Sốt xuất huyết lần 2 có nặng hơn lần đầu không và những điều cần biết

Sốt xuất huyết lần 2 là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti. Căn bệnh này có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người trưởng thành, biểu hiện đặc trưng từ sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, đau nhức hốc mắt và đau cơ khớp đến các dạng xuất huyết đa dạng dưới da và niêm mạc. Điểm mấu chốt của bệnh là sự phân bố gồm 4 tuýp kháng nguyên khác nhau, khiến một người có thể bị tái nhiễm nhiều lần. Khi tái nhiễm với một tuýp khác biệt, cơ thể có thể xuất hiện các phản ứng miễn dịch bất thường làm tăng tổn thương thành mạch máu, dẫn đến nguy cơ thoát dịch và tụt tiểu cầu cấp tính.

Khả năng miễn dịch của cơ thể đối với các tuýp virus Dengue

Virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết có 4 tuýp huyết thanh riêng biệt được ký hiệu từ DEN-1 đến DEN-4. Khi một người mắc bệnh lần đầu tiên, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt để sản xuất kháng thể tiêu diệt tuýp virus đó. Sau khi hồi phục hoàn toàn, cơ thể tạo được miễn dịch bền vững suốt đời đối với đúng tuýp virus đã từng phơi nhiễm.

Tuy nhiên, lượng kháng thể này chỉ có khả năng bảo vệ chéo tạm thời và không hoàn toàn đối với 3 tuýp virus còn lại trong khoảng vài tháng đầu. Khi lượng kháng thể chéo này suy giảm theo thời gian, nếu người bệnh bị muỗi vằn truyền một tuýp virus Dengue khác vào cơ thể, họ sẽ mắc sốt xuất huyết lần thứ 2. Do đó, việc từng mắc bệnh một lần không đồng nghĩa với việc đã có tấm lá chắn miễn dịch trọn đời trước căn bệnh truyền nhiễm này.

Cơ chế giải thích vì sao sốt xuất huyết lần 2 dễ chuyển biến nặng

Trong thực tế y khoa, sốt xuất huyết lần 2 thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn đáng kể so với lần đầu. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể. Kháng thể cũ còn sót lại từ đợt nhiễm trước không đủ khả năng tiêu diệt tuýp virus mới, nhưng lại liên kết với chúng và tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập sâu hơn vào các tế bào miễn dịch đại thực bào.

Khi virus nhân lên ồ ạt, hệ thống miễn dịch của cơ thể phản ứng dữ dội và giải phóng một lượng lớn cytokine gây viêm. Chuỗi phản ứng này dẫn đến tổn thương lớp nội mô mạch máu, làm tăng tính thấm thành mạch, thoát huyết tương ra ngoài lòng mạch, cô đặc máu và giảm số lượng tiểu cầu nghiêm trọng. Hậu quả là người bệnh dễ rơi vào tình trạng trụy tim mạch, sốc sốt xuất huyết, xuất huyết ồ ạt hoặc suy đa cơ quan nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời.

Thời điểm nguy hiểm và các dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện khẩn cấp

Giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của chu kỳ bệnh, thời điểm người bệnh có xu hướng giảm sốt hoặc hết sốt hẳn. Đây là lúc tình trạng thoát huyết tương và hạ tiểu cầu diễn ra mạnh mẽ nhất, dễ khiến người bệnh chủ quan nhầm tưởng bản thân đã bình phục hoàn toàn.

Người bệnh và gia đình cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Những dấu hiệu này bao gồm đau bụng nhiều và liên tục, đặc biệt là đau ở vùng hạ sườn phải; nôn mửa liên tục; chảy máu chân răng, chảy máu cam; nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen; mệt lả, li bì, bứt rứt, tay chân lạnh ẩm, vã mồ hôi; khó thở hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong số này, người bệnh cần được chuyển ngay tới cơ sở y tế gần nhất.

Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi người bệnh tại nhà an toàn

Đối với người bệnh sốt xuất huyết được bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà, nguyên tắc chăm sóc đúng cách đóng vai trò sống còn. Việc hạ sốt chỉ nên sử dụng paracetamol đơn chất theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế, kết hợp với các biện pháp vật lý như nới rộng quần áo và lau mát cơ thể bằng nước ấm.

Bù nước và điện giải qua đường uống là khâu then chốt nhằm ngăn ngừa hiện tượng cô đặc máu. Người bệnh nên uống dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ thể tích nước theo hướng dẫn trên bao bì, bổ sung thêm nước trái cây tươi giàu vitamin C, nước dừa hoặc cháo súp loãng dễ tiêu. Chế độ nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường giúp giảm tiêu hao năng lượng và hỗ trợ hệ tuần hoàn. Quan trọng nhất, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám và xét nghiệm công thức máu hàng ngày theo chỉ định của bác sĩ để theo dõi sát số lượng tiểu cầu cũng như chỉ số dung tích hồng cầu hematocrit.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của cán bộ y tế, vì việc truyền dịch sai thời điểm hoặc sai tốc độ có thể dẫn đến phù phổi cấp và suy tim. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần đến bệnh viện để được thăm khám và xét nghiệm kịp thời.

Tóm tắt

Sốt xuất huyết lần 2 có nguy cơ tiến triển nặng hơn lần đầu do đặc điểm kháng thể chéo giữa các tuýp virus Dengue. Tuy nhiên người bệnh không nên quá hoang mang mà cần theo dõi sát các mốc thời gian của bệnh, đặc biệt là giai đoạn nguy hiểm sau khi hạ sốt. Chủ động đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là biện pháp bảo vệ tính mạng hiệu quả nhất.