Bệnh sởi có lây không và cách phòng ngừa sởi hiệu quả nhất

Bệnh sởi có lây không là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc giống Morbillivirus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng cũng có thể xuất hiện ở người lớn chưa có miễn dịch. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sốt cao, viêm long đường hô hấp trên, viêm kết mạc mắt và phát ban dạng sần xuất hiện tuần tự từ vùng đầu mặt cổ xuống khắp cơ thể.

Khả năng lây nhiễm của virus sởi được xếp vào hàng cao nhất trong các bệnh truyền nhiễm ở người. Nếu một người chưa có miễn dịch tiếp xúc gần với người bệnh sởi, nguy cơ bị lây nhiễm có thể lên tới hơn chín mươi phần trăm. Do virus có khả năng tồn tại dai dẳng trong không khí và trên các bề mặt tiếp xúc, việc kiểm soát nguồn lây đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa miễn dịch cá nhân và các biện pháp vệ sinh phòng bệnh cộng đồng.

Đường lây truyền và mức độ lây lan nhanh chóng của virus sởi

Bệnh sởi lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh làm phát tán các giọt bắn chứa virus vào không khí. Điểm đặc biệt nguy hiểm là virus sởi có thể lơ lửng trong không khí hoặc bám trên các bề mặt vật dụng trong không gian kín suốt nhiều giờ.

Người khỏe mạnh khi hít phải các giọt bắn lơ lửng này hoặc chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi vô tình đưa lên mắt, mũi, miệng đều có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao. Do tốc độ nhân lên nhanh và tính phát tán mạnh mẽ, một người mắc sởi chưa được cách ly có thể lây truyền mầm bệnh cho nhiều người xung quanh chưa có miễn dịch. Những môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, bệnh viện và khu dân cư đông đúc là nơi rất dễ bùng phát các đợt dịch sởi nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời.

Thời điểm người bệnh sởi có khả năng phát tán virus mạnh nhất

Khả năng lây truyền của bệnh sởi bắt đầu từ khoảng bốn ngày trước khi phát ban xuất hiện và kéo dài đến khoảng bốn ngày sau khi ban sởi bắt đầu mọc khắp cơ thể. Giai đoạn nguy hiểm nhất chính là giai đoạn khởi phát, khi người bệnh mới chỉ có các biểu hiện giống cảm cúm thông thường như sốt nhẹ, chảy nước mũi, ho khan và đỏ mắt.

Chính vì các biểu hiện ban đầu không đặc hiệu, nhiều người thường chủ quan không thực hiện các biện pháp cách ly, khiến virus vô tình phát tán rộng rãi ra cộng đồng. Sau khi ban sởi mọc rộ từ chân tóc, mặt lan dần xuống thân mình và các chi, lượng virus trong dịch tiết hô hấp giảm dần nhưng nguy cơ lây nhiễm vẫn còn tồn tại. Do đó, việc nhận biết sớm các biểu hiện nghi ngờ và chủ động cách ly người bệnh ngay từ những ngày đầu sốt là yếu tố sống còn để ngăn chặn chuỗi lây lan.

Tiêm vắc xin phòng sởi là giải pháp bảo vệ chủ động hàng đầu

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa sởi chủ động, an toàn và đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất hiện nay. Trẻ em cần được tiêm mũi vắc xin sởi đơn đầu tiên khi đủ chín tháng tuổi và tiêm nhắc mũi phối hợp sởi quai bị rubella khi trẻ đạt mười hai đến mười tám tháng tuổi theo lịch của chương trình tiêm chủng.

Đối với người lớn chưa từng mắc sởi, chưa tiêm vắc xin hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng, việc chủ động tiêm phòng bổ sung là vô cùng cần thiết, đặc biệt là phụ nữ có kế hoạch mang thai và nhân viên y tế. Vắc xin giúp cơ thể hình thành kháng thể đặc hiệu chống lại virus sởi, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh. Trong trường hợp vẫn bị nhiễm virus sau tiêm chủng, vắc xin cũng giúp bệnh diễn tiến nhẹ nhàng hơn rất nhiều và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm tính mạng như viêm phế quản phổi, viêm tai giữa hay viêm màng não.

Biện pháp vệ sinh môi trường và chăm sóc phòng ngừa lây nhiễm

Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin, việc duy trì các thói quen vệ sinh cá nhân và môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt nguồn lây lan của virus sởi. Mọi người nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với các vật dụng công cộng.

Cần giữ gìn nhà cửa thông thoáng, mở cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên và thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, bàn học, đồ chơi của trẻ bằng dung dịch khử khuẩn. Khi phát hiện người có dấu hiệu sốt và phát ban nghi sởi, cần cho người bệnh đeo khẩu trang y tế, nghỉ ngơi tại phòng riêng cách ly và sử dụng riêng biệt đồ dùng cá nhân. Người chăm sóc cũng phải đeo khẩu trang và vệ sinh tay sạch sẽ để tránh mang mầm bệnh lây truyền chéo sang các thành viên khác trong gia đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh sởi chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc các loại thuốc ức chế miễn dịch khi chưa có hướng dẫn y tế. Khi phát hiện các dấu hiệu sốt cao khó hạ, thở gấp, li bì hoặc phát ban lan nhanh, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính có tốc độ lây lan rất nhanh nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả. Việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin phối hợp cùng ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, cách ly kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ sẽ bảo vệ an toàn cho bản thân, gia đình và toàn xã hội.