Bệnh quai bị sưng ở đâu và cách nhận biết

Bệnh quai bị sưng ở đâu?

Bệnh quai bị do siêu vi trùng thuộc nhóm Paramyxovirus lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn chứa vi rút. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh.

Thời gian ủ bệnh quai bị kéo dài khoảng từ hai đến ba tuần trước khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Tuyến nước bọt mang tai là cơ quan chịu ảnh hưởng chính, bị viêm và sưng to. Mặc dù đa số trường hợp bệnh tự khỏi sau khoảng một đến hai tuần nếu được chăm sóc tốt, quai bị vẫn có nguy cơ gây ra các biến chứng ở các cơ quan khác như tinh hoàn, buồng trứng hoặc hệ thần kinh trung ương nếu không được theo dõi sát sao.

Vị trí sưng đặc trưng do bệnh quai bị

Tuyến nước bọt mang tai là vị trí sưng chủ yếu và rõ ràng nhất ở người mắc bệnh quai bị. Tuyến này nằm ở vị trí góc hàm, ngay phía trước và bên dưới dái tai. Khi bị viêm, tuyến mang tai đẩy dái tai lên trên và ra ngoài, làm mất rãnh tự nhiên giữa xương hàm và cơ cổ.

Thông thường, triệu chứng sưng bắt đầu ở một bên mang tai. Sau khoảng một đến ba ngày, bên còn lại cũng có thể sưng to, tạo nên hình ảnh sưng đối xứng hai bên góc hàm. Vùng sưng có đặc điểm bọng nhẹ, da vùng sưng căng bóng nhưng không bị đỏ hay nóng rát như vết mụn nhọt hay áp xe do vi khuẩn. Khi dùng tay ấn nhẹ vào khu vực này, người bệnh sẽ thấy đau nhức rõ rệt, cảm giác đau tăng lên khi nhai thức ăn cứng hoặc khi kích thích tiết nước bọt bằng thực phẩm chua.

Các biểu hiện đi kèm giúp nhận biết bệnh quai bị

Trước khi tuyến mang tai sưng to, người bệnh quai bị thường trải qua giai đoạn khởi phát với các triệu chứng toàn thân giống như cảm cúm nhẹ. Người bệnh có thể bị sốt từ nhẹ đến trung bình, kèm theo cảm giác mệt mỏi, đau đầu, ớn lạnh và chán ăn.

Sau giai đoạn khởi phát từ một đến hai ngày, triệu chứng sưng đau ở mang tai bắt đầu xuất hiện và tăng dần. Cùng với hiện tượng sưng góc hàm, người bệnh thường cảm thấy đau họng, khô miệng và khó nuốt. Mức độ sốt có thể tăng cao hơn trong giai đoạn tuyến mang tai sưng đỉnh điểm, sau đó hạ dần khi vùng sưng bắt đầu giảm kích thước. Nhận biết trọn vẹn chuỗi dấu hiệu từ sốt mệt mỏi đến sưng góc hàm là cơ sở quan trọng để nghi ngờ mắc bệnh quai bị.

Phân biệt sưng quai bị với các tình trạng sưng góc hàm khác

Sưng ở khu vực mang tai và góc hàm có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, không riêng gì bệnh quai bị. Việc phân biệt rõ giúp tránh nhầm lẫn trong quá trình theo dõi và chăm sóc.

Viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn thường chỉ xuất hiện ở một bên mang tai, vùng da trên tuyến sưng bị đỏ, nóng và rất đau, đôi khi có mủ chảy ra từ lỗ ống tuyến trong khoang miệng. Sỏi ống tuyến nước bọt lại gây sưng đau tăng đột ngột trong hoặc ngay sau bữa ăn rồi tự giảm dần khi tuyến hết tiết nước bọt. Trong khi đó, sưng hạch cổ do viêm họng hoặc nhiễm trùng răng miệng thường tạo thành các cục hạch nhỏ, ranh giới rõ, nằm sâu hơn ở vùng dưới hàm hoặc dọc cơ ức đòn chũm. Quai bị đặc trưng bởi tuyến sưng lan tỏa, làm mất góc hàm và hay gặp ở hai bên.

Chăm sóc và theo dõi nguy cơ biến chứng tại nhà

Khi xác định hoặc nghi ngờ bị quai bị, nguyên tắc chăm sóc hàng đầu là nghỉ ngơi, nâng cao thể trạng và cách ly y tế nhằm hạn chế lây lan cho những người xung quanh. Người bệnh nên dùng thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp và tránh các món ăn chua, chát để không làm kích thích tuyến mang tai đau thêm.

Người chăm sóc cần chườm ấm hoặc chườm lạnh nhẹ nhàng bên ngoài vùng mang tai bị sưng để hỗ trợ giảm bớt cảm giác đau nhức. Đồng thời, chú ý theo dõi các dấu hiệu cảnh báo biến chứng. Ở nam giới tuổi dậy thì trở lên, cần chú ý triệu chứng đau sưng tinh hoàn. Ở nữ giới, cần theo dõi tình trạng đau bụng dưới. Nếu xuất hiện sốt cao liên tục, nôn mửa nhiều hoặc đau đầu dữ dội, người bệnh cần được đưa tới cơ sở y tế chuyên khoa để bác sĩ kiểm tra kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin bài viết cung cấp có tính chất tham khảo tổng quan về nhận biết bệnh quai bị và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Không tự ý mua thuốc điều trị hoặc tự chẩn đoán bệnh tại nhà. Khi có biểu hiện sưng mang tai kèm sốt cao, đau đầu nhiều, đau tinh hoàn hoặc nôn mửa, người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc nội khoa để được thăm khám, làm xét nghiệm xác định và nhận chỉ định theo dõi phù hợp với tình trạng cá nhân.

Tóm tắt

Bệnh quai bị gây sưng chủ yếu tại tuyến nước bọt mang tai ở vị trí góc hàm hai bên. Việc nhận biết sớm vị trí và đặc điểm sưng đau giúp người bệnh chủ động cách ly và thực hiện các biện pháp chăm sóc đúng cách. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, việc tham khảo ý kiến nhân viên y tế là cần thiết để bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa các biến chứng.