Viêm kết mạc có lây không và cách phòng ngừa lây lan

Viêm kết mạc có lây không là gì?

Viêm kết mạc là một trong những bệnh lý nhãn khoa phổ biến nhất, có thể gặp ở mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người trưởng thành. Bệnh xảy ra khi các mạch máu nhỏ ở màng kết mạc bị viêm, giãn nở, khiến lòng trắng của mắt chuyển sang màu hồng hoặc đỏ kèm theo cảm giác nóng rát, ngứa ngáy và tiết nhiều dịch gỉ mắt.

Dựa trên nguyên nhân khởi phát, y khoa phân chia viêm kết mạc thành ba nhóm chính gồm viêm kết mạc do nhiễm trùng vi sinh vật, viêm kết mạc dị ứng và viêm kết mạc do kích ứng hóa chất hay dị vật. Khả năng lây nhiễm chỉ xảy ra ở nhóm do nhiễm trùng, đặc biệt là các chủng virus như adenovirus hoặc vi khuẩn tụ cầu và liên cầu. Nhóm viêm do dị ứng và hóa chất hoàn toàn không mang mầm bệnh truyền nhiễm. Do đó, việc xác định đúng căn nguyên đóng vai trò tiên quyết trong cách ly và chăm sóc mắt an toàn.

Khả năng lây lan theo từng nguyên nhân gây viêm kết mạc

Khả năng lây lan của bệnh viêm kết mạc phụ thuộc trực tiếp vào tác nhân bệnh sinh. Đối với thể bệnh do virus, phổ biến nhất là adenovirus, enterovirus hay coxsackievirus, tốc độ lây truyền cực kỳ nhanh và dễ bùng phát thành ổ dịch lớn trong trường học, công sở hoặc cộng đồng. Dịch tiết từ mắt, mũi và họng của người bệnh chứa lượng lớn hạt virus có thể phát tán ra môi trường xung quanh.

Viêm kết mạc do vi khuẩn như tụ cầu khuẩn, phế cầu khuẩn hoặc lậu cầu cũng có khả năng lây lan cao khi tiếp xúc với dịch mủ mắt. Ngược lại, viêm kết mạc dị ứng do phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà hoặc do kích ứng với nước hồ bơi, khói bụi hoàn toàn không lây giữa người với người. Người bị viêm kết mạc dị ứng thường ngứa cả hai mắt, tái phát theo mùa hoặc khi tiếp xúc với dị nguyên, nhưng không tạo ra nguy cơ truyền bệnh cho những người xung quanh.

Các con đường lây truyền phổ biến của bệnh đau mắt đỏ

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần nhìn vào mắt người bị đau mắt đỏ là có thể bị lây bệnh, nhưng đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Bệnh viêm kết mạc chỉ lây truyền qua sự dịch chuyển của virus hoặc vi khuẩn từ người bệnh sang người lành thông qua các con đường tiếp xúc vật lý cụ thể.

Con đường phổ biến nhất là tiếp xúc gián tiếp qua bàn tay. Người bệnh khi dụi mắt sẽ dính dịch tiết chứa mầm bệnh, sau đó chạm vào các bề mặt dùng chung như tay nắm cửa, điều khiển tivi, bàn phím máy tính, điện thoại hoặc lan can cầu thang. Người khỏe mạnh khi vô tình chạm vào các vật dụng này rồi đưa tay lên xoa mắt hoặc dụi mũi sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập. Ngoài ra, việc dùng chung khăn mặt, gối ngủ, kính mắt, chậu rửa mặt hoặc mỹ phẩm trang điểm mắt cũng là nguồn lây nhiễm thường gặp. Dịch tiết hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi ở cự ly gần cũng có thể phát tán mầm bệnh trong không khí.

Biện pháp ngăn ngừa lây lan viêm kết mạc trong gia đình và tập thể

Khi trong gia đình hoặc lớp học có người mắc viêm kết mạc nhiễm trùng, việc áp dụng các nguyên tắc vệ sinh nghiêm ngặt là điều cần thiết để chặn đứng chuỗi lây truyền. Người bệnh cần tuyệt đối tránh dụi mắt bằng tay trần. Khi cần lau dịch tiết hoặc dử mắt, nên sử dụng khăn giấy mềm dùng một lần hoặc gạc y tế vô trùng, sau đó vứt ngay vào thùng rác có nắp đậy kín.

Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là trước và sau khi tra thuốc nhỏ mắt hoặc chạm vào vùng mặt. Người bệnh cần sử dụng khăn mặt, khăn tắm, gối và chăn riêng biệt, đồng thời giặt sạch bằng nước nóng và phơi khô dưới ánh nắng. Các bề mặt thường xuyên tiếp xúc trong nhà như bàn ghế, tay nắm cửa và thiết bị điện tử cần được khử khuẩn định kỳ bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp. Nếu bệnh do virus có tính chất lây lan mạnh, người bệnh nên chủ động nghỉ ngơi tại nhà vài ngày để tránh lây chéo cho đồng nghiệp và bạn học.

Chăm sóc mắt đúng cách để tránh lây nhiễm chéo giữa hai mắt

Viêm kết mạc thường khởi phát ở một bên mắt trước khi lây sang mắt còn lại nếu không chú ý giữ vệ sinh. Để bảo vệ bên mắt lành, người bệnh cần tuân thủ kỹ thuật vệ sinh và nhỏ mắt cẩn thận. Sử dụng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm để rửa trôi dịch tiết nhẹ nhàng từ góc trong ra góc ngoài mắt, dùng gạc vô khuẩn riêng biệt cho từng bên mắt và không bao giờ tái sử dụng miếng gạc cũ cho mắt còn lại.

Khi nhỏ thuốc, tuyệt đối không để đầu lọ thuốc chạm trực tiếp vào lông mi, mi mắt hoặc giác mạc nhằm tránh làm nhiễm khuẩn toàn bộ lọ dung dịch. Nếu cả hai mắt đều cần dùng thuốc nhưng mức độ tổn thương khác nhau, nên nhỏ mắt lành trước rồi mới đến mắt bệnh, hoặc tốt nhất là dùng hai lọ thuốc nhỏ mắt riêng rẽ cho từng bên. Trong suốt thời gian bị bệnh, người bệnh phải ngừng hoàn toàn việc đeo kính áp tròng và không trang điểm vùng mắt để tránh tạo ổ đọng vi khuẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc làm nặng thêm vết loét giác mạc. Không áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng như xông lá trầu không hay đắp lá cây lên mắt vì rất dễ gây bỏng giác mạc và bội nhiễm nguy hiểm.

Tóm tắt

Viêm kết mạc có thể lây lan rất nhanh nếu bắt nguồn từ virus hoặc vi khuẩn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nhờ giữ gìn vệ sinh cá nhân và khử khuẩn môi trường sống. Việc chủ động cách ly vật dụng, rửa tay thường xuyên và đi khám chuyên khoa mắt kịp thời sẽ giúp bảo vệ thị lực và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch đau mắt đỏ trong cộng đồng.