Hội chứng phổi do virus Hanta: Đường lây nhiễm, biểu hiện và cách phòng ngừa

Hội chứng phổi do virus Hanta là gì?

Hội chứng phổi do virus Hanta là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do các chủng Hantavirus gây nên ở người. Khi xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, virus gây tổn thương mô phổi, làm tăng tính thấm thành mạch và có thể dẫn đến hiện tượng tích tụ dịch trong phế nang. Tình trạng này khiến việc trao đổi khí trở nên khó khăn, dẫn tới suy hô hấp nếu không được theo dõi y khoa kịp thời.

Khác với một số bệnh hô hấp lây truyền qua đường ho hay hắt hơi giữa người với người, tác nhân gây hội chứng phổi do virus Hanta chủ yếu lây từ động vật sang người. Nguồn chứa mầm bệnh phổ biến nhất là nước tiểu, phân và nước bọt của các loài chuột nhiễm virus. Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào chủng virus cũng như thể trạng và thời điểm người bệnh tiếp cận hỗ trợ y tế.

Đường lây nhiễm virus Hanta từ môi trường sống

Sự lây nhiễm virus Hanta ở người diễn ra chủ yếu qua con đường hô hấp khi tiếp xúc với môi trường bị ô nhiễm chất thải động vật. Chuột nhiễm mầm bệnh thường thải virus ra ngoài qua nước tiểu, phân và nước bọt. Khi các chất thải này bám vào đất, bụi hoặc vật liệu làm tổ rồi khô đi, những hoạt động sinh hoạt như quét dọn khô hay xới tung bụi bẩn sẽ khiến vi hạt chứa virus lơ lửng trong không khí. Người sinh hoạt trong không gian kín hít phải nguồn bụi này có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao.

Ngoài ra, một số tình huống phơi nhiễm khác có thể xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp chất thải của chuột lên các vết trầy xước trên da, hoặc đưa tay bám dính mầm bệnh lên vùng mắt, mũi và miệng. Việc ăn uống thực phẩm hoặc sử dụng nguồn nước bị dính chất thải của loài gặm nhấm cũng là nguy cơ cần lưu ý. Mặc dù khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người đối với chủng gây hội chứng phổi rất hiếm gặp, việc kiểm soát nguồn lây từ môi trường xung quanh vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Biểu hiện sớm và diễn tiến của hội chứng phổi do virus Hanta

Thời gian ủ bệnh của hội chứng phổi do virus Hanta tương đối dài, thường kéo dài từ một đến vài tuần sau khi tiếp xúc với mầm bệnh. Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện lâm sàng thường mơ hồ và dễ nhầm lẫn với sốt siêu vi, cảm cúm hoặc rối loạn tiêu hóa. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng sốt cao, ớn lạnh, đau mỏi các nhóm cơ lớn như lưng, đùi, vai, kèm theo mệt mỏi kéo dài, đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn và tiêu chảy.

Sau giai đoạn khởi phát, bệnh có thể chuyển sang giai đoạn hô hấp với những biểu hiện mức độ nặng hơn. Người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng ho kéo dài, tức ngực, thở nhanh và khó thở tiến triển nhanh chóng. Sự tích tụ dịch tại phổi khiến lượng oxy trong máu sụt giảm, gây lơ mơ hoặc mệt lả. Do bệnh tiến triển rất nhanh sau khi phát tác triệu chứng đường hô hấp, việc phát hiện sớm và theo dõi chặt chẽ tại cơ sở y tế có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ bảo vệ chức năng hô hấp.

Nguyên tắc chẩn đoán và theo dõi y khoa

Để xác định hội chứng phổi do virus Hanta, các bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng, khai thác tiền sử tiếp xúc với loài gặm nhấm và thực hiện các xét nghiệm chuyên khoa. Người bệnh sẽ được hỏi chi tiết về các hoạt động dọn dẹp nhà kho, gác xép, dã ngoại hoặc làm việc trong môi trường nghi ngờ có sự xuất hiện của chuột trong thời gian gần nhất.

Các xét nghiệm máu, xét nghiệm kháng thể huyết thanh học hoặc kỹ thuật sinh học phân tử được áp dụng để tìm kiếm sự có mặt của mầm bệnh hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể. Bên cạnh đó, việc chụp X-quang hoặc cắt vi tính ngực giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương mô phổi và tình trạng thâm nhiễm dịch trong phế nang. Do hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu diệt virus Hanta, việc chẩn đoán sớm giúp nhân viên y tế chủ động triển khai các biện pháp chăm sóc hỗ trợ, theo dõi nồng độ oxy và can thiệp kịp thời nhằm ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Quy trình vệ sinh an toàn giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm

Phòng ngừa hội chứng phổi do virus Hanta phụ thuộc lớn vào thói quen kiểm soát loài gặm nhấm và vệ sinh không gian sống đúng kỹ thuật. Khi dọn dẹp những khu vực kín gió, bỏ trống lâu ngày như nhà kho, tầng hầm hay gác xép, người thực hiện không nên quét khô hoặc dùng máy hút bụi trực tiếp lên phân hay ổ chuột. Việc quét khô sẽ làm các vi hạt chứa virus phát tán mạnh vào không khí.

Quy trình vệ sinh an toàn đòi hỏi người dọn dẹp phải thông thoáng căn phòng bằng cách mở cửa trước nửa tiếng, đeo khẩu trang phù hợp và đeo găng tay cao su. Tiếp đó, phun xịt dung dịch sát khuẩn hoặc nước tẩy rửa pha loãng lên khu vực có chất thải chuột để làm ẩm hoàn toàn trước khi lau dọn. Sau khi thu gom chất thải vào túi kín và bỏ đúng nơi quy định, cần tháo găng tay và rửa sạch tay bằng xà phòng dưới nước chảy. Đồng thời, việc đậy kín thức ăn và bịt các khe hở quanh nhà sẽ giúp ngăn chặn sự xâm nhập của chuột.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay các loại thuốc tự điều trị tại nhà khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ nhiễm virus Hanta. Người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp bằng tay trần với chuột hoặc chất thải của loài gặm nhấm. Khi vệ sinh khu vực có vết bẩn từ động vật, phải luôn tuân thủ các bước làm ẩm bằng dung dịch khử khuẩn để tránh hít phải bụi mang mầm bệnh.

Tóm tắt

Hội chứng phổi do virus Hanta là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng cách kiểm soát môi trường sống và thực hiện vệ sinh đúng cách. Việc nhận biết sớm các biểu hiện khởi phát giống cúm sau khi tiếp xúc với khu vực có chuột giúp người bệnh chủ động tới cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá và hỗ trợ kịp thời.