Có vắc xin quai bị riêng không và giải pháp tiêm phòng thay thế hiện nay

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Nhiều người khi có nhu cầu phòng ngừa bệnh quai bị thường thắc mắc liệu có vắc xin quai bị riêng biệt hay bắt buộc phải tiêm dạng phối hợp cùng các bệnh khác. Câu trả lời là hiện nay vắc xin quai bị đơn liều hầu như không còn được sản xuất và lưu hành phổ biến trên thị trường y tế dịch vụ.

Thay vào đó, ngành y tế đã chuyển hoàn toàn sang sử dụng các loại vắc xin phối hợp như vắc xin phòng sởi, quai bị và rubella nhằm mang lại hiệu quả bảo vệ toàn diện, an toàn và giảm số lần tiêm cho người bệnh. Việc tiêm vắc xin phối hợp được chứng minh là giải pháp tối ưu giúp cơ thể tạo kháng thể mạnh mẽ chống lại virus quai bị cũng như các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp nguy hiểm khác.

Vắc xin quai bị riêng là gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn của người mang mầm bệnh. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sưng đau tuyến nước bọt mang tai, sốt, đau đầu và mệt mỏi toàn thân. Mặc dù phần lớn các trường hợp diễn tiến lành tính, quai bị có thể dẫn đến nhiều biến chứng phức tạp như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm màng não vô khuẩn và tổn thương thính lực vĩnh viễn. Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus quai bị, việc chủ động tạo miễn dịch thông qua tiêm chủng vắc xin là biện pháp y tế dự phòng duy nhất giúp kiểm soát sự lây lan của bệnh trong cộng đồng. Hiểu rõ về các loại vắc xin hiện hành giúp người dân chủ động lựa chọn phương án tiêm phòng thích hợp cho bản thân và gia đình.

Thực trạng lưu hành vắc xin phòng quai bị đơn liều hiện nay

Trong lịch sử phát triển y học, vắc xin quai bị đơn giá từng được nghiên cứu và sản xuất để phòng riêng bệnh quai bị do virus Paramyxovirus gây ra. Tuy nhiên, theo các khuyến cáo y tế quốc tế và chiến lược y tế công cộng, việc sử dụng mũi đơn lẻ dần bộc lộ nhiều hạn chế về mặt dịch tễ học và tính tiện dụng. Khi sử dụng mũi tiêm riêng biệt, trẻ em và người lớn phải thực hiện nhiều mũi tiêm độc lập cho từng bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cùng lứa tuổi. Do đó, các nhà sản xuất dược phẩm sinh học toàn cầu đã chuyển dịch sang tích hợp thành phần kháng nguyên quai bị vào các công thức vắc xin phối hợp đa giá. Tại Việt Nam cũng như hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay, các cơ sở tiêm chủng dịch vụ và y tế dự phòng hầu như không còn nhập khẩu hay sử dụng dạng vắc xin đơn lẻ này nữa.

Các loại vắc xin phối hợp phòng bệnh quai bị đang sử dụng

Giải pháp thay thế hoàn hảo và phổ biến nhất hiện nay là vắc xin phối hợp ba trong một phòng sởi, quai bị và rubella, thường được biết đến với tên gọi vắc xin MMR. Một số loại vắc xin thông dụng đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam bao gồm MMR II của Mỹ và Priorix của Bỉ. Ngoài ra ở một số quốc gia còn có dạng phối hợp bốn trong một MMRV tích hợp thêm kháng nguyên phòng bệnh thủy đậu. Các loại vắc xin phối hợp này sử dụng chủng virus quai bị sống giảm độc lực đã qua xử lý nghiêm ngặt, có khả năng kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu lâu dài mà không gây ra bệnh cảnh lâm sàng. Hiệu lực bảo vệ của thành phần quai bị trong vắc xin phối hợp được chứng minh tương đương hoặc vượt trội so với vắc xin đơn liều trước đây.

Ưu điểm vượt trội của vắc xin phối hợp so với mũi tiêm đơn lẻ

Việc chuyển đổi hoàn toàn sang vắc xin phối hợp mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sức khỏe cộng đồng và người tiêm chủng. Lợi ích lớn nhất là tạo ra sự bảo vệ đồng thời trước ba bệnh truyền nhiễm có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn cùng lúc chỉ với một lần đâm kim. Điều này giúp giảm bớt số lần đi lại đến cơ sở tiêm phòng, giảm cảm giác lo sợ kim tiêm ở trẻ nhỏ và tiết kiệm chi phí bảo quản dây chuyền lạnh cũng như chi phí khám sàng lọc. Về mặt miễn dịch học, việc kết hợp các kháng nguyên sống giảm độc lực của sởi, quai bị và rubella trong cùng một liều tiêm không làm giảm đáp ứng miễn dịch của từng thành phần, đồng thời hỗ trợ tăng cường độ bao phủ miễn dịch cộng đồng nhanh chóng.

Lịch tiêm chủng khuyến nghị cho vắc xin có thành phần quai bị

Lịch tiêm vắc xin chứa thành phần quai bị được chỉ định cụ thể theo độ tuổi và tình trạng miễn dịch của từng đối tượng. Đối với trẻ em, phác đồ chuẩn thường bắt đầu mũi đầu tiên khi trẻ đạt từ chín đến mười hai tháng tuổi tùy theo loại vắc xin và dịch tễ địa phương, mũi thứ hai được tiêm nhắc lại vào thời điểm từ bốn đến sáu tuổi hoặc cách mũi đầu tối thiểu ba tháng. Đối với thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm chủng đầy đủ, phác đồ khuyến cáo gồm hai mũi tiêm cách nhau tối thiểu một tháng. Đặc biệt, nam giới trong độ tuổi sinh sản và phụ nữ chuẩn bị mang thai là những nhóm đối tượng được khuyến khích kiểm tra và tiêm phòng sớm để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như viêm tinh hoàn, teo tinh hoàn hoặc dị tật bẩm sinh do virus.

Lưu ý an toàn

Vắc xin chứa thành phần quai bị là dạng sống giảm độc lực nên chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ đang mang thai và những người bị suy giảm miễn dịch nặng. Người có tiền sử phản ứng phản vệ nghiêm trọng với thành phần vắc xin hoặc gelatin, neomycin cần thông báo chi tiết cho bác sĩ khám sàng lọc. Cần hoãn tiêm nếu đang có sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả sau khi tiêm phòng. Mọi trường hợp sau tiêm đều phải được theo dõi tại chỗ tối thiểu ba mươi phút để xử trí kịp thời các phản ứng bất thường nếu có.

Tóm tắt

Vắc xin quai bị đơn lẻ hiện không còn là lựa chọn phổ biến do các dạng vắc xin phối hợp mang lại hiệu quả bảo vệ toàn diện và tiện lợi hơn. Việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin phòng sởi, quai bị và rubella là biện pháp chủ động giúp ngăn ngừa bệnh cũng như các biến chứng nguy hiểm. Người dân nên chủ động rà soát lịch sử tiêm phòng và tham khảo ý kiến bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng uy tín.