đau khớp có thể tiếp diễn, làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Với bệnh cúm A H1N1, phần lớn bệnh nhân có thể hồi phục hoàn toàn sau một đến hai tuần nghỉ ngơi và điều trị nâng đỡ, tỷ lệ ghi nhận di chứng cơ quan kéo dài là tương đối thấp. Nguy cơ hình thành xơ hóa phổi thứ phát hoặc các rối loạn tự miễn sau khi mắc COVID-19 cũng cao hơn, tạo ra gánh nặng chăm sóc y tế lâu dài cho cả gia đình người bệnh lẫn hệ thống y tế công cộng.
Biện pháp bảo vệ nhóm nguy cơ và phòng ngừa bệnh chủ động
Cả hai bệnh lý đều đe dọa trực tiếp đến nhóm người có bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, người suy giảm miễn dịch và người cao tuổi. Tuy nhiên, ngưỡng an toàn đối với COVID-19 hẹp hơn do phản ứng bão cytokine ở người có cơ địa suy giảm sức đề kháng diễn biến rất nhanh và khó dự đoán.
Để giảm thiểu tác động nguy hiểm của cả hai căn bệnh truyền nhiễm này, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần duy trì các biện pháp phòng vệ tổng hợp. Việc tiêm chủng đúng lịch vắc xin phòng COVID-19 và vắc xin cúm mùa hàng năm là giải pháp bảo vệ chủ động hàng đầu. Bên cạnh đó, thói quen đeo khẩu trang tại nơi đông người, giữ vệ sinh tay thường xuyên, thông khí không gian sống và theo dõi sức khỏe chủ động sẽ giúp hạn chế đáng kể nguy cơ lây nhiễm chéo.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức phòng bệnh, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc ức chế miễn dịch khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, tím tái môi đầu chi, sốt cao kéo dài hoặc lơ mơ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
COVID-19 và cúm A H1N1 đều là các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính có khả năng gây dịch lớn. Tuy nhiên, sự khác biệt về độc lực, tốc độ lan tràn và gánh nặng biến chứng khiến COVID-19 tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng hơn. Việc duy trì thói quen phòng vệ chủ động, tiêm chủng đầy đủ và tham vấn y tế kịp thời là chìa khóa bảo vệ bản thân cùng cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
COVID-19 và cúm A H1N1 lây truyền qua những con đường nào?
Cả hai bệnh đều lây qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Tuy nhiên, SARS-CoV-2 có khả năng lây lan qua các hạt khí dung lơ lửng trong không gian kín tốt hơn so với virus cúm H1N1.
Vắc xin cúm mùa có giúp phòng ngừa được bệnh COVID-19 không?
Không. Vắc xin cúm mùa không có tác dụng phòng ngừa COVID-19 vì đây là hai bệnh do hai chủng virus hoàn toàn khác nhau gây ra. Người dân cần tiêm đủ vắc xin phòng COVID-19 và tiêm nhắc vắc xin cúm mùa hằng năm theo khuyến cáo của cơ quan y tế.
Làm sao phân biệt triệu chứng giữa COVID-19 và cúm A H1N1?
Triệu chứng ban đầu như sốt, ho, đau họng, mệt mỏi của hai bệnh rất giống nhau. Cách chính xác nhất để phân biệt là thực hiện xét nghiệm nhanh kháng nguyên hoặc xét nghiệm sinh học phân tử RT-PCR tại cơ sở y tế.
Thuốc điều trị cúm A H1N1 có hiệu quả với người nhiễm COVID-19 không?
Không. Các thuốc kháng virus điều trị cúm A H1N1 không có hiệu quả đối với virus SARS-CoV-2 gây COVID-19. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc trị cúm khi mắc COVID-19; mọi chỉ định thuốc kháng virus đều cần có sự thăm khám và hướng dẫn từ bác sĩ.
Một người có thể mắc đồng thời cả COVID-19 và cúm A H1N1 không?
Có, tình trạng đồng nhiễm cả hai loại virus hô hấp cùng lúc có thể xảy ra và khiến tổn thương đường hô hấp nghiêm trọng hơn, gia tăng nguy cơ suy hô hấp, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch.
