WHO kêu gọi tăng cường các biện pháp ngăn chặn sự lây lan của bệnh sởi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút sởi gây ra, có khả năng lây lan rất nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Trước sự gia tăng số ca mắc tại nhiều vùng trên thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới WHO đã đưa ra cảnh báo và kêu gọi các quốc gia khẩn trương triển khai các giải pháp ứng phó đồng bộ nhằm kiểm soát sự lây lan của dịch bệnh này.
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến nguy cơ bùng phát sởi diện rộng là sự sụt giảm tỷ lệ bao phủ vắc xin phòng bệnh ở một số khu vực trong những năm gần đây. Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, các chuyên gia y tế khuyến cáo việc tiêm đầy đủ các mũi vắc xin sởi cho trẻ em và đối tượng nguy cơ cao là giải pháp quan trọng và hiệu quả hàng đầu.
Ngăn chặn sự lây lan bệnh sởi
Bệnh sởi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do vi rút thuộc họ Paramyxovirus gây ra. Vi rút sởi có độc tính cao và khả năng lây truyền rất mạnh mẽ. Khi một người mang vi rút ho hoặc giọt bắn phát tán ra không khí, vi rút có thể tồn tại và lây nhiễm cho những người xung quanh chưa có miễn dịch. Các dấu hiệu đặc trưng của bệnh bao gồm sốt cao, phát ban toàn thân bắt đầu từ vùng mặt rồi lan xuống thân mình, kèm theo các triệu chứng như ho, chảy nước mũi và viêm kết mạc mắt. Mặc dù sởi là bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin, sự gián đoạn trong lịch tiêm chủng định kỳ tại nhiều nơi đã tạo điều kiện cho vi rút phát tán trở lại. Việc nắm rõ đường lây cũng như thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng bệnh giúp hạ thấp nguy cơ mắc bệnh cho cá nhân và gia đình.
Lý do Tổ chức Y tế Thế giới phát cảnh báo về sự gia tăng bệnh sởi
Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp xuất phát từ thực tế số ca mắc bệnh sởi đang có xu hướng tăng trở lại tại nhiều quốc gia và khu vực. Sự suy giảm tỷ lệ tiêm chủng vắc xin sởi trong giai đoạn đại dịch hoặc do rào cản tiếp cận y tế tại một số nơi đã tạo ra những khoảng trống miễn dịch lớn trong cộng đồng. Vi rút sởi có chỉ số lây nhiễm cơ bản rất cao, cao hơn nhiều so với nhiều bệnh truyền nhiễm hô hấp khác, do đó chỉ cần tỷ lệ bao phủ vắc xin sụt giảm nhẹ cũng đủ kích hoạt các ổ dịch bùng phát. Bên cạnh đó, sự gia tăng giao thương và du lịch quốc tế cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi rút sởi lan truyền nhanh chóng qua các biên giới. Việc đưa ra cảnh báo toàn cầu giúp các cơ quan quản lý y tế tại từng quốc gia tái khởi động hệ thống theo dõi dịch bệnh, sẵn sàng nguồn lực vắc xin và nâng cao nhận thức của người dân nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bùng phát diện rộng.
Con đường lây truyền và cơ chế phát tán của vi rút sởi
Vi rút sởi lây lan qua đường hô hấp trực tiếp thông qua các giọt bắn nhỏ phát ra khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh. Ngoài ra, vi rút cũng có thể lây gián tiếp khi người khỏe mạnh tiếp xúc với các bề mặt hoặc vật dụng bị nhiễm giọt bắn chứa vi rút rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Vi rút sởi có khả năng tồn tại trong không khí và trên các bề mặt xung quanh người bệnh đến hai giờ đồng hồ. Người nhiễm vi rút sởi có thể lây bệnh cho người khác từ khoảng 4 ngày trước khi phát ban cho đến 4 ngày sau khi ban xuất hiện. Tính chất lây nhiễm sớm ngay từ giai đoạn tiền triều với các triệu chứng giống cảm cúm thông thường khiến bệnh sởi rất khó bị phát hiện sớm nếu không được kiểm tra y tế kịp thời. Sự lây lan thầm lặng này chính là yếu tố làm bùng phát dịch tại các môi trường tập trung đông người như trường học hay khu dân cư.
Tiêm chủng vắc xin là giải pháp then chốt để kiểm soát dịch sởi
Tiêm vắc xin sởi là giải pháp hiệu quả và bền vững nhất được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo để bảo vệ cá nhân cũng như tạo miễn dịch cộng đồng. Vắc xin sởi thường được tiêm kết hợp dưới dạng vắc xin phối hợp phòng sởi, quai bị và rubella. Lịch tiêm chủng thông thường bao gồm liều thứ nhất khi trẻ đủ 9 đến 12 tháng tuổi và liều thứ hai nhắc lại theo hướng dẫn của chương trình tiêm chủng quốc gia. Khi tỷ lệ tiêm chủng đạt trên 95% trong cộng đồng, sự lây truyền của vi rút sởi sẽ bị chặn đứng, từ đó bảo vệ được cả những đối tượng chưa đủ điều kiện tiêm vắc xin như trẻ sơ sinh quá nhỏ hoặc người có chống chỉ định y khoa. Trẻ em chưa tiêm đủ mũi hoặc người lớn chưa rõ tiền sử tiêm chủng cần tìm hiểu thông tin và tham khảo ý kiến chuyên môn từ bác sĩ để được hướng dẫn bổ sung liều tiêm phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Biện pháp chủ động phòng bệnh sởi cho gia đình và cộng đồng
Bên cạnh việc tiêm chủng vắc xin đầy đủ, các biện pháp vệ sinh cá nhân và quản lý môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro lây nhiễm vi rút sởi. Người dân nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay. Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay để tránh phát tán giọt bắn ra không khí. Giữ nhà cửa thoáng mát, lau chùi sạch sẽ các bề mặt hay va chạm như tay nắm cửa, bàn ghế. Trong thời gian có cảnh báo dịch sởi, nên hạn chế tiếp xúc gần với những người có biểu hiện sốt, phát ban hoặc triệu chứng đường hô hấp. Khi trong gia đình có người nghi ngờ mắc bệnh, cần chủ động cách ly người bệnh tại phòng riêng, đeo khẩu trang y tế và liên hệ với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và hỗ trợ hướng dẫn theo dõi đúng cách.
Lưu ý an toàn
Các thông tin y khoa liên quan đến phòng chống bệnh sởi chỉ mang tính chất tham khảo chung và nâng cao kiến thức cộng đồng. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh sởi tại nhà hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc điều trị khi chưa có sự thăm khám của bác sĩ. Khi bản thân hoặc trẻ nhỏ xuất hiện các triệu chứng như sốt cao kéo dài, ho khan, phát ban kèm theo dấu hiệu mệt mỏi hay khó thở, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác. Quyết định tiêm chủng vắc xin hoặc xử lý các biến chứng y khoa cần tuân theo chỉ định cụ thể của cán bộ y tế dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế của mỗi cá nhân.
Tóm tắt
Cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới WHO nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động phòng ngừa dịch sởi trên phạm vi toàn cầu. Sự phối hợp giữa việc tiêm vắc xin đầy đủ theo lịch khuyến cáo và duy trì thói quen vệ sinh phòng bệnh là nền tảng vững chắc để bảo vệ sức khỏe cho mỗi gia đình và ngăn chặn sự lây lan của vi rút sởi trong cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- Towards an understanding of resurgent measles outbreaks in Kismayo, Somalia: a mixed-method investigation of measles burden and vaccination coverage during a 2020-2021 measles outbreak: Towards an understanding of resurgent measles outbreaks in Kismayo, Somalia: a mixed-method investigation of measles burden and vaccination coverage during a 2020-2021 measles outbreak
- Towards an understanding of resurgent measles outbreaks in Kismayo, Somalia: A mixed method investigation of measles burden and vaccination coverage during a 2020-2021 measles outbreak: Towards an understanding of resurgent measles outbreaks in Kismayo, Somalia: A mixed method investigation of measles burden and vaccination coverage during a 2020-2021 measles outbreak
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh sởi có nguy cơ gây ra những biến chứng gì nếu không được theo dõi y tế?
Bệnh sởi có thể dẫn đến các biến chứng như viêm tai giữa, tiêu chảy nặng, viêm phổi hoặc viêm não. Việc theo dõi y tế sớm giúp phát hiện kịp thời các bất thường và giảm thiểu rủi ro biến chứng nguy hại cho sức khỏe.
Trẻ em đã tiêm 1 mũi vắc xin sởi thì có cần tiêm mũi thứ hai không?
Liều vắc xin sởi thứ hai giúp tăng cường và củng cố hiệu quả miễn dịch cho những trẻ chưa đạt được phản ứng bảo vệ tốt sau mũi đầu. Phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm mũi nhắc lại theo đúng lịch hẹn của bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng.
Người lớn chưa từng tiêm vắc xin sởi có nguy cơ mắc bệnh không?
Người lớn chưa từng mắc sởi hoặc chưa tiêm vắc xin phòng sởi vẫn có nguy cơ nhiễm vi rút khi tiếp xúc với nguồn bệnh. Việc tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm phòng là biện pháp an toàn giúp bảo vệ bản thân trước nguy cơ lây nhiễm.
Khi có người thân trong nhà nghi mắc bệnh sởi thì cần làm gì?
Khi nghi ngờ người thân mắc sởi, gia đình cần chủ động cho người bệnh nghỉ ngơi tại phòng riêng, đeo khẩu trang, vệ sinh tay thường xuyên và đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn hướng chăm sóc an toàn.
Vắc xin sởi có hiệu quả ngăn chặn lây nhiễm trong bao lâu?
Sau khi hoàn thành đủ các mũi vắc xin sởi theo khuyến cáo, hệ miễn dịch của cơ thể thường tạo ra sự bảo vệ lâu dài. Tuy nhiên, việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao trong toàn cộng đồng vẫn là điều kiện quyết định để ngăn vi rút sởi lây lan.
