Cách sơ cứu gãy xương kín an toàn và đúng kỹ thuật

Sơ cứu gãy xương kín là gì?

Gãy xương kín là tình trạng xương bị nứt, rạn hoặc gãy rời hoàn toàn do lực tác động mạnh, nhưng cấu trúc da và phần mềm bao bọc bên ngoài vẫn giữ được tính liên tục. Mặc dù không xuất hiện vết rách da hay chảy máu ra môi trường bên ngoài, ổ gãy bên trong vẫn có thể gây chảy máu nội bộ, tạo khối tụ máu lớn và gây phù nề các mô lân cận.

Người bị tổn thương thường có biểu hiện đau nhức dữ dội tại chỗ, giảm hoặc mất khả năng cử động chi, biến dạng trục chi, sưng nề nhanh chóng hoặc xuất hiện vết bầm tím. Để xác định chính xác vị trí gãy và mức độ tổn thương, bác sĩ cần tiến hành chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính tại cơ sở y tế. Do đó, mọi trường hợp nghi ngờ tại hiện trường đều cần được xử trí cẩn trọng theo đúng quy trình cấp cứu gãy xương.

Đánh giá an toàn hiện trường và dấu hiệu sinh tồn của nạn nhân

Trước khi chạm vào nạn nhân, người hỗ trợ phải quan sát kỹ môi trường xung quanh để đảm bảo hiện trường không còn nguy cơ từ xe cộ, sạt lở hoặc điện giật. Hãy trấn an tinh thần nạn nhân, hướng dẫn họ giữ nguyên tư thế và không tự ý cử động phần cơ thể bị đau.

Tiếp theo, cần đánh giá nhanh tình trạng tỉnh táo, nhịp thở và sắc mặt của người bệnh nhằm phát hiện kịp thời nguy cơ sốc hoặc suy hô hấp. Nếu nạn nhân bất tỉnh, việc duy trì đường thở thông thoáng và tuần hoàn phải được đặt lên hàng đầu. Trường hợp nghi ngờ có tổn thương cột sống đi kèm, tuyệt đối không di chuyển nạn nhân trừ khi ở tình huống nguy hiểm khẩn cấp. Nhanh chóng liên hệ trung tâm cấp cứu 115 để nhận hỗ trợ y tế chuyên trách.

Nguyên tắc bất động ổ gãy bằng nẹp tạm thời

Bất động chi tổn thương là thao tác quan trọng nhất nhằm triệt tiêu cử động tại ổ gãy và giảm đau. Nguyên tắc cơ bản là nẹp phải đủ dài để giữ cố định được cả khớp phía trên và khớp phía dưới đoạn xương bị gãy. Ví dụ, nếu nghi ngờ gãy xương cẳng chân, chiều dài nẹp cần ôm trọn từ trên khớp gối xuống qua khớp cổ chân.

Có thể sử dụng nẹp gỗ, nẹp kim loại hoặc tận dụng các vật cứng tại chỗ như thanh tre, cán chổi, bìa các tông cứng. Trước khi cố định, hãy dùng bông băng hoặc khăn vải mềm chèn lót kỹ các đầu nẹp và điểm tì đè xương lồi như mắt cá, đầu gối nhằm tránh trầy xước. Buộc dây cố định ở trên và dưới ổ gãy, sau đó cố định các khớp lân cận, bảo đảm nẹp đủ chắc nhưng không siết quá chặt làm cản trở tuần hoàn.

Chườm lạnh và nâng cao chi để giảm sưng đau

Đau nhức và phù nề luôn xuất hiện nhanh sau chấn thương xương. Để giảm bớt cảm giác khó chịu cho nạn nhân, người sơ cứu có thể dùng túi đá lạnh bọc qua một lớp khăn vải sạch rồi áp nhẹ nhàng quanh khu vực bị thương trong khoảng mười lăm phút. Nhiệt độ thấp giúp co mạch máu nhỏ, làm chậm quá trình xuất huyết dưới da và hạn chế sưng tấy.

Nếu chi bị gãy không biến dạng quá mức và đã được bất động chắc chắn, có thể kê chi cao hơn nhẹ nhàng bằng gối êm để hỗ trợ máu tĩnh mạch lưu thông về tim. Song song đó, hãy tiếp tục trấn an, giữ ấm cho nạn nhân bằng áo khoác hoặc chăn mỏng để ngăn ngừa tụt nhiệt độ do phản ứng sốc đau.

Kiểm tra lưu thông máu ngoại vi sau khi buộc nẹp

Sau khi hoàn tất việc băng nẹp, kiểm tra lưu thông tuần hoàn ở ngọn chi là bước bắt buộc. Người hỗ trợ cần quan sát các đầu ngón tay hoặc ngón chân xem có giữ được màu hồng tự nhiên hay trở nên tái nhợt, tím tái. Bấm nhẹ vào đầu móng tay hoặc móng chân trong vài giây rồi nhả ra; nếu màu hồng trở lại trong vòng hai giây là tuần hoàn vẫn hoạt động tốt.

Bên cạnh đó, cần hỏi người bệnh xem đầu chi có bị tê bì, mất cảm giác hoặc đau buốt tăng thêm hay không. Nếu phát hiện thấy chi lạnh buốt, tím tái hoặc người bệnh cảm giác bị siết nghẹt, phải nới lỏng ngay các nút buộc băng và điều chỉnh lại lực ép vừa vặn trước khi vận chuyển.

Những điều tuyệt đối tránh khi thực hiện sơ cứu

Một sai lầm rất nguy hiểm là cố tình kéo nắn hoặc bẻ thẳng chi bị biến dạng để đưa xương về hình dáng ban đầu. Thao tác thô bạo này có thể làm rách các mạch máu lớn, đứt dây thần kinh hoặc khiến đầu xương nhọn đâm thủng da chuyển thành gãy xương hở phức tạp. Việc nắn chỉnh xương chỉ được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình tại bệnh viện.

Ngoài ra, tuyệt đối không xoa bóp dầu nóng, cồn xoa bóp hay đắp các loại lá thuốc dân gian lên vùng tổn thương vì sẽ làm tăng giãn mạch, sưng nề và nhiễm trùng da. Nạn nhân cũng cần nhịn ăn uống hoàn toàn để chuẩn bị an toàn cho các can thiệp phẫu thuật hoặc gây mê cấp cứu nếu bác sĩ chỉ định.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn sơ cứu trên chỉ áp dụng cho việc xử trí ban đầu tại hiện trường và không thay thế cho can thiệp y khoa chuyên sâu. Người sơ cứu không tự ý cho nạn nhân dùng thuốc giảm đau dạng uống hay tiêm khi chưa có hướng dẫn y tế vì có thể làm che lấp triệu chứng hoặc gây biến chứng đường tiêu hóa. Mọi nạn nhân nghi ngờ gãy xương cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình bằng phương tiện cứu thương chuyên dụng trong thời gian sớm nhất.

Tóm tắt

Sơ cứu gãy xương kín đúng kỹ thuật giúp bảo vệ chi tổn thương, giảm đau và ngăn ngừa tổn thương thứ phát cho mạch máu cùng dây thần kinh. Việc tuân thủ nguyên tắc bất động vững chắc, không tự ý nắn chỉnh và nhanh chóng chuyển nạn nhân đến bệnh viện là yếu tố quyết định giúp bảo tồn tối đa chức năng vận động cho người bệnh.