So sánh virus Nipah và COVID-19 về đường truyền nhiễm và độ nguy hiểm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Virus Nipah và COVID-19 là hai chủng virus RNA gây bệnh truyền nhiễm hô hấp nguy hiểm ở người, đều có nguồn gốc từ động vật hoang dã. Tuy nhiên, hai loại virus này có đặc tính sinh học, đường lây truyền và mức độ tác động tới sức khỏe cộng đồng rất khác nhau.
COVID-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra có tốc độ lây lan rất nhanh qua đường hô hấp, tạo thành các đợt đại dịch toàn cầu nhưng tỷ lệ tử vong trung bình thấp hơn. Trong khi đó, nhiễm virus Nipah xảy ra ít phổ biến hơn nhưng lại gây ra tỷ lệ tử vong rất cao, biến chứng nặng nề lên hệ thần kinh trung ương và hệ hô hấp.
Việc hiểu rõ điểm giống và khác nhau giữa hai loại bệnh truyền nhiễm này giúp người dân chủ động cập nhật kiến thức y khoa, không hoang mang lo lắng và biết cách áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe bản thân phù hợp.
Virus Nipah và COVID-19 là gì?
Virus Nipah là một loại virus zoonosis lây truyền từ động vật (đặc biệt là loài dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae) sang người, hoặc lây qua thực phẩm bị nhiễm bẩn và tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Bệnh nhiễm virus Nipah có thể gây suy hô hấp cấp tính và viêm não cấp tính với tỷ lệ tử vong ước tính khá cao ở các ca bệnh lâm sàng. COVID-19 là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do chủng virus corona mới SARS-CoV-2 gây ra, xuất hiện từ cuối năm 2019 và lây truyền chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Sự khác biệt cốt lõi giữa hai tác nhân này nằm ở khả năng lây lan trong cộng đồng và mức độ nghiêm trọng của bệnh khi phát tác.
Nguồn gốc và cơ chế lây truyền của virus Nipah và COVID-19
Cả virus Nipah và SARS-CoV-2 gây bệnh COVID-19 đều được xác định có nguồn gốc tự nhiên từ động vật hoang dã. Dơi ăn quả là vật chủ tự nhiên chính của virus Nipah, ngoài ra virus còn có thể lây sang heo và các động vật trung gian trước khi lây sang người. Con người nhiễm virus Nipah qua tiếp xúc với chất tiết của động vật bị bệnh, ăn thực phẩm hoặc nhựa cây chà là bị nhiễm nước bọt, nước tiểu dơi, hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết của bệnh nhân. COVID-19 lây truyền nhanh chóng từ người sang người qua hạt khí dung và giọt bắn đường hô hấp lơ lửng trong không khí. Do virus SARS-CoV-2 lây lan dễ dàng ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng hoặc chỉ mắc bệnh nhẹ, tốc độ bùng phát dịch của COVID-19 nhanh hơn virus Nipah rất nhiều.
Biểu hiện lâm sàng và biến chứng nguy hiểm của hai loại virus
Nhiễm virus Nipah và COVID-19 đều bắt đầu với các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, ho và đau họng. Khi tiến triển, COVID-19 ảnh hưởng chủ yếu đến đường hô hấp dưới, có thể dẫn đến tổn thương phổi, viêm phổi kẽ, suy hô hấp cấp tính và các rối loạn đông máu. Ở nhiễm virus Nipah, bệnh có đặc tính tấn công nghiêm trọng cả hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương. Bệnh nhân nhiễm virus Nipah dễ tiến triển nhanh sang viêm não cấp tính với các biểu hiện như lơ mơ, chóng mặt, co giật, hôn mê chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng thần kinh. Những người may mắn sống sót sau viêm não do virus Nipah cũng có nguy cơ để lại di chứng thần kinh lâu dài.
So sánh tỷ lệ tử vong và khả năng bùng phát đại dịch
Xét về độc lực và tỷ lệ tử vong trên ca bệnh, virus Nipah nguy hiểm hơn virus SARS-CoV-2 rất nhiều. Tỷ lệ tử vong ở người nhiễm virus Nipah dao động ở mức cao tùy thuộc vào chủng virus và năng lực thu dung điều trị y tế tại địa phương. Ngược lại, COVID-19 có tỷ lệ tử vong chung thấp hơn đáng kể, nhưng do chỉ số lây nhiễm cao và khả năng lây truyền ẩn bớt triệu chứng, COVID-19 đã lây nhiễm cho hàng trăm triệu người trên toàn thế giới và tạo nên áp lực cực kỳ lớn cho hệ thống y tế toàn cầu. Virus Nipah hiện chưa tạo thành đại dịch toàn cầu do chuỗi lây truyền từ người sang người hạn chế hơn, nhưng độc lực cao khiến đây là tác nhân luôn được các tổ chức y tế giám sát chặt chẽ.
Biện pháp phòng ngừa và ứng phó với rủi ro lây nhiễm
Hiện nay, việc phòng ngừa COVID-19 được thực hiện hiệu quả nhờ tiêm chủng vắc xin phòng COVID-19, đeo khẩu trang ở nơi công cộng, rửa tay thường xuyên và giữ khoảng cách an toàn. Đối với virus Nipah, các biện pháp phòng ngừa tập trung vào kiểm soát an toàn thực phẩm và hạn chế tiếp xúc với vật chủ lây bệnh. Người dân cần tránh uống nhựa cây chà là sống hoặc ăn các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn. Việc rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, thực hiện ăn chín uống sôi là hết sức cần thiết. Khi làm việc hoặc tiếp xúc với động vật có nguy cơ nhiễm bệnh, người lao động cần trang bị đầy đủ bảo hộ lao động. Trong môi trường y tế, việc áp dụng nghiêm ngặt các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn là chìa khóa ngăn chặn lây nhiễm chéo.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa tổng quan và không thay thế cho chẩn đoán hay tư vấn y tế chuyên nghiệp. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp hoặc có dấu hiệu sốt kèm sốt cao, đau đầu dữ dội, lơ mơ sau khi trở về từ vùng có dịch bệnh truyền nhiễm lưu hành, người bệnh không được tự ý mua thuốc điều trị tại nhà. Cần đến ngay các cơ sở y tế hoặc bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm để được bác sĩ khám, làm xét nghiệm chẩn đoán và theo dõi y khoa kịp thời.
Tóm tắt
Tóm lại, mặc dù cả virus Nipah và COVID-19 đều là những mối đe dọa sức khỏe truyền nhiễm, virus Nipah có độc lực và tỷ lệ tử vong cao hơn nhưng khả năng lây lan diện rộng thấp hơn COVID-19. Việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, tuân thủ an toàn thực phẩm và chủ động tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi có dấu hiệu bất thường là giải pháp tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Virus Nipah có lây truyền qua đường không khí như COVID-19 không?
Virus Nipah lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của động vật bị bệnh, thực phẩm nhiễm bẩn hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân. Khả năng lây truyền qua giọt bắn hô hấp ở virus Nipah hạn chế hơn nhiều so với khả năng lây lan dễ dàng qua không khí của COVID-19.
Đã có vắc xin phòng ngừa virus Nipah chưa?
Tính đến thời điểm hiện tại, chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt phổ biến cho virus Nipah ở người. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ giảm triệu chứng và duy trì chức năng sống, khác với COVID-19 đã có vắc xin phòng ngừa rộng rãi.
Loại virus nào có tỷ lệ tử vong cao hơn giữa Nipah và COVID-19?
Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao hơn đáng kể so với COVID-19. Trong các đợt bùng phát lâm sàng, tỷ lệ tử vong do virus Nipah có thể lên tới 40 đến 75 phần trăm, trong khi COVID-19 có tỷ lệ tử vong chung thấp hơn nhiều.
Viêm não do virus Nipah có những dấu hiệu ban đầu nào?
Bệnh nhân mắc viêm não do virus Nipah thường có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng xuất hiện cảm giác chóng mặt, lơ mơ, thay đổi ý thức và có thể tiến triển thành co giật hoặc hôn mê trong thời gian ngắn.
Cần làm gì khi có triệu chứng ho sốt sau khi di chuyển từ vùng dịch?
Người bệnh cần chủ động đeo khẩu trang, tự cách ly hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để thông báo tiền sử di chuyển, giúp bác sĩ hướng dẫn thăm khám và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán an toàn.
