Viễn thị: Bản chất tật khúc xạ, cách khắc phục và bảo vệ thị lực
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viễn thị là một trong những dạng tật khúc xạ phổ biến, xảy ra khi hình ảnh của sự vật hội tụ ở phía sau võng mạc thay vì hội tụ chính xác ngay trên võng mạc. Tình trạng này khiến người mắc gặp nhiều trở ngại khi quan sát các chi tiết ở cự ly gần, trong khi khả năng nhìn xa thường duy trì tương đối rõ nét nếu độ viễn chưa quá cao.
Nhiều người thường nhầm lẫn viễn thị với hiện tượng lão thị ở người trung niên, hoặc lầm tưởng rằng mắt viễn thị hoàn toàn không cần can thiệp nếu vẫn nhìn xa được. Trên thực tế, việc mắt phải liên tục điều tiết để bù trừ cho độ viễn có thể dẫn đến hiện tượng đau nhức hốc mắt, đau đầu kéo dài và suy giảm khả năng tập trung khi học tập hay làm việc.
Viễn thị là gì?
Viễn thị trong nhãn khoa là tình trạng trục nhãn cầu quá ngắn hoặc lực khúc xạ của giác mạc và thể thủy tinh quá yếu so với chiều dài mắt. Do quang sai khúc xạ này, các tia sáng đi vào mắt từ một vật thể không thể hội tụ trực tiếp lên hoàng điểm mà lại tập trung ở phía sau võng mạc. Người có tật viễn thị nhẹ ở độ tuổi trẻ có thể tự bù trừ bằng cách tăng cường độ cong của thể thủy tinh nhờ khả năng điều tiết mạnh mẽ của cơ thể mi, giúp mắt vẫn nhìn thấy rõ các vật thể ở cự ly gần trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, sự bù trừ liên tục này tiêu tốn nhiều năng lượng của hệ thần kinh thị giác, dễ dẫn đến hiện tượng mệt mỏi thị giác, căng thẳng cơ quanh mắt và giảm hiệu suất thị giác khi làm việc kéo dài. Ở mức độ viễn thị trung bình đến nặng, khả năng nhìn cả gần lẫn xa đều bị ảnh hưởng rõ rệt, đòi hỏi phải có sự hỗ trợ của các dụng cụ quang học chuyên dụng.
Phân biệt viễn thị và hiện tượng lão thị
Mặc dù cả viễn thị và lão thị đều gây khó khăn khi đọc sách hoặc quan sát các vật thể ở cự ly gần, bản chất quang học và sinh lý của hai tình trạng này hoàn toàn khác biệt. Viễn thị là một tật khúc xạ bẩm sinh hoặc phát triển do cấu trúc giải phẫu của nhãn cầu, có thể xuất hiện ngay từ thời thơ ấu ở trẻ nhỏ hoặc người trẻ tuổi. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ trục nhãn cầu ngắn hơn bình thường hoặc độ cong giác mạc quá dẹt. Ngược lại, lão thị là quá trình thoái hóa sinh lý tự nhiên do tuổi tác, thường bắt đầu xuất hiện sau độ tuổi 40. Ở người lão thị, thể thủy tinh dần xơ cứng và mất đi tính đàn hồi vốn có, đồng thời cơ thể mi cũng yếu dần khiến mắt không còn khả năng gia tăng công suất khúc xạ để hội tụ hình ảnh ở cự ly gần. Việc phân biệt rõ hai tình trạng này thông qua thăm khám khúc xạ chuyên sâu có ý nghĩa then chốt, bởi giải pháp điều chỉnh quang học và tiên lượng diễn tiến của viễn thị và lão thị là hai vấn đề nhãn khoa riêng biệt.
Các phương pháp can thiệp và hỗ trợ thị lực cho người viễn thị
Mục tiêu cốt lõi của việc can thiệp viễn thị là đưa điểm hội tụ của ánh sáng trở lại đúng bề mặt võng mạc, từ đó giải phóng mắt khỏi trạng thái phải điều tiết quá mức. Phương pháp đơn giản, an toàn và phổ biến nhất là sử dụng kính gọng có thấu kính hội tụ dấu cộng, giúp tăng công suất khúc xạ cho toàn bộ hệ thống quang học của mắt. Kính áp tròng cũng là một lựa chọn đem lại trường nhìn rộng và tính thẩm mỹ cao, tuy nhiên người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh để phòng ngừa nguy cơ viêm loét giác mạc. Đối với người trưởng thành có độ khúc xạ ổn định và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn giải phẫu mắt, phẫu thuật khúc xạ bằng tia laser hoặc đặt kính nội nhãn có thể được bác sĩ chuyên khoa mắt cân nhắc chỉ định. Mọi can thiệp khúc xạ đều cần được thực hiện dựa trên kết quả đo thị lực toàn diện, bao gồm cả nghiệm pháp liệt điều tiết đối với trẻ nhỏ nhằm xác định chính xác độ viễn thị thực tế.
Nguy cơ nhược thị ở trẻ em mắc tật viễn thị không được chỉnh quang
Ở trẻ nhỏ, viễn thị mức độ vừa và cao nếu không được phát hiện kịp thời có thể dẫn đến biến chứng nhược thị, thường được gọi dân gian là mắt lười. Do hình ảnh nhận được tại hoàng điểm luôn ở trạng thái mờ nhòe kéo dài, vỏ não thị giác sẽ không nhận được các kích thích thị giác rõ nét trong giai đoạn vàng phát triển thị giác của trẻ. Dần dần, trung khu thị giác ở não sẽ ức chế tín hiệu truyền về từ mắt có độ viễn cao hơn, khiến thị lực của mắt đó bị suy giảm nghiêm trọng và không thể phục hồi hoàn toàn bằng kính đơn thuần nếu đã quá tuổi trưởng thành thị giác. Ngoài ra, việc mắt phải điều tiết liên tục cũng kéo theo hiện tượng quy tụ quá mức của cơ trực trong, làm tăng nguy cơ phát triển lác trong điều tiết. Do đó, việc tầm soát khúc xạ định kỳ cho trẻ em ở lứa tuổi mầm non và đầu tiểu học đóng vai trò quyết định trong việc bảo toàn chức năng thị giác hai mắt suốt đời.
Thói quen sinh hoạt và vệ sinh thị giác giúp bảo vệ đôi mắt
Dù các thói quen sinh hoạt không thể làm thay đổi chiều dài trục nhãn cầu hay làm biến mất độ viễn thị, việc thực hành vệ sinh thị giác khoa học giúp làm chậm tiến trình mỏi mắt và nâng cao hiệu quả làm việc. Người mắc tật khúc xạ nên áp dụng quy tắc 20-20-20, nghĩa là sau mỗi hai mươi phút làm việc với sách vở hoặc màn hình điện tử, hãy cho mắt nghỉ ngơi hai mươi giây bằng cách nhìn vào một vật cách xa khoảng sáu mét để các cơ thể mi được thả lỏng tự nhiên. Khu vực học tập và làm việc cần được bố trí nguồn sáng đồng đều, tránh để ánh sáng chiếu trực tiếp gây chói lóa lên bề mặt thiết bị. Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa như lutein, zeaxanthin, vitamin A và acid béo omega ba sẽ góp phần bảo vệ các tế bào thần kinh võng mạc và hạn chế hội chứng khô mắt do giảm tần suất chớp mắt khi tập trung cao độ.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin thường thức về sức khỏe thị giác và không thể thay thế cho quy trình khám nhãn khoa chuyên sâu. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua kính có độ sẵn tại các cửa hàng không đảm bảo chuyên môn hoặc tự ý tập các bài tập mắt chưa được kiểm chứng để chữa tật khúc xạ. Trẻ em cần được tra thuốc liệt điều tiết theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa trước khi cắt kính để tránh tình trạng chỉnh kính sai độ do hiện tượng co quắp điều tiết gây ra.
Tóm tắt
Viễn thị là một tật khúc xạ có thể quản lý và bù trừ hiệu quả nếu được phát hiện và can thiệp quang học đúng phương pháp. Thăm khám mắt định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa nhãn khoa uy tín là cách tốt nhất để kiểm soát thị lực, ngăn ngừa biến chứng nhược thị ở trẻ nhỏ và duy trì sự thoải mái cho đôi mắt trong suốt cuộc sống hàng ngày.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viễn thị có tự khỏi được khi trẻ lớn lên không?
Trẻ nhỏ thường có xu hướng viễn thị sinh lý nhẹ do trục nhãn cầu còn ngắn. Khi cơ thể phát triển, trục nhãn cầu dài ra có thể làm giảm độ viễn tự nhiên. Tuy nhiên, nếu độ viễn cao hoặc không thuyên giảm, trẻ cần được đeo kính điều chỉnh để phòng tránh nhược thị.
Đeo kính có làm tăng hoặc giảm độ viễn thị không?
Kính thuốc không làm thay đổi cấu trúc nhãn cầu nên không làm tăng hay giảm độ viễn thị thực tế. Kính đóng vai trò hội tụ ánh sáng giúp mắt nhìn rõ vật thể mà không cần phải gồng cơ điều tiết liên tục, từ đó loại bỏ cảm giác nhức mỏi và đau đầu.
Người bị viễn thị có nhất thiết phải đeo kính thường xuyên không?
Tần suất đeo kính phụ thuộc vào độ khúc xạ, độ tuổi và nhu cầu công việc của từng người. Người có độ viễn nhẹ có thể chỉ cần đeo kính khi đọc sách hoặc làm việc gần, trong khi người viễn thị độ cao hoặc trẻ em thường cần đeo kính thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ.
Có thể phẫu thuật laser để điều trị viễn thị không?
Phẫu thuật khúc xạ bằng laser có thể được áp dụng cho người viễn thị từ mười tám tuổi trở lên có độ khúc xạ ổn định và giác mạc đủ điều kiện giải phẫu. Người bệnh cần trải qua quá trình khám chuyên sâu để bác sĩ nhãn khoa đánh giá mức độ an toàn và hiệu quả.
Nhỏ thuốc đau mắt hoặc tập thể dục cho mắt có chữa khỏi viễn thị không?
Không có loại thuốc nhỏ mắt hay bài tập mắt nào có thể làm thay đổi kích thước nhãn cầu để chữa khỏi viễn thị. Các bài tập nhìn xa và chớp mắt chỉ có tác dụng thư giãn cơ thể mi và giảm khô mỏi mắt sau thời gian làm việc tập trung.
