Viêm ruột già: Nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị

Tổng quan về viêm ruột già

Về mặt giải phẫu học, ruột già, hay còn gọi là đại tràng, là phần cuối cùng của ống tiêu hóa trong cơ thể người, có chiều dài trung bình từ một mét đến một mét rưỡi, nối tiếp từ đoạn cuối hồi tràng của ruột non cho đến ống hậu môn. Cấu trúc của ruột già bao gồm các đoạn nối tiếp nhau: manh tràng cùng ruột thừa, đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma và trực tràng. Về phương diện sinh lý, ruột già đảm nhận nhiệm vụ tiếp nhận khối dưỡng trấp đã được tiêu hóa một phần từ ruột non, hấp thu phần lớn lượng nước và các ion điện giải còn lại để biến chất thải lỏng thành phân đặc, đồng thời tạo môi trường cho hệ vi sinh vật đường ruột lên men các chất xơ, tổng hợp các vitamin nhóm B và vitamin K cần thiết cho cơ thể.

Viêm ruột già là thuật ngữ y khoa mô tả phản ứng viêm xảy ra ở lớp niêm mạc lót trong lòng đại tràng. Quá trình viêm có thể diễn ra khu trú ở một đoạn ruột, chẳng hạn như viêm trực tràng, viêm đại tràng sigma, hoặc lan tỏa trên diện rộng khắp toàn bộ khung đại tràng. Tùy theo thời gian diễn tiến và bản chất tổn thương, bệnh được phân thành hai nhóm chính là viêm ruột già cấp tính và viêm ruột già mạn tính. Thể cấp tính thường khởi phát nhanh trong vài ngày, đa phần do nhiễm khuẩn thực phẩm hoặc tác dụng phụ của thuốc, có thể hồi phục hoàn toàn nếu được xử trí đúng cách. Ngược lại, thể mạn tính lại kéo dài nhiều tháng nhiều năm với các đợt bùng phát xen kẽ giai đoạn thuyên giảm, thường liên quan đến cơ chế tự miễn hoặc thiếu máu nuôi dưỡng mạn tính.

Khi niêm mạc ruột già bị tổn thương viêm, các tế bào biểu mô mất dần khả năng tái hấp thu dịch và chất điện giải, khiến lượng nước trong lòng ruột tăng cao gây tiêu chảy liên tục. Đồng thời, phản ứng viêm sâu gây phù nề, xung huyết và trợt loét bề mặt, dẫn đến tình trạng xuất tiết chất nhầy, chảy máu vào lòng ruột và kích thích các thụ thể cảm giác gây đau quặn bụng dữ dội. Do đó, việc hiểu rõ bản chất tổn thương của ruột già là cơ sở quan trọng để tiếp cận chẩn đoán và điều trị y khoa kịp thời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân dẫn đến viêm ruột già rất đa dạng và phức tạp, bao gồm nhiều cơ chế sinh bệnh học khác nhau trong thực hành lâm sàng tiêu hóa.

Thứ nhất là viêm ruột già do nhiễm trùng đường tiêu hóa. Đây là nhóm căn nguyên phổ biến nhất gây viêm cấp tính, bắt nguồn từ việc ăn uống thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm mầm bệnh. Các tác nhân vi khuẩn gây bệnh thường gặp bao gồm Salmonella, Shigella, Campylobacter jejuni, Escherichia coli sinh độc tố ruột và vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây lao ruột già. Đáng chú ý, trực khuẩn Clostridioides difficile có thể phát triển bùng phát dữ dội sau các đợt dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài, tiết độc tố làm tổn thương niêm mạc và hình thành các màng giả đặc trưng của thể viêm đại tràng giả mạc. Bên cạnh vi khuẩn, ký sinh trùng amip Entamoeba histolytica hay các chủng virus như Cytomegalovirus ở người có cơ địa suy giảm miễn dịch cũng là nguyên nhân thường gặp.

Thứ hai là các bệnh lý viêm ruột mạn tính qua trung gian miễn dịch, tiêu biểu nhất là viêm loét đại tràng và bệnh Crohn. Ở những bệnh lý này, hệ miễn dịch của cơ thể bị rối loạn đáp ứng, tự tấn công vào các tế bào niêm mạc lót trong lòng ống tiêu hóa, tạo thành những ổ loét trợt lan rộng và phản ứng viêm tiến triển kéo dài suốt nhiều năm.

Thứ ba là viêm đại tràng thiếu máu cục bộ. Tình trạng này xảy ra khi lưu lượng máu giàu oxy nuôi dưỡng thành ruột già qua hệ thống động mạch mạc treo bị sụt giảm nghiêm trọng dưới mức nhu cầu chuyển hóa cơ bản. Nguyên nhân thường do xơ vữa động mạch, tắc nghẽn huyết khối mạch máu hoặc các đợt tụt huyết áp kéo dài, dẫn đến hoại tử nông niêm mạc và xuất huyết đại tràng.

Thứ tư là các nguyên nhân do thuốc và can thiệp y khoa. Việc sử dụng thường xuyên hoặc lạm dụng các thuốc chống viêm không steroid, aspirin, một số thuốc hạ huyết áp chẹn beta, statin, thuốc ức chế miễn dịch hoặc tác dụng phụ sau xạ trị vùng chậu trong điều trị các khối u phụ khoa, trực tràng và tuyến tiền liệt cũng làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của ruột già. Ngoài ra, viêm đại tràng vi thể cũng là một dạng bệnh lý mạn tính liên quan mật thiết đến phản ứng miễn dịch và phản ứng dị ứng thuốc.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng khởi phát bệnh bao gồm: người cao tuổi có nhiều bệnh lý mạch máu phối hợp, người có tiền sử gia đình mắc các bệnh viêm ruột mạn tính, người sống trong điều kiện vệ sinh môi trường kém, thói quen lạm dụng rượu bia, thuốc lá và thói quen tự ý sử dụng thuốc giảm đau hoặc kháng sinh kéo dài không qua thăm khám y khoa.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm ruột già có thể biến đổi từ mức độ nhẹ thoáng qua cho đến rất nghiêm trọng, tùy thuộc vào phạm vi tổn thương và vị trí đoạn đại tràng bị ảnh hưởng.

Các dấu hiệu thường gặp ban đầu bao gồm rối loạn thói quen đi tiêu với triệu chứng tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày. Phân thường nát không thành khuôn, có mùi tanh nồng khó chịu và thường xuyên lẫn các vệt chất nhầy nhớt màu trắng đục hoặc máu đỏ tươi. Kèm theo đó là những cơn đau quặn thắt vùng bụng dưới, đặc biệt hay khu trú ở hố chậu trái tương ứng với đoạn đại tràng sigma và trực tràng. Cơn đau quặn này thường gia tăng cường độ trước mỗi lần đi tiêu và chỉ tạm thời thuyên giảm đôi chút sau khi đã tống xuất được phân ra ngoài. Người bệnh cũng thường xuyên có cảm giác mót rặn liên tục, muốn đi ngoài cấp bách nhưng khi vào nhà vệ sinh lại chỉ rặn ra được một ít chất nhầy dính máu và luôn có cảm giác nặng trĩu chưa đi hết phân; ở những trường hợp viêm trực tràng hoặc đại tràng sigma diễn tiến nặng, người bệnh còn có thể gặp tình trạng đại tiện không tự chủ hoặc són phân do cơ thắt và phản xạ trực tràng bị kích thích liên tục.

Bên cạnh các triệu chứng tại ruột, người mắc viêm ruột già còn đối mặt với nhiều triệu chứng toàn thân như cảm giác mệt mỏi rã rời, uể oải kéo dài, đầy hơi chướng bụng, khó tiêu, buồn nôn, sốt nhẹ hoặc sốt vừa thành từng cơn do phản ứng viêm của cơ thể. Tình trạng tiêu chảy kéo dài kết hợp với giảm hấp thu dinh dưỡng và mất protein qua dịch rỉ viêm niêm mạc có thể khiến người bệnh bị sụt cân nhanh chóng và thiếu máu xanh xao.

Cần phân biệt rõ triệu chứng viêm ruột già với các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự để tránh chẩn đoán nhầm lẫn. Hội chứng ruột kích thích cũng gây đau bụng và rối loạn phân nhưng tuyệt đối không bao giờ có triệu chứng đi ngoài ra máu, không gây sốt, không gây sụt cân thực thể và niêm mạc đại tràng khi nội soi hoàn toàn lành lặn. Trong khi đó, bệnh trĩ hay nứt kẽ hậu môn thường chỉ gây chảy máu tươi nhỏ giọt sau khi phân đã ra hết và không đi kèm với các cơn đau bụng quặn thắt dọc khung đại tràng hay tiêu chảy phân nhầy kéo dài.

Đặc biệt, người bệnh cần cảnh giác cao độ với các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần được can thiệp y tế khẩn cấp, bao gồm: tiêu chảy dữ dội trên sáu lần mỗi ngày kèm theo lượng máu lớn, sốt cao liên tục không hạ, đau bụng dữ dội liên tục không thuyên giảm, bụng căng cứng và có dấu hiệu mất nước nặng như môi khô, khát nước dữ dội, mắt trũng hoặc tụt huyết áp.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán viêm ruột già đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng toàn diện và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu nhằm xác định chính xác căn nguyên gây bệnh cũng như mức độ tổn thương thực thể tại đại tràng.

Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ bắt đầu bằng việc khai thác chi tiết bệnh sử, bao gồm thời điểm xuất hiện triệu chứng, tính chất phân, thói quen ăn uống gần đây, tiền sử dùng thuốc kháng sinh hoặc giảm đau chống viêm, các yếu tố dịch tễ và tiền sử gia đình có người mắc bệnh viêm ruột mạn tính hay không. Tiếp đó, bác sĩ tiến hành thăm khám vùng bụng để đánh giá vị trí đau khu trú, mức độ trướng bụng hoặc dấu hiệu phản ứng thành bụng.

Các xét nghiệm cận lâm sàng then chốt bao gồm:

• Xét nghiệm phân: Mẫu phân được kiểm tra để tìm tế bào hồng cầu, bạch cầu, ấu trùng hoặc nang ký sinh trùng amip, cấy phân phân lập vi khuẩn gây bệnh đường ruột và định lượng độc tố của vi khuẩn Clostridioides difficile. Xét nghiệm nồng độ Calprotectin trong phân cũng là một dấu ấn sinh học có giá trị cao giúp phân biệt tình trạng viêm thực thể với rối loạn cơ năng.
• Xét nghiệm máu: Tổng phân tích tế bào máu giúp nhận diện tình trạng thiếu máu do chảy máu rỉ rả kéo dài, số lượng bạch cầu tăng cao trong phản ứng viêm cấp, cùng các chỉ số viêm hệ thống như nồng độ protein phản ứng C và tốc độ lắng máu tăng rõ rệt.
• Nội soi đại trực tràng toàn bộ kết hợp sinh thiết: Đây là phương pháp có giá trị chẩn đoán xác định cao nhất. Ống nội soi mềm cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc đại tràng, phát hiện các tổn thương xung huyết, phù nề, vết loét trợt, màng giả hoặc polyp. Bác sĩ sẽ bấm các mẫu mô niêm mạc tại nhiều vị trí để làm xét nghiệm mô bệnh học dưới kính hiển vi, giúp chẩn đoán phân biệt chính xác giữa viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, viêm đại tràng vi thể và các tổn thương tiền ung thư.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng hoặc chụp X-quang bụng không chuẩn bị được chỉ định nhằm đánh giá độ dày thành ruột và phát hiện nhanh các biến chứng ngoại khoa nguy hiểm như thủng ruột hay phình đại tràng nhiễm độc.

Biến chứng nguy hiểm có thể gặp khi mắc bệnh viêm ruột già

Tình trạng viêm đại tràng kéo dài và không được kiểm soát y khoa chặt chẽ có thể dẫn đến nhiều biến chứng nặng nề đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh. Biến chứng cấp tính đáng sợ nhất là thủng ruột già, xảy ra khi các ổ loét ăn sâu xuyên qua toàn bộ các lớp của thành ruột, khiến dịch phân và vi khuẩn tràn vào ổ phúc mạc gây viêm phúc mạc toàn thể, sốc nhiễm trùng nhiễm độc nặng đòi hỏi phải mổ cấp cứu khẩn cấp.

Một biến chứng cấp cứu nguy kịch khác là phình đại tràng nhiễm độc. Quá trình viêm sâu làm tổn thương đám rối thần kinh cơ ruột, khiến đại tràng mất hoàn toàn trương lực co bóp và giãn rộng nhanh chóng trên phim X-quang. Áp lực bên trong lòng ruột tăng vọt đi kèm tình trạng nhiễm trùng huyết nặng, đẩy người bệnh vào nguy cơ tử vong rất cao nếu không được hồi sức tích cực và can thiệp ngoại khoa kịp thời. Ngoài ra, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt do vết loét ăn mòn vào các mạch máu lớn tại thành ruột cũng có thể gây tụt huyết áp và đe dọa tính mạng.

Về mặt lâu dài, các đợt viêm loét mạn tính tái diễn làm tăng sinh xơ hóa, hình thành các dải xơ sẹo gây teo hẹp lòng ruột, dẫn đến tình trạng bán tắc hoặc tắc ruột cơ học. Đặc biệt, người mắc viêm đại tràng mạn tính kéo dài trên mười năm có nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng cao hơn nhiều lần so với người bình thường do quá trình tổn thương và tái tạo biểu mô liên tục dẫn đến đột biến gen. Bên cạnh biến chứng tại chỗ, phản ứng viêm hệ thống còn có thể gây ra các tổn thương ngoài đường tiêu hóa như viêm đa khớp, hồng ban nút trên da, viêm màng bồ đào ở mắt và bệnh viêm đường mật xơ cứng nguyên phát làm tổn thương gan mật.

Phân loại các thể viêm ruột già thường gặp trên lâm sàng

Trên lâm sàng thực tế, viêm ruột già không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà bao gồm nhiều thể bệnh khác nhau với cơ chế sinh bệnh và hướng tiếp cận điều trị riêng biệt. Thể thường gặp nhất trong cộng đồng là viêm đại tràng nhiễm trùng cấp tính, do các loại vi khuẩn gây ngộ độc thức ăn, vi khuẩn tả lỵ, ký sinh trùng amip hoặc độc tố Clostridioides difficile gây ra. Thể này thường bùng phát rầm rộ với tiêu chảy cấp, sốt và đau bụng, nhưng phần lớn có thể hồi phục tốt nếu được bù dịch và dùng đúng thuốc kháng khuẩn.

Thể bệnh thứ hai mang tính chất mạn tính phức tạp là bệnh viêm ruột mạn tính vô căn, bao gồm viêm loét đại tràng chảy máu và bệnh Crohn. Viêm loét đại tràng thường chỉ gây tổn thương liên tục ở lớp niêm mạc đại tràng bắt đầu từ trực tràng lan dần lên trên, trong khi bệnh Crohn có thể gây tổn thương xuyên thành dạng ngắt quãng ở bất kỳ vị trí nào trên toàn bộ ống tiêu hóa. Cả hai bệnh lý này đều có cơ chế tự miễn, diễn tiến thành từng đợt tái phát và đòi hỏi người bệnh phải điều trị duy trì lâu dài.

Bên cạnh đó, viêm đại tràng thiếu máu cục bộ là thể bệnh thường gặp ở người lớn tuổi có bệnh nền xơ vữa động mạch hoặc rối loạn đông máu, do sự suy giảm tưới máu đột ngột đến thành ruột già. Viêm đại tràng vi thể là dạng viêm mạn tính chỉ quan sát được tổn thương thâm nhiễm tế bào lympho hoặc lớp collagen dày bất thường dưới kính hiển vi quang học mà bề mặt niêm mạc khi nội soi hoàn toàn bình thường. Cuối cùng là các thể viêm đại tràng do tác dụng phụ của thuốc như kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm không steroid hoặc biến chứng muộn sau xạ trị vùng chậu trong điều trị ung thư.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu then chốt trong quản lý và điều trị viêm ruột già là nhanh chóng kiểm soát đợt viêm cấp tính, làm dịu các triệu chứng khó chịu, kích thích quá trình liền sẹo niêm mạc đại tràng, ngăn ngừa tái phát và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Chiến lược điều trị phải được cá thể hóa dựa trên nguyên nhân gây bệnh, vị trí tổn thương và mức độ nghiêm trọng của từng trường hợp dưới sự hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa.

Về can thiệp nội khoa:

• Đối với viêm ruột già do nhiễm khuẩn hoặc nhiễm ký sinh trùng, bác sĩ sẽ chỉ định các thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng ký sinh trùng đường ruột thích hợp dựa trên kết quả cấy phân và kháng sinh đồ. Riêng với thể viêm đại tràng giả mạc do Clostridioides difficile, bệnh nhân cần được điều trị bằng phác đồ kháng sinh đặc hiệu tiêu diệt mầm bệnh này và phải ngừng ngay lập tức các loại kháng sinh có nguy cơ gây bệnh trước đó.
• Đối với các bệnh viêm ruột mạn tính tự miễn như viêm loét đại tràng hay bệnh Crohn, các nhóm thuốc chống viêm chuyên biệt như dẫn xuất 5-ASA, thuốc corticosteroid dùng ngắn hạn trong đợt bùng phát cấp, thuốc điều hòa miễn dịch hoặc liệu pháp sinh học kháng thể đơn dòng sẽ được bác sĩ cân nhắc chỉ định nhằm kiểm soát phản ứng viêm và duy trì giai đoạn lui bệnh lâu dài.
• Song song với việc dùng thuốc kiểm soát nguyên nhân, biện pháp bù nước và chất điện giải là vô cùng thiết yếu để bù đắp lượng dịch mất qua tiêu chảy, có thể thực hiện qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch trong trường hợp nặng. Cần lưu ý rằng việc sử dụng các thuốc làm giảm nhu động ruột hoặc thuốc cầm tiêu chảy thông thường phải hết sức thận trọng và chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ, bởi chúng có thể làm ứ trệ độc tố trong lòng ruột và kích hoạt biến chứng phình đại tràng nhiễm độc rất nguy kịch.

Can thiệp ngoại khoa:

• Phẫu thuật là giải pháp được chỉ định khi các biện pháp điều trị nội khoa không đem lại đáp ứng hoặc khi xuất hiện các biến chứng cấp cứu ngoại khoa đe dọa tính mạng. Các tình huống bắt buộc can thiệp ngoại khoa bao gồm: thủng đại tràng, hoại tử ruột do thiếu máu cục bộ, phình đại tràng nhiễm độc kháng trị, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt không thể kiểm soát qua nội soi hoặc khi phát hiện vùng niêm mạc bị loạn sản mức độ nặng chuyển biến thành ung thư đại tràng. Tùy thuộc vào mức độ thương tổn, phẫu thuật viên có thể tiến hành cắt bỏ một phần hay toàn bộ đại tràng và lập hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Chăm sóc theo dõi dài hạn:

• Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá mức độ phục hồi niêm mạc, kiểm tra các chỉ số viêm trong máu và phân. Với những người mắc viêm đại tràng mạn tính lâu năm, việc lập kế hoạch nội soi đại tràng tầm soát định kỳ đóng vai trò sống còn trong việc phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Mặc dù các dạng viêm ruột già do cơ chế tự miễn hoặc yếu tố di truyền chưa thể phòng ngừa triệt để, việc chủ động xây dựng lối sống lành mạnh và thực hành các nguyên tắc vệ sinh khoa học có thể giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc viêm ruột già cấp tính do nhiễm trùng, đồng thời hạn chế sự bùng phát của các đợt viêm mạn tính.

Các biện pháp phòng ngừa thiết thực bao gồm:

• Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm: Thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín, uống sôi, lựa chọn thực phẩm tươi sống có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được bảo quản đúng tiêu chuẩn. Rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi ăn, trước khi chuẩn bị thực phẩm và sau khi đi vệ sinh. Tránh sử dụng các loại thức ăn đường phố không che đậy, đồ ăn tái sống như tiết canh, gỏi cá, thịt chưa chín kỹ hoặc nguồn nước chưa qua xử lý tiệt trùng.
• Sử dụng thuốc một cách thận trọng và đúng chỉ định: Tuyệt đối không tự ý mua và lạm dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, bởi việc dùng kháng sinh tùy tiện có thể tiêu diệt hệ vi khuẩn có lợi và tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile bùng phát gây viêm đại tràng giả mạc. Đồng thời, cần hạn chế việc tự ý sử dụng kéo dài các loại thuốc giảm đau kháng viêm không steroid và aspirin gây tổn hại niêm mạc ruột.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng thân thiện với đại tràng: Duy trì khẩu phần ăn uống cân bằng, tăng cường chất xơ hòa tan từ các loại rau củ và trái cây phù hợp theo từng giai đoạn bệnh. Trong giai đoạn đại tràng đang bị kích ứng, nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu, uống đủ lượng nước hàng ngày và tránh xa các tác nhân gây kích ứng đường ruột như rượu bia, thuốc lá, cà phê đặc và thức ăn chiên rán nhiều dầu mỡ.
• Kiểm soát căng thẳng và khám sức khỏe định kỳ: Căng thẳng tâm lý kéo dài có thể làm rối loạn trục não – ruột và kích hoạt phản ứng viêm bùng phát ở người mắc bệnh viêm ruột mạn tính. Duy trì việc tập luyện thể dục nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc và chủ động đi khám sức khỏe chuyên khoa tiêu hóa định kỳ giúp theo dõi sức khỏe đại tràng một cách toàn diện và phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bệnh viêm ruột già có thể diễn biến âm thầm hoặc bùng phát dữ dội thành các biến chứng ngoại khoa nguy hiểm. Do đó, người bệnh cần phân biệt rõ thời điểm nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa và thời điểm bắt buộc phải đến phòng cấp cứu y tế ngay lập tức.

Các trường hợp cần thu xếp đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa sớm bao gồm:

• Tình trạng tiêu chảy hoặc rối loạn phân kéo dài trên hai tuần không thuyên giảm dù đã chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống;
• Các cơn đau quặn bụng tái diễn liên tục, đau tăng dần hoặc làm gián đoạn giấc ngủ ban đêm;
• Sụt cân nhanh chóng trong thời gian ngắn mà không rõ lý do, đi kèm cảm giác mệt mỏi, suy nhược thể lực;
• Xuất hiện chất nhầy hoặc các vệt máu tươi lẫn trong phân nhiều ngày liên tiếp;
• Sốt nhẹ âm ỉ không rõ nguyên nhân kéo dài trên hai ngày.

Các tình huống khẩn cấp cần đến ngay bệnh viện hoặc gọi cấp cứu y tế ngay lập tức:

• Đi ngoài ra máu tươi lượng nhiều liên tục hoặc phân đen sệt như bã cà phê kèm mùi khắm nồng;
• Cơn đau bụng bùng phát dữ dội đột ngột, đau liên tục không dứt khiến người bệnh không dám cử động, sờ vào thấy bụng căng cứng như gỗ;
• Sốt cao liên tục trên 39 độ C kèm theo rét run toàn thân, vã mồ hôi và tim đập nhanh;
• Nôn ói liên tục không thể uống nước, xuất hiện các dấu hiệu mất nước và trụy mạch nghiêm trọng như mắt trũng sâu, môi khô nứt nẻ, hoa mắt chóng mặt, lơ mơ hoặc ngất xỉu.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y khoa được trình bày trong bài viết này chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức và giáo dục sức khỏe cộng đồng, hoàn toàn không thể thay thế cho quá trình thăm khám, chẩn đoán xác định và chỉ định phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Mọi quyết định can thiệp y tế đối với bệnh viêm ruột già đều cần phải căn cứ trên các kết quả xét nghiệm cận lâm sàng cụ thể và tình trạng bệnh lý riêng biệt của từng người bệnh.

Người bệnh cần đặc biệt thận trọng và tuyệt đối tránh những sai lầm nguy hiểm sau:

• Không tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Việc dùng thuốc cầm tiêu chảy sai chỉ định trong các trường hợp viêm ruột già do nhiễm trùng có thể làm ứ đọng độc tố vi khuẩn trong lòng ruột, dẫn đến biến chứng giãn đại tràng nhiễm độc vô cùng nguy kịch.
• Không tự ý ngưng thuốc, giảm liều hoặc tự ý dùng lại đơn thuốc cũ của các nhóm thuốc chống viêm, thuốc ức chế miễn dịch khi thấy các triệu chứng vừa thuyên giảm, vì điều này rất dễ khiến bệnh bùng phát trở lại với mức độ nặng nề hơn.
• Không áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa qua kiểm chứng khoa học hoặc tự thực hiện các biện pháp thụt tháo đại tràng tùy tiện tại nhà, tránh làm tổn thương thêm lớp niêm mạc đang bị viêm loét. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ tư vấn và điều trị an toàn.

Kết luận

Viêm ruột già là một bệnh lý đường tiêu hóa tương đối phổ biến với phổ nguyên nhân rất đa dạng, từ nhiễm khuẩn cấp tính cho đến các rối loạn tự miễn và thiếu máu nuôi dưỡng mạn tính. Mặc dù các biểu hiện ban đầu như đau bụng hay rối loạn tiêu hóa có thể dễ bị xem nhẹ, nhưng nếu không được phát hiện và quản lý y khoa kịp thời, bệnh hoàn toàn có thể gây ra nhiều tổn thương thực thể lâu dài cùng các biến chứng ngoại khoa nghiêm trọng đe dọa tính mạng.

Việc chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa, tuân thủ chặt chẽ phác đồ hướng dẫn của bác sĩ và xây dựng một lối sống vệ sinh, dinh dưỡng khoa học chính là giải pháp bền vững nhất giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng viêm nhiễm, phục hồi chức năng bình thường của đại tràng và bảo vệ chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh.