Triệu chứng cúm A/H5N1 ở người và các dấu hiệu cảnh báo sớm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cúm A/H5N1 là bệnh truyền nhiễm cấp tính do chủng virus cúm gia cầm độc lực cao lây truyền sang người. Không giống như các chủng cúm mùa thông thường, căn bệnh này có tốc độ lây lan nhanh trong các đàn gia cầm và gây ra tỷ lệ tử vong đáng kể ở người khi xảy ra lây nhiễm chéo.\n\nCác triệu chứng cúm A/H5N1 ở người thường khởi phát tương tự như cúm mùa với sốt cao và ho, nhưng có xu hướng chuyển biến rất nhanh sang tổn thương phổi diện rộng và suy hô hấp. Việc nắm rõ các dấu hiệu nhận biết sớm cùng tiền sử dịch tễ tiếp xúc là yếu tố then chốt giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời và bảo toàn tính mạng.
Triệu chứng cúm A/H5N1 là gì?
Cúm A/H5N1 là một phân type nguy hiểm của virus cúm A, nguyên thủy lưu hành chủ yếu ở các loài thủy cầm và gia cầm hoang dã cũng như chăn nuôi. Khi người tiếp xúc gần với gia cầm nhiễm bệnh hoặc môi trường chứa chất thải của chúng, virus có thể xâm nhập qua đường niêm mạc mắt, mũi và miệng để gây bệnh.\n\nỞ người, virus cúm A/H5N1 có ái tính mạnh với tế bào biểu mô đường hô hấp dưới, dễ gây viêm phế nang hoại tử và kích hoạt phản ứng viêm toàn thân dữ dội. Do cơ thể người chưa có miễn dịch tự nhiên với phân type này, bệnh thường khởi phát cấp tính và tiến triển nhanh hơn rất nhiều so với cúm thông thường. Tỷ lệ chuyển nặng thành viêm phổi kẽ, suy hô hấp cấp và tử vong ở bệnh nhân cúm A/H5N1 rất cao nếu không được can thiệp y tế chuyên sâu từ sớm.
Biểu hiện sớm thường gặp khi nhiễm cúm A/H5N1
Giai đoạn khởi phát của bệnh cúm A/H5N1 ở người thường diễn ra đột ngột sau thời gian ủ bệnh từ 2 đến 8 ngày, đôi khi kéo dài đến 14 ngày. Người bệnh thường bắt đầu bằng cơn sốt cao liên tục trên 38 độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh và rét run. Đi cùng với sốt là tình trạng mệt mỏi toàn thân, đau nhức các khớp và cơ bắp dữ dội, đau đầu nhiều.\n\nBên cạnh đó, các dấu hiệu tổn thương đường hô hấp trên cũng xuất hiện sớm với triệu chứng ho khan, rát họng, ngạt mũi hoặc chảy nước mũi. Ở một số bệnh nhân, bệnh còn có thể khởi phát kèm theo các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng âm ỉ, buồn nôn, nôn mửa và đi ngoài phân lỏng. Do các biểu hiện ban đầu rất giống với cảm lạnh hoặc cúm mùa thông thường, người bệnh dễ có tâm lý chủ quan, chỉ nghĩ mình bị cảm mạo nhẹ mà bỏ qua thời điểm vàng để theo dõi và thăm khám y tế.
Các dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển biến nặng
Sau giai đoạn khởi phát từ 3 đến 5 ngày, virus cúm gia cầm có thể nhanh chóng tấn công sâu vào nhu mô phổi, khiến các triệu chứng hô hấp trở nên nghiêm trọng. Cơn ho khan ban đầu chuyển thành ho có đờm đặc, đôi khi lẫn tia máu. Người bệnh bắt đầu cảm thấy đau tức ngực, cảm giác lồng ngực bị thắt chặt và thở hụt hơi rõ rệt.\n\nTình trạng khó thở tăng dần theo từng giờ là dấu hiệu cảnh báo tổn thương phổi tiến triển, báo hiệu nguy cơ viêm phổi virus nặng hoặc hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển. Khi phổi bị tổn thương diện rộng, người bệnh sẽ thở gấp, thở co kéo cơ liên sườn, cánh mũi phập phồng, môi và các đầu chi trở nên tím tái do thiếu oxy trong máu. Trong những trường hợp diễn tiến tối cấp, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng ngủ gà, lú lẫn, tụt huyết áp và suy đa tạng nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực.
Mối liên hệ giữa triệu chứng và yếu tố phơi nhiễm dịch tễ
Triệu chứng lâm sàng của cúm A/H5N1 có giá trị định hướng rất lớn khi kết hợp với yếu tố dịch tễ rõ ràng. Người có nguy cơ cao phát triển triệu chứng thường là những người có tiền sử tiếp xúc trực tiếp với gia cầm ốm, gia cầm chết bất thường, hoặc tham gia vào quá trình giết mổ, vận chuyển, chế biến thịt gia cầm và thủy cầm chưa qua kiểm dịch trong vòng hai tuần trước đó.\n\nNgoài ra, thói quen ăn tiết canh hoặc các món gia cầm chưa được nấu chín kỹ cũng là con đường lây truyền nguy hiểm dẫn đến khởi phát bệnh. Những đối tượng có hệ miễn dịch suy giảm, người cao tuổi, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và người mắc bệnh mạn tính về tim mạch, hô hấp hoặc đái tháo đường khi nhiễm virus H5N1 thường có biểu hiện rầm rộ hơn, tỷ lệ biến chứng nặng cao hơn so với người trưởng thành khỏe mạnh.
Nguyên tắc xử trí và theo dõi khi có dấu hiệu nghi ngờ
Khi một người xuất hiện các biểu hiện sốt, ho kèm theo tiền sử tiếp xúc gia cầm có nguy cơ, việc xử trí đúng cách trong những giờ đầu đóng vai trò quyết định đến tính mạng. Bệnh nhân cần lập tức đeo khẩu trang y tế để hạn chế phát tán giọt bắn chứa mầm bệnh ra môi trường xung quanh, đồng thời hạn chế tiếp xúc gần với những người trong gia đình.\n\nNgười chăm sóc cần đưa bệnh nhân đến ngay các cơ sở y tế có khoa truyền nhiễm hoặc bệnh viện đa khoa gần nhất để được làm xét nghiệm chẩn đoán xác định, chụp X-quang phổi và cách ly điều trị. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc hạ sốt nhóm salicylate như aspirin vì có thể gây biến chứng nguy hiểm, không tự dùng kháng sinh hoặc truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Tại cơ sở y tế, người bệnh sẽ được đánh giá độ bão hòa oxy, hỗ trợ hô hấp và cân nhắc sử dụng thuốc kháng virus đặc hiệu theo đúng phác đồ điều trị chuyên khoa.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh nghi ngờ nhiễm cúm A/H5N1 không được tự ý điều trị tại nhà, không tự mua thuốc kháng virus hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc tiếp cận cơ sở y tế đều có thể làm tăng nguy cơ suy hô hấp tiến triển nguy hiểm đến tính mạng.
Tóm tắt
Nhiễm cúm A/H5N1 ở người là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính nguy hiểm với tốc độ diễn tiến rất nhanh. Việc phát hiện sớm các biểu hiện sốt, ho đi kèm yếu tố dịch tễ tiếp xúc gia cầm là mấu chốt để can thiệp kịp thời. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà để giảm thiểu nguy cơ biến chứng suy hô hấp.
Nguồn tham khảo
- PsycEXTRA Dataset: State of Alaska epidemiology bulletin: Human infection of H5N1 avian influenza: Information for clinicians
- Journal of Paediatrics and Child Health: The first case of H5N1 avian influenza infection in a human with complications of adult respiratory distress syndrome and Reye’s syndrome
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để phân biệt triệu chứng cúm A/H5N1 với cảm cúm thông thường?
Cúm A/H5N1 thường khởi phát đột ngột với sốt cao liên tục, khó thở nhanh, tổn thương phổi tiến triển và có yếu tố tiếp xúc gia cầm, trong khi cúm mùa thường nhẹ hơn, chủ yếu khu trú ở đường hô hấp trên và ít khi suy hô hấp tối cấp.
Thời gian ủ bệnh của cúm A/H5N1 kéo dài bao lâu trước khi xuất hiện triệu chứng?
Thời gian ủ bệnh của cúm A/H5N1 ở người thường dao động từ 2 đến 8 ngày, đôi khi có thể kéo dài tới 14 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn lây trước khi các triệu chứng hô hấp đầu tiên bùng phát.
Người mắc cúm A/H5N1 có gặp triệu chứng tiêu chảy hoặc nôn mửa không?
Các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm sốt trước khi triệu chứng hô hấp khởi phát, là một đặc điểm lâm sàng thường gặp ở bệnh nhân cúm A/H5N1.
Có nên tự mua thuốc kháng sinh uống khi nghi ngờ mắc cúm A/H5N1 không?
Người nghi ngờ nhiễm bệnh không được tự ý dùng kháng sinh vì thuốc không diệt được virus cúm. Kháng sinh chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn và việc tự dùng thuốc làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
Cần làm gì ngay khi nghi ngờ bản thân có triệu chứng cúm A/H5N1?
Nếu xuất hiện triệu chứng sốt kèm ho sau khi tiếp xúc gia cầm ốm chết, người bệnh cần đeo khẩu trang y tế, tự cách ly với người nhà và đến ngay bệnh viện có chuyên khoa truyền nhiễm để khám, tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị.
