Cách nhận diện sớm sốt xuất huyết, tay chân miệng và COVID-19 để bảo vệ gia đình

Nhận diện sốt xuất huyết tay chân miệng covid 19 là gì?

Sốt xuất huyết, tay chân miệng và COVID-19 là những bệnh truyền nhiễm phổ biến do vi-rút gây ra. Mặc dù có tác nhân gây bệnh và đường lây truyền khác nhau, cả ba bệnh này thường khởi phát với biểu hiện chung là sốt và mệt mỏi toàn thân. Sốt xuất huyết do vi-rút Dengue truyền qua muỗi vằn, có nguy cơ gây sốc và xuất huyết nghiêm trọng. Tay chân miệng do vi-rút đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ em với các tổn thương loét miệng và phỏng nước ngoài da. COVID-19 do vi-rút SARS-CoV-2 lây qua đường hô hấp, ảnh hưởng chủ yếu đến phổi và hệ hô hấp. Việc phân biệt chính xác các biểu hiện ban đầu đóng vai trò quyết định trong việc chăm sóc đúng cách và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

Đặc điểm nhận diện và biểu hiện lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết do vi-rút Dengue gây ra và lây truyền trung gian qua muỗi vằn Aedes. Bệnh thường khởi phát đột ngột với biểu hiện sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C, khó hạ sốt bằng các thuốc hạ sốt thông thường. Người bệnh thường kèm theo đau đầu dữ dội vùng trán hoặc sau nhãn cầu, đau mỏi cơ khớp toàn thân, chán ăn và buồn nôn.

Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh là giai đoạn nguy hiểm nhất, ngay cả khi người bệnh bắt đầu giảm sốt. Các triệu chứng xuất huyết có thể xuất hiện dưới dạng chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Do plasma bị rò rỉ khỏi lòng mạch, người bệnh có thể bị suy tuần hoàn, hạ huyết áp và tổn thương nội tạng nếu không được bù dịch và theo dõi y tế sát sao. Việc xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra chỉ số tiểu cầu và dung tích hồng cầu là vô cùng cần thiết trong giai đoạn này.

Dấu hiệu khởi phát và tổn thương đặc trưng của bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm vi-rút đường ruột gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 EV71. Bệnh gặp chủ yếu ở trẻ em dưới 5 tuổi và lây truyền qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nốt phỏng nước của người bệnh. Biểu hiện ban đầu thường là sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng và biếng ăn.

Sau 1 đến 2 ngày khởi phát, các tổn thương đặc trưng sẽ xuất hiện bao gồm vết loét miệng gây đau rát khiến trẻ chảy vãi nước bọt và bỏ ăn, cùng các nốt phỏng nước hình bầu dục ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối và mông. Đa số các trường hợp tay chân miệng do Coxsackievirus A16 sẽ tự hồi phục sau 7 đến 10 ngày. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do Enterovirus 71, bệnh có thể tiến triển nhanh chóng gây biến chứng thần kinh như viêm não, viêm màng não hoặc biến chứng tim mạch hô hấp như viêm cơ tim, phù phổi cấp. Khi trẻ có biểu hiện giật mình chới với khi ngủ, đi đứng loạng choạng hoặc sốt cao không hạ, cần đưa trẻ đến chuyên khoa Nhi ngay lập tức.

Biểu hiện đường hô hấp và toàn thân ở bệnh COVID-19

Bệnh COVID-19 do vi-rút SARS-CoV-2 gây ra và lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khác với sốt xuất huyết hay tay chân miệng, COVID-19 tập trung nhiều hơn vào đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới. Các triệu chứng phổ biến bao gồm sốt, ho khô, đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi và đau mỏi cơ.

Một số triệu chứng đặc trưng giúp phân biệt COVID-19 là mất vị giác hoặc khuyết giác đột ngột, hiện tượng ít gặp ở sốt xuất huyết hay tay chân miệng. Ngoài ra, một số người bệnh có thể xuất hiện biểu hiện tiêu hóa như tiêu chảy nhẹ, buồn nôn. Ở nhóm đối tượng nguy cơ cao như người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch, COVID-19 có thể tiến triển thành viêm phổi cấp, suy hô hấp nặng và tổn thương đa cơ quan. Việc thực hiện xét nghiệm nhanh kháng nguyên hoặc xét nghiệm PCR giúp xác định chính xác sự có mặt của vi-rút.

Phân biệt triệu chứng và nguyên tắc chăm sóc an toàn tại nhà

Mặc dù sốt xuất huyết, tay chân miệng và COVID-19 đều bắt đầu bằng triệu chứng sốt và mệt mỏi toàn thân, gia đình có thể dựa vào các dấu hiệu đặc thù để định hướng ban đầu. Sốt xuất huyết nổi bật với sốt cao kèm đau hốc mắt và chấm xuất huyết dưới da; tay chân miệng đặc trưng bởi vết loét trong khoang miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay bàn chân; trong khi COVID-19 thường kèm theo ho, đau họng và mất khứu giác.

Khi chăm sóc người bệnh tại nhà, nguyên tắc quan trọng nhất là nghỉ ngơi, uống đủ nước và dinh dưỡng hợp lý. Có thể sử dụng thuốc hạ sốt Paracetamol đúng liều lượng theo cân nặng khi sốt trên 38,5 độ C. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các thuốc hạ sốt nhóm Ibuprofen hay Aspirin khi chưa loại trừ sốt xuất huyết. Gia đình cần theo dõi nhiệt độ, lượng nước tiểu, biểu hiện tinh thần và các dấu hiệu bất thường để kịp thời thông báo cho bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người chăm sóc không tự ý mua thuốc điều trị, không tự thay đổi liều lượng thuốc hạ sốt hoặc sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi người bệnh có bất kỳ biểu hiện bất thường hoặc dấu hiệu chuyển nặng, cần đưa ngay đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các bệnh truyền nhiễm thường gặp như sốt xuất huyết, tay chân miệng và COVID-19 đóng vai trò quan trọng giúp theo dõi đúng cách và bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Việc nắm rõ biểu hiện đặc trưng và dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm giúp gia đình chủ động đưa người bệnh đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời, hạn chế tối đa các biến chứng nặng có thể xảy ra.