Nguyên nhân gây cúm mùa và các biện pháp phòng ngừa

Phòng tránh cúm mùa là gì?

Cúm mùa là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở đường hô hấp do các chủng virus cúm lưu hành gây nên, phổ biến nhất là chủng cúm A và cúm B. Khác với cảm lạnh thông thường chỉ gây khó chịu nhẹ, cúm mùa thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng toàn thân rõ rệt như sốt cao, đau đầu dữ dội, mệt mỏi kiệt sức, đau nhức cơ bắp toàn thân, đau rát họng và ho khan kéo dài.

Virus cúm có khả năng biến đổi cấu trúc liên tục, khiến hệ miễn dịch của con người khó duy trì sự bảo vệ bền vững sau mỗi lần mắc. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhanh chóng nhân lên ở lớp niêm mạc mũi họng và phế quản, làm tổn thương các tế bào biểu mô hô hấp. Điều này không chỉ gây ra các triệu chứng khó chịu mà còn tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm đường hô hấp nếu không được chăm sóc đúng cách.

Nguyên nhân chính và các chủng virus gây cúm mùa

Tác nhân trực tiếp gây ra cúm mùa là virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae, trong đó hai nhóm virus cúm A và virus cúm B chịu trách nhiệm cho hầu hết các đợt bùng phát hàng năm ở người. Virus cúm A thường có độc lực cao, biến đổi nhanh và dễ gây ra các đợt dịch lớn trên diện rộng. Trong khi đó, virus cúm B có tốc độ biến đổi chậm hơn nhưng vẫn có thể gây bệnh cảnh nghiêm trọng ở trẻ em và người lớn tuổi.

Sự biến đổi liên tục của hai kháng nguyên bề mặt Hemagglutinin và Neuraminidase giúp virus né tránh được kháng thể sẵn có từ những lần mắc bệnh trước hoặc từ vắc xin cũ. Do đó, người từng khỏi cúm vẫn hoàn toàn có nguy cơ tái nhiễm các biến thể mới trong những mùa dịch tiếp theo.

Các con đường lây truyền virus cúm trong cộng đồng

Virus cúm mùa phát tán chủ yếu qua các giọt bắn li ti mang mầm bệnh. Khi người nhiễm virus ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần, các giọt bắn chứa virus sẽ bắn vào không khí và có thể xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mắt, mũi, miệng của người xung quanh trong phạm vi tiếp xúc gần.

Ngoài lây truyền trực tiếp, virus còn lây lan gián tiếp qua các bề mặt tiếp xúc. Các hạt dịch hô hấp chứa virus bám lại trên tay nắm cửa, lan can cầu thang, nút bấm thang máy, bàn làm việc hay đồ chơi của trẻ nhỏ và có thể tồn tại trong nhiều giờ. Khi một người chạm tay vào những vật dụng nhiễm virus rồi vô tình đưa tay lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng, virus sẽ dễ dàng xâm nhập vào đường hô hấp và gây bệnh.

Tiêm chủng vắc xin cúm định kỳ hàng năm

Tiêm vắc xin phòng cúm là biện pháp dự phòng chủ động, hiệu quả và an toàn nhất được các chuyên gia y tế khuyến cáo rộng rãi. Do các chủng virus cúm liên tục thay đổi kháng nguyên qua từng năm, Tổ chức Y tế Thế giới luôn theo dõi và cập nhật công thức vắc xin hàng năm để tạo ra sự tương thích cao nhất với các chủng virus đang lưu hành thực tế.

Sau khi tiêm khoảng hai tuần, cơ thể sẽ sản sinh đủ lượng kháng thể đặc hiệu để phòng bệnh. Việc tiêm nhắc lại vắc xin cúm mỗi năm một lần được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên. Đặc biệt, các nhóm đối tượng có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền mạn tính cần ưu tiên tiêm phòng để giảm thiểu tối đa nguy cơ nhập viện và biến chứng nặng.

Biện pháp vệ sinh cá nhân và lối sống phòng ngừa cúm

Bên cạnh tiêm vắc xin, các thói quen vệ sinh hằng ngày đóng vai trò thiết yếu giúp ngăn chặn nguồn lây truyền virus cúm trong gia đình và nơi làm việc. Mọi người nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi, sau khi đến nơi đông người hoặc trước khi ăn uống. Khi chưa rửa sạch tay, cần hạn chế tối đa việc đưa tay sờ lên mắt, mũi và miệng.

Ngoài ra, việc che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo khi ho, đeo khẩu trang nơi công cộng, thường xuyên lau dọn khử khuẩn đồ vật và mở cửa giữ nhà cửa thông thoáng cũng giúp giảm mật độ virus trong không khí. Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ vi chất, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động thể lực đều đặn sẽ giúp nâng cao hệ miễn dịch tự nhiên chống lại mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức phòng bệnh tổng quát và không thay thế cho lời khuyên hay chẩn đoán y khoa từ bác sĩ. Khi bản thân hoặc người nhà có dấu hiệu trở nặng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở gấp, đau tức ngực hoặc mệt mỏi li bì, cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của cán bộ y tế, bởi việc dùng sai thuốc không những không mang lại hiệu quả mà còn gây hại cho sức khỏe.

Tóm tắt

Cúm mùa là bệnh lý đường hô hấp thường gặp nhưng có thể chủ động phòng tránh thông qua việc kết hợp tiêm phòng vắc xin định kỳ và duy trì thói quen vệ sinh sạch sẽ mỗi ngày. Nâng cao ý thức tự bảo vệ không chỉ giúp bạn duy trì một sức khỏe dẻo dai mà còn góp phần ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong toàn cộng đồng.