Cúm A là gì và những triệu chứng thường gặp cần chú ý

Cúm A là gì?

Cúm A là dạng cúm mùa nguy hiểm nhất trong các chủng virus cúm gây bệnh ở người, thuộc họ Orthomyxoviridae. Virus cúm A được phân loại dựa trên hai loại kháng nguyên bề mặt là Hemagglutinin (H) và Neuraminidase (N). Nhờ khả năng liên tục biến đổi di truyền thông qua hiện tượng tái tổ hợp, virus này có thể tạo ra các biến thể mới có độc lực cao, dễ dàng vượt qua miễn dịch sẵn có của cộng đồng và tiềm ẩn nguy cơ gây đại dịch toàn cầu.

Bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống biểu mô đường hô hấp trên và dưới. Ở người khỏe mạnh, cúm A có thể tự hồi phục sau một tuần chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người cao tuổi trên 65 tuổi, phụ nữ có thai và người có bệnh nền mạn tính, virus cúm A có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi cấp, suy hô hấp tiến triển, viêm cơ tim hoặc làm bùng phát các đợt cấp tính của bệnh tim mạch và phổi tắc nghẽn mạn tính.

Các triệu chứng điển hình cảnh báo nhiễm virus cúm A

Bệnh cúm A thường khởi phát rất đột ngột, khác hẳn với cảm giác mệt mỏi tăng dần của các bệnh cảm thông thường. Dấu hiệu điển hình đầu tiên là cơn sốt cao liên tục, thường dao động từ 38,5 đến trên 39 độ C, đi kèm cảm giác ớn lạnh hoặc rét run. Người bệnh cảm thấy đau nhức cơ bắp dữ dội tại các vùng lưng, đùi, cánh tay và các khớp, khiến cơ thể kiệt sức nhanh chóng.

Bên cạnh tình trạng sốt, các biểu hiện tại đường hô hấp xuất hiện rõ rệt gồm ho khan rát cổ, đau họng, nghẹt mũi và chảy nước mũi trong. Một số người bệnh còn gặp triệu chứng đau đầu nặng trịch, đặc biệt quanh vùng trán và hốc mắt, sợ ánh sáng và mất cảm giác thèm ăn. Ở đối tượng trẻ nhỏ, nhiễm virus cúm A đôi khi còn kèm theo các rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn trớ hoặc đi ngoài phân lỏng.

Con đường lây lan của virus cúm A trong cộng đồng

Virus cúm A xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn li ti bắn ra khi người bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Các giọt dịch chứa mầm bệnh có thể bay trong không khí và trực tiếp lọt vào niêm mạc mũi, miệng hoặc mắt của người đứng xung quanh.

Một con đường lây truyền phổ biến khác là tiếp xúc gián tiếp qua bề mặt. Khi dịch tiết hô hấp bám vào các vật dụng quen thuộc như tay nắm cửa, bàn ghế, điện thoại, lan can cầu thang hay đồ chơi, virus có thể tồn tại nhiều giờ. Người lành vô tình chạm tay vào các bề mặt nhiễm khuẩn rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng sẽ tạo cơ hội cho virus xâm nhập vào cơ thể. Không gian kín, thông khí kém và tập trung đông người là môi trường lý tưởng làm bùng phát các ổ dịch cúm A.

Chăm sóc và theo dõi người mắc cúm A tại nhà

Khi được xác định mắc cúm A ở mức độ nhẹ, người bệnh cần ưu tiên nghỉ ngơi hoàn toàn tại phòng thoáng khí, hạn chế tiếp xúc gần với người thân để tránh lây nhiễm. Việc bổ sung nước là yếu tố cốt lõi, bao gồm nước lọc ấm, nước ép trái cây giàu vitamin C và dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn để bù điện giải khi sốt cao.

Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, ấm và dễ tiêu hóa như cháo gà, súp hoặc canh rau củ nhằm giảm áp lực lên hệ tiêu hóa và làm dịu niêm mạc họng. Người bệnh có thể sử dụng nước muối sinh lý để súc họng và rửa mũi hằng ngày nhằm làm sạch đường hô hấp. Việc hạ sốt cần tuân thủ hướng dẫn y tế, chỉ dùng paracetamol khi sốt từ 38,5 độ C trở lên với khoảng cách an toàn giữa các lần uống, tuyệt đối không tự dùng các thuốc ức chế virus hay thuốc hạ sốt nhóm salicylate khi chưa có chỉ định.

Biện pháp phòng ngừa cúm A chủ động và hiệu quả

Biện pháp chủ động và mang lại hiệu quả cao nhất để phòng ngừa cúm A là tiêm vắc xin phòng cúm mùa định kỳ hằng năm. Do virus cúm thường xuyên biến đổi cấu trúc kháng nguyên, việc tiêm nhắc lại giúp hệ miễn dịch cập nhật kháng thể tương ứng với các chủng virus lưu hành mới nhất, giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng và nhập viện.

Bên cạnh tiêm phòng, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 30 giây, hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn. Đeo khẩu trang y tế đúng cách tại nơi công cộng, che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, thường xuyên lau dọn khử khuẩn bề mặt đồ dùng trong gia đình. Giữ ấm cơ thể trong thời tiết giao mùa kết hợp rèn luyện thể lực và ăn uống cân đối sẽ củng cố hàng rào miễn dịch tự nhiên chống lại mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng virus mà không có đơn thuốc y tế. Người bệnh cần đến ngay bệnh viện khi xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở gấp, đau tức ngực dữ dội, tím tái môi đầu chi, lơ mơ hoặc co giật.

Tóm tắt

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính phổ biến nhưng có thể diễn tiến phức tạp nếu người bệnh chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc sai cách. Việc theo dõi sát sao thân nhiệt, nghỉ ngơi hợp lý, bù nước đầy đủ và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu cảnh báo là nguyên tắc quan trọng nhất. Chủ động tiêm vắc xin cúm hằng năm cùng duy trì vệ sinh cá nhân sẽ giúp bảo vệ tối ưu cho bản thân và cộng đồng.