Đau bụng dưới buồn nôn cảnh báo bệnh gì và cách xử trí

Đau bụng dưới buồn nôn là gì?

Đau bụng dưới buồn nôn là sự kết hợp của hai phản ứng thần kinh – thể dịch khi các thụ cảm thể cảm giác ở phúc mạc hoặc cơ quan nội tạng vùng chậu bị kích thích mạnh. Vùng bụng dưới được giới hạn từ dưới rốn đến bờ trên xương mu, là nơi tập trung các phần cuối của ống tiêu hóa, hệ thống tiết niệu dưới và toàn bộ hệ cơ quan sinh dục trong. Khi một trong các cơ quan này gặp tình trạng viêm cấp tính, thiếu máu cục bộ, căng trướng đột ngột hoặc co thắt quá mức, các xung động thần kinh truyền qua hệ giao cảm và phó giao cảm sẽ kích thích trung tâm nôn ở hành não, gây ra cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa đi kèm. Mức độ đau có thể dao động từ âm ỉ kéo dài đến quặn thắt từng cơn dữ dội, đòi hỏi người bệnh phải chú ý theo dõi để phân biệt các trường hợp khẩn cấp.

Các bệnh lý tiêu hóa thường gặp gây đau bụng dưới và buồn nôn

Hệ tiêu hóa là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây ra hiện tượng đau bụng dưới buồn nôn. Viêm ruột thừa cấp là tình trạng ngoại khoa nguy hiểm thường gặp nhất, khởi phát bằng cảm giác đau âm ỉ quanh rốn rồi di chuyển xuống vùng hố chậu phải, kèm theo sốt nhẹ, chán ăn và buồn nôn. Nếu không được phẫu thuật sớm, ruột thừa có thể vỡ gây viêm phúc mạc toàn thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Bên cạnh đó, các bệnh lý khác như viêm túi thừa đại tràng, tắc ruột hoặc viêm đại tràng co thắt cũng gây đau thắt vùng bụng dưới kèm cảm giác buồn nôn, chướng bụng và rối loạn đại tiện. Ngộ độc thực phẩm và viêm dạ dày ruột cấp do vi khuẩn cũng khiến nhu động ruột tăng co bóp dữ dội, kích thích trung tâm nôn mửa và tạo ra những cơn đau quặn bụng dưới liên tục. Người bệnh cần chú ý theo dõi tính chất phân và mức độ mất nước để can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân phụ khoa gây đau bụng dưới kèm buồn nôn ở nữ giới

Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh hoạt tình dục và sinh sản, vùng bụng dưới chứa tử cung, vòi trứng và buồng trứng nên các tổn thương tại đây thường biểu hiện bằng triệu chứng đau bụng dưới buồn nôn. Thai ngoài tử cung là một tình trạng cấp cứu sản phụ khoa đặc biệt nghiêm trọng; khi khối thai phát triển quá mức hoặc vỡ ra, bệnh nhân sẽ đau nhói một bên bụng dưới, buồn nôn, trễ kinh và có thể ngất xỉu do xuất huyết nội ổ bụng.

Ngoài ra, xoắn buồng trứng, vỡ nang hoàng thể hoặc viêm vùng chậu cấp tính cũng gây nên những cơn đau bụng dưới dữ dội kèm buồn nôn và nôn mửa. Những bệnh mạn tính hơn như lạc nội mạc tử cung hoặc u xơ tử cung thoái hóa có thể gây đau âm ỉ vùng hạ vị tăng lên trong chu kỳ kinh nguyệt kèm theo cảm giác khó chịu ở dạ dày. Việc thăm khám chuyên khoa phụ sản và siêu âm đầu dò là bước quan trọng giúp xác định chính xác nguồn gốc tổn thương.

Vấn đề đường tiết niệu và ảnh hưởng tới vùng bụng dưới

Hệ tiết niệu với sỏi niệu quản đoạn dưới và nhiễm trùng đường tiết niệu cũng là thủ phạm thường thấy gây nên tình trạng đau bụng dưới buồn nôn. Sỏi di chuyển từ thận xuống niệu quản vùng chậu gây tắc nghẽn dòng nước tiểu, làm tăng áp lực đột ngột và kích thích các thụ thể thần kinh nội tạng, tạo nên cơn đau quặn thận lan xuống vùng bẹn sinh dục. Cơn đau dữ dội này kích thích phản xạ thần kinh thực vật gây buồn nôn và nôn ói rõ rệt.

Viêm bàng quang cấp tính hoặc viêm niệu đạo nặng cũng có thể gây cảm giác tức nặng, đau rát vùng trên xương mu kèm theo buồn nôn, mệt mỏi, sốt nhẹ, tiểu rắt, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu. Nếu tình trạng nhiễm trùng ngược dòng lên đài bể thận, người bệnh sẽ sốt cao rét run và đau dữ dội vùng hông lưng lan xuống bụng dưới. Xét nghiệm nước tiểu và siêu âm hệ tiết niệu là các phương pháp cận lâm sàng cơ bản giúp phát hiện kịp thời các bất thường này.

Nguyên nhân nam khoa cần chú ý ở nam giới

Ở nam giới, mặc dù ít gặp hơn so với nữ giới, đau bụng dưới buồn nôn vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý cấp cứu ngoại khoa nam học. Xoắn tinh hoàn là trường hợp tinh hoàn bị xoắn quanh thừng tinh gây tắc nghẽn mạch máu nuôi dưỡng, biểu hiện bằng cơn đau đột ngột dữ dội ở bìu lan nhanh lên vùng bẹn và bụng dưới, kèm buồn nôn và nôn nhiều. Bệnh cần được phẫu thuật tháo xoắn trong vòng sáu giờ đầu để tránh nguy cơ hoại tử tinh hoàn.

Viêm mào tinh hoàn và viêm tuyến tiền liệt cấp tính cũng là những bệnh lý nhiễm trùng gây đau buốt vùng tầng sinh môn, đáy chậu lan lên bụng dưới kèm theo sốt, tiểu khó và cảm giác buồn nôn do phản ứng viêm toàn thân. Nam giới khi gặp phải các triệu chứng đau tức vùng bẹn bìu kết hợp khó chịu ở bụng dưới cần được khám chuyên khoa nam học hoặc ngoại tiết niệu càng sớm càng tốt để bảo tồn chức năng sinh sản và tiết niệu.

Quy trình thăm khám và nguyên tắc điều trị y khoa

Khi tiếp nhận người bệnh có triệu chứng đau bụng dưới buồn nôn, bác sĩ sẽ tiến hành hỏi bệnh sử chi tiết, khám thực thể bụng để xác định điểm đau khu trú, phản ứng thành bụng và cảm ứng phúc mạc. Các xét nghiệm máu tổng quát như công thức máu và protein phản ứng C được thực hiện nhằm đánh giá mức độ viêm nhiễm, kết hợp xét nghiệm định lượng beta hCG ở phụ nữ để loại trừ nguy cơ thai kỳ bất thường.

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm ổ bụng, siêu âm tử cung phần phụ hoặc chụp cắt lớp vi tính giúp quan sát rõ hình thái ruột thừa, sỏi tiết niệu, nang buồng trứng hay các ổ áp xe. Phác đồ điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gốc rễ: can thiệp phẫu thuật khẩn cấp đối với viêm ruột thừa, xoắn buồng trứng, thai ngoài tử cung; hoặc điều trị nội khoa bằng kháng sinh, thuốc chống co thắt và truyền dịch bù nước điện giải dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế tại bệnh viện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian, không đắp lá, không chườm nóng vùng bụng khi chưa rõ nguyên nhân vì có thể làm tăng nguy cơ vỡ ruột thừa hoặc lan rộng ổ nhiễm trùng. Mọi quyết định dùng thuốc cần tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Tình trạng đau bụng dưới buồn nôn có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý khác nhau, từ rối loạn tiêu hóa nhẹ đến các bệnh lý ngoại khoa hoặc phụ khoa nguy hiểm. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc giảm đau tại nhà khi chưa có kết luận từ bác sĩ. Việc chủ động đi khám tại các cơ sở y tế uy tín sẽ giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân, bảo vệ chức năng sinh sản và tránh các biến chứng đe dọa tính mạng.