Bệnh quai bị có nguy hiểm không và những biến chứng cần lưu ý

Bệnh quai bị có nguy hiểm không là gì?

Bệnh quai bị là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus quai bị gây nên, đặc trưng bởi tình trạng sưng viêm một hoặc hai bên tuyến nước bọt mang tai kèm theo sốt và cảm giác đau nhức khi nhai nuốt. Bệnh lây lan rất nhanh trong cộng đồng qua dịch tiết đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi. Nhìn chung, bệnh diễn tiến khá lành tính ở trẻ nhỏ nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc hợp lý. Mối lo ngại lớn nhất về độ nguy hiểm của quai bị xuất phát từ nguy cơ virus di chuyển theo đường tuần hoàn máu đến các mô tuyến và cơ quan khác, gây viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy cấp hoặc tổn thương thần kinh trung ương. Do đó, việc theo dõi sát sao tiến triển bệnh là điều vô cùng cần thiết.

Mức độ nguy hiểm thực tế của bệnh quai bị đối với sức khỏe

Về bản chất, quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ở phần lớn trẻ nhỏ và người có thể trạng khỏe mạnh, bệnh thường diễn tiến lành tính với các biểu hiện điển hình như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu và sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc cả hai bên. Các triệu chứng khó chịu này thường tự thuyên giảm dần sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu người bệnh được nghỉ ngơi hợp lý và chăm sóc nâng đỡ đúng cách.

Tuy nhiên, bệnh quai bị thực sự trở nên nguy hiểm khi virus xâm nhập sâu vào máu và tấn công các cơ quan tuyến hoặc hệ thần kinh trung ương. Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc rất lớn vào độ tuổi mắc bệnh, tình trạng miễn dịch của từng cá nhân và tính kịp thời trong việc can thiệp y tế. Nếu người bệnh chủ quan, lao động nặng nhọc trong thời gian phát bệnh hoặc tự ý áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng, nguy cơ bùng phát các biến chứng nặng nề sẽ gia tăng đáng kể.

Các biến chứng nguy hiểm thường gặp khi mắc quai bị

Biến chứng thường được nhắc đến nhiều nhất là viêm tinh hoàn ở nam giới, đặc biệt là nhóm thanh thiếu niên và người trưởng thành. Tình trạng này thường biểu hiện bằng sốt cao trở lại, tinh hoàn sưng to, đau nhức dữ dội và tấy đỏ bìu. Dù phần lớn trường hợp chỉ bị một bên và hồi phục sau điều trị nâng đỡ, khoảng ba mươi đến bốn mươi phần trăm ca viêm tinh hoàn có thể dẫn đến teo tinh hoàn ở các mức độ khác nhau. Nguy cơ vô sinh tăng lên nếu teo tinh hoàn xảy ra ở cả hai bên, làm suy giảm nghiêm trọng số lượng và chất lượng tinh trùng. Ở nữ giới, virus có thể gây viêm buồng trứng với biểu hiện đau vùng bụng dưới nhưng ít khi để lại hậu quả vô sinh vĩnh viễn.

Bên cạnh hệ sinh dục, virus quai bị còn có thể tấn công vào hệ thần kinh gây viêm màng não vô khuẩn hoặc viêm não, biểu hiện qua các cơn đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn vọt, co giật hoặc li bì. Một biến chứng nguy hiểm khác là tổn thương dây thần kinh thính giác dẫn đến điếc một bên tai, đôi khi không hồi phục hoàn toàn. Ngoài ra, viêm tụy cấp do quai bị có thể gây đau bụng thượng vị dữ dội, nôn ói liên tục và rối loạn tiêu hóa, đòi hỏi phải được cấp cứu và điều trị tích cực tại bệnh viện.

Những nhóm đối tượng dễ gặp biến chứng nặng

Mức độ nguy hiểm của bệnh quai bị có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm đối tượng. Nam giới trong độ tuổi dậy thì và nam giới trưởng thành là nhóm đối mặt với nguy cơ biến chứng sinh dục cao nhất. Ở độ tuổi này, các mô tuyến tinh hoàn đã phát triển hoàn thiện và có ái lực cao với virus quai bị, dẫn đến phản ứng viêm mạnh mẽ và dễ để lại tổn thương mô học sau khi lành bệnh.

Phụ nữ mang thai mắc bệnh quai bị, đặc biệt là trong ba tháng đầu của thai kỳ, cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Sự xâm nhập của virus trong giai đoạn phân chia tế bào và hình thành cơ quan có thể làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc thai lưu. Những người có bệnh lý nền suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc các hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải cũng dễ gặp các biến chứng lan tỏa vào màng não, cơ tim hoặc tuyến tụy với mức độ nguy kịch hơn nhiều so với người bình thường.

Chăm sóc an toàn và biện pháp phòng ngừa biến chứng quai bị

Hiện nay y học chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị dứt điểm virus quai bị. Nguyên tắc chăm sóc chủ yếu tập trung vào việc giảm nhẹ triệu chứng, nâng cao thể trạng và phát hiện sớm các dấu hiệu biến chứng. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại giường thoáng khí, hạn chế vận động mạnh để giảm áp lực lên các cơ quan nội tạng. Việc hạ sốt, giảm đau hoặc chườm ấm vùng tuyến mang tai cần thực hiện theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt, tránh thức ăn cay nóng hoặc thực phẩm có tính acid kích thích tiết nước bọt.

Biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất là tiêm chủng vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella theo lịch tiêm chủng khuyến cáo của ngành y tế. Vắc xin giúp tạo kháng thể bảo vệ vững chắc, làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và giảm thiểu nguy cơ xuất hiện các biến chứng nặng nếu chẳng may tiếp xúc với nguồn lây. Đồng thời, giữ gìn vệ sinh cá nhân, thường xuyên súc họng bằng nước muối sinh lý và đeo khẩu trang y tế nơi đông người cũng là những thói quen thiết yếu để ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, vôi hoặc thuốc dân gian lên vùng tuyến mang tai đang sưng vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng mô mềm hoặc hoại tử. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao liên tục không hạ, đau nhức dữ dội vùng bìu tinh hoàn, đau đầu dữ dội, nôn nhiều hoặc đau bụng quằn quại, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm có thể kiểm soát tốt nếu được nhận biết sớm và chăm sóc đúng phương pháp y khoa. Việc hiểu rõ mức độ nguy hiểm giúp người bệnh chủ động theo dõi các dấu hiệu cảnh báo, không tự ý dùng thuốc và tuân thủ hướng dẫn thăm khám. Tiêm chủng đầy đủ vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella vẫn là giải pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.