Virus Hanta là gì, thời gian ủ bệnh bao lâu và cách phòng ngừa

Virus Hanta là gì?

Virus Hanta thuộc họ Hantaviridae, là một nhóm virus RNA có nguồn gốc từ các loài động vật gặm nhấm hoang dã. Không giống như nhiều bệnh truyền nhiễm nhiệt đới khác lây qua muỗi hay bọ chét trung gian, virus Hanta được thải trực tiếp ra ngoài môi trường qua nước tiểu, phân và nước bọt của loài chuột mang mầm bệnh.

Khi xâm nhập vào cơ thể con người, virus Hanta có thể gây tổn thương nội mô mạch máu và làm tăng tính thấm thành mạch nghiêm trọng. Tùy thuộc vào từng chủng virus và khu vực địa lý, mầm bệnh này có thể gây ra hai thể bệnh cảnh chính là hội chứng phổi do virus Hanta với diễn tiến phù phổi cấp tính, hoặc hội chứng sốt xuất huyết kèm suy thận với biểu hiện giảm tiểu cầu và thiểu niệu. Đây đều là những tình trạng bệnh lý cấp cứu đòi hỏi sự can thiệp tích cực từ các bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm và hồi sức cấp cứu.

Nguồn lây truyền và con đường xâm nhập của virus Hanta

Động vật gặm nhấm, đặc biệt là các loài chuột hoang dã như chuột đồng, chuột nhắt và chuột cống, là ổ chứa tự nhiên chính của virus Hanta. Động vật nhiễm virus thường không phát bệnh nhưng đào thải mầm bệnh kéo dài ra môi trường qua nước tiểu, phân và nước bọt.

Con người có thể bị nhiễm khi hít phải các hạt bụi khí dung chứa chất thải khô của chuột lơ lửng trong không khí, đặc biệt tại những không gian kín như nhà kho, tầng hầm hoặc góc bếp ẩm thấp. Ngoài ra, việc chạm tay trực tiếp vào chất thải của chuột rồi đưa lên mắt, mũi, miệng hoặc bị chuột cắn rách da cũng tạo cơ hội cho virus xâm nhập trực tiếp vào cơ thể. Những người làm việc trong môi trường nông nghiệp, dọn dẹp kho bãi hoặc cắm trại ngoài trời là đối tượng có nguy cơ tiếp xúc cao hơn.

Thời gian ủ bệnh và những dấu hiệu khởi phát thường gặp

Thời gian ủ bệnh của virus Hanta thường dao động trong khoảng từ 1 đến 4 tuần, một số trường hợp có thể kéo dài tới vài tuần tùy thuộc vào lượng virus xâm nhập và thể trạng miễn dịch của người nhiễm. Trong giai đoạn ủ bệnh, người nhiễm hoàn toàn không có triệu chứng bất thường nên rất khó nhận biết sớm.

Khi bệnh khởi phát, các dấu hiệu ban đầu thường tương tự như cảm cúm nặng, bao gồm sốt cao đột ngột, ớn lạnh, đau đầu dữ dội, đau nhức cơ bắp vùng lưng và đùi, kèm theo mệt mỏi, buồn nôn hoặc chóng mặt. Nếu không được theo dõi sát sao, bệnh có thể tiến triển thành hội chứng phổi do virus Hanta gây suy hô hấp cấp, tụt huyết áp hoặc hội chứng sốt xuất huyết kèm suy thận cấp, làm suy giảm lượng nước tiểu và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Nguyên tắc chăm sóc y tế và can thiệp hồi sức cho người bệnh

Hiện nay chưa có liệu pháp điều trị kháng virus đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi để tiêu diệt virus Hanta. Nguyên tắc điều trị cốt lõi là phát hiện sớm và can thiệp hồi sức tích cực tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị chuyên môn.

Người bệnh nghi ngờ nhiễm virus cần được theo dõi chặt chẽ tại bệnh viện để duy trì ổn định chức năng tim mạch, hô hấp và bài tiết. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm thở oxy, thở máy hỗ trợ nếu phổi bị tổn thương nặng tích tụ dịch, truyền dịch cẩn trọng để kiểm soát huyết áp mà không gây quá tải tuần hoàn, cùng với chạy thận nhân tạo tạm thời khi có biến chứng suy thận cấp. Việc tự ý mua thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc tự điều trị tại nhà có thể làm che lấp triệu chứng nguy hiểm và khiến bệnh chuyển biến xấu nhanh chóng.

Các biện pháp phòng ngừa nhiễm virus Hanta trong sinh hoạt

Kiểm soát môi trường sống và ngăn chặn sự xâm nhập của các loài gặm nhấm là giải pháp căn bản nhất để phòng tránh virus Hanta. Các gia đình nên bịt kín các kẽ hở quanh cửa, vách tường, lỗ thông hơi để chuột không thể vào nhà làm tổ. Thực phẩm, nước uống và thức ăn thừa cần được bảo quản trong hộp kín hoặc tủ có khóa chắc chắn, đồng thời thu gom rác thải sinh hoạt hàng ngày vào thùng có nắp đậy.

Khi dọn dẹp các khu vực nghi có chuột, tuyệt đối không dùng chổi quét khô hoặc máy hút bụi vì sẽ làm tung bụi chứa virus vào không khí. Thay vào đó, cần mở cửa thông gió, đeo khẩu trang y tế và găng tay cao su, sau đó phun đẫm dung dịch sát khuẩn hoặc thuốc tẩy pha loãng lên bề mặt bẩn, chờ khoảng mười lăm phút rồi mới dùng khăn ướt lau sạch và vứt bỏ chất thải đúng cách.

Lưu ý an toàn

Thông tin về virus Hanta chỉ mang tính chất giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, tuyệt đối không thay thế cho các chỉ định y khoa, chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Người dân khi có các triệu chứng sốt cao, khó thở sau khi tiếp xúc với chuột hoặc dọn dẹp kho bãi cần đến ngay bệnh viện để được làm xét nghiệm huyết thanh học và chẩn đoán phân biệt. Không tự ý dùng thuốc hạ sốt chống viêm bừa bãi khi chưa có hướng dẫn y tế vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Tóm tắt

Virus Hanta là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm bắt nguồn từ động vật gặm nhấm hoang dã. Bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh thông qua việc vệ sinh môi trường sống, bảo quản thực phẩm cẩn thận và thực hiện các biện pháp an toàn khi dọn dẹp. Khi xuất hiện triệu chứng sốt cao kèm đau mỏi hoặc khó thở sau khi tiếp xúc với loài gặm nhấm, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và hỗ trợ kịp thời.