Cách chăm sóc người bệnh quai bị tại nhà an toàn và đúng cách

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, đặc trưng bởi tình trạng sưng đau ở tuyến nước bọt mang tai. Khi có người thân mắc bệnh, việc thực hiện đúng các bước chăm sóc người bệnh quai bị tại nhà đóng vai trò rất quan trọng giúp giảm nhẹ triệu chứng, phòng ngừa lây nhiễm cho người xung quanh và hạn chế rủi ro gặp phải các biến chứng nguy hiểm.

Do hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh quai bị, các biện pháp chăm sóc tại nhà chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng, nâng cao thể trạng và theo dõi sát diễn biến sức khỏe của người bệnh. Việc chủ động nắm vững kiến thức chăm sóc an toàn sẽ giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và mau chóng phục hồi sức khỏe.

Chăm sóc người bệnh quai bị tại nhà

Quai bị lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp do tiếp xúc với giọt bắn chứa virus khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus quai bị thường gây sưng một hoặc cả hai bên tuyến mang tai, kèm theo sốt, đau đầu, mệt mỏi và chán ăn. Nguyên tắc cốt lõi trong quá trình chăm sóc người bệnh quai bị tại nhà bao gồm việc tạo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh, đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ, duy trì lượng nước cần thiết cho cơ thể và hỗ trợ giảm bớt cảm giác đau nhức cho người bệnh. Bên cạnh đó, việc thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp cách ly y tế tại gia đình là điều cần thiết để ngăn ngừa sự lan rộng của virus sang các thành viên khác, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh.

Nghỉ ngơi và thực hiện cách ly người bệnh đúng cách

Người mắc bệnh quai bị cần được nghỉ ngơi tại phòng riêng thoáng mát, sạch sẽ và tránh gió lùa trực tiếp. Thời gian cách ly tối thiểu thường kéo dài khoảng 7 đến 9 ngày kể từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng sưng tuyến mang tai, thời điểm mà virus có khả năng lây lan cao nhất. Người bệnh nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vắc xin quai bị. Trong quá trình chăm sóc, người bệnh và người chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Các vật dụng cá nhân như bát đũa, cốc uống nước, khăn mặt và chăn gối của người bệnh phải được dùng riêng và giặt khử trùng sạch sẽ hàng ngày để tránh lây nhiễm chéo trong gia đình.

Chế độ dinh dưỡng và bổ sung nước cho người bệnh quai bị

Tình trạng sưng đau tuyến mang tai làm cho việc nhai và nuốt thức ăn của người bệnh trở nên khó khăn. Do đó, chế độ ăn cho người mắc quai bị nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và giàu dinh dưỡng như cháo loãng, súp, canh hầm hoặc sữa. Nên chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày để người bệnh dễ hấp thu và không bị mệt mỏi. Tránh cho người bệnh ăn các loại thực phẩm có vị chua, cay, chát hoặc quá cứng vì chúng có thể kích thích tuyến nước bọt tăng tiết, gây đau rát dữ dội hơn ở vùng mang tai. Việc bổ sung đầy đủ nước mỗi ngày là rất quan trọng để tránh mất nước do sốt; người bệnh có thể uống nước lọc, nước oresol, hoặc các loại nước hoa quả không chua để cân bằng điện giải và hỗ trợ cơ thể hồi phục.

Biện pháp giảm đau hạ sốt và chườm ấm vùng sưng

Để giảm bớt cảm giác sưng đau và khó chịu vùng mang tai, người chăm sóc có thể sử dụng khăn sạch nhúng nước ấm đắp nhẹ nhàng lên vùng bị sưng. Phương pháp chườm ấm giúp xoa dịu vùng cơ bị căng và giảm bớt cảm giác đau đớn cho người bệnh. Đối với tình trạng sốt cao hoặc đau nhiều, có thể sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường như paracetamol theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc dược sĩ. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên dùng aspirin để hạ sốt do nguy cơ gặp hội chứng Reye nguy hiểm. Người chăm sóc cần đo thân nhiệt định kỳ cho người bệnh, giữ cho cơ thể thoáng mát và thay quần áo sạch sẽ khi người bệnh vã mồ hôi.

Vệ sinh răng miệng và theo dõi các dấu hiệu bất thường

Giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ là bước không thể thiếu giúp ngăn ngừa nhiễm khuẩn thứ phát trong khoang miệng khi bị quai bị. Người bệnh nên súc miệng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý 0,9% hoặc dung dịch súc miệng sát khuẩn sau các bữa ăn và trước khi đi ngủ. Bên cạnh đó, người chăm sóc cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh hàng ngày. Cần lưu ý các biểu hiện bất thường như sốt cao liên tục không hạ, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn mửa, co giật, hoặc tình trạng sưng đau lan xuống vùng tinh hoàn ở nam giới hay đau vùng bụng dưới ở nữ giới. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các biến chứng nguy hiểm của quai bị như viêm não, viêm màng nào hoặc viêm tinh hoàn, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Lưu ý an toàn

Người chăm sóc không tự ý cho người bệnh dùng thuốc kháng sinh vì quai bị do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị. Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như dán lá cây, bôi vôi, chọc đâm hoặc đắp các chất lạ lên vùng tuyến mang tai bị sưng vì dễ gây nhiễm trùng, bỏng da hoặc áp xe nguy hiểm. Mọi việc dùng thuốc giảm đau, hạ sốt cần tuân thủ đúng liều lượng chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn trên nhãn thuốc. Nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng biến chứng, cần đưa đến cơ sở y tế kịp thời.

Tóm tắt

Chăm sóc người bệnh quai bị tại nhà đòi hỏi sự kiên nhẫn, thực hiện đúng các biện pháp cách ly, dinh dưỡng và vệ sinh hợp lý. Mặc dù quai bị là bệnh lành tính và có thể tự khỏi sau 10 đến 12 ngày, việc theo dõi chặt chẽ diễn biến triệu chứng là rất cần thiết để phát hiện sớm các rủi ro biến chứng, đảm bảo người bệnh hồi phục an toàn và sức khỏe được bảo vệ tốt nhất.