Viêm giác mạc do nấm nguy hiểm ra sao và nguyên tắc điều trị

Viêm giác mạc do nấm là gì?

Giác mạc là lớp màng trong suốt ở phần trước nhãn cầu, đóng vai trò truyền ánh sáng và che chắn bảo vệ mắt. Khi hàng rào biểu mô giác mạc bị tổn thương, các chủng nấm sợi như Fusarium, Aspergillus hoặc nấm men Candida có thể xâm nhập và phát triển sâu trong mô đệm. Bệnh thường tiến triển chậm rãi trong giai đoạn đầu, khiến người bệnh chủ quan và tự ý nhỏ các loại thuốc chứa corticoid, vô tình làm tình trạng nhiễm trùng bùng phát nặng hơn. Viêm giác mạc do nấm là một trong những bệnh lý giác mạc phức tạp và khó điều trị nhất do thuốc kháng nấm ngấm vào mô giác mạc tương đối chậm, đòi hỏi thời gian can thiệp kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng.

Mức độ nguy hiểm và nguy cơ đe dọa thị lực

Viêm giác mạc do nấm là một cấp cứu nhãn khoa bởi khả năng phá hủy cấu trúc giác mạc nghiêm trọng. Các sợi nấm có xu hướng ăn sâu qua màng Descemet, xâm nhập vào tiền phòng và gây tích tụ mủ. Khi khối hoại tử lan rộng, giác mạc bị mỏng dần và có thể dẫn tới thủng nhãn cầu, làm xẹp tiền phòng và phòi tổ chức nội nhãn.

Trường hợp nặng, nấm có thể lan tỏa vào các cấu trúc sâu gây viêm nội nhãn, đe dọa làm mất hoàn toàn chức năng thị giác. Kể cả khi kiểm soát được tình trạng nhiễm trùng, tổn thương nấm thường để lại vết sẹo đục dày đặc trên giác mạc, làm giảm thị lực vĩnh viễn hoặc gây loạn thị nặng.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp

Bào tử nấm không thể tự xâm nhập qua lớp biểu mô giác mạc lành lặn. Tác nhân gây bệnh thường xâm nhập sau các chấn thương trầy xước mắt do vật liệu thực vật như cành cây, lá cỏ, hạt thóc hoặc bụi đất quẹt vào mắt trong quá trình lao động nông nghiệp.

Ngoài chấn thương nông nghiệp, việc đeo kính áp tròng không đúng cách cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể. Thói quen ngâm kính trong dung dịch không vô khuẩn, đeo kính qua đêm hoặc đeo kính khi đi bơi tạo điều kiện cho nấm bám vào kính và tấn công giác mạc. Bên cạnh đó, việc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid kéo dài làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, tạo môi trường thuận lợi cho nấm sinh sôi.

Quy trình chẩn đoán xác định căn nguyên nấm tại mắt

Chẩn đoán chính xác tác nhân nấm là bước quyết định hướng điều trị vì thuốc kháng sinh thông thường hoàn toàn vô hiệu với nấm. Bác sĩ nhãn khoa sẽ thăm khám mắt dưới kính hiển vi sinh học để đánh giá bờ ổ loét, tổn thương vệ tinh và mức độ phản ứng viêm tiền phòng.

Để xác định chủng nấm, bác sĩ thực hiện thủ thuật nạo bề mặt ổ loét để lấy mẫu bệnh phẩm soi tươi dưới kính hiển vi quang học, giúp tìm kiếm tế bào nấm hoặc sợi nấm nhanh chóng. Đồng thời, mẫu mô được nuôi cấy trên môi trường thạch chuyên dụng để định danh chính xác loài nấm và làm kháng nấm đồ. Kỹ thuật này giúp bác sĩ lựa chọn đúng nhóm thuốc kháng nấm phù hợp nhất cho từng người bệnh.

Nguyên tắc điều trị nội khoa bằng thuốc kháng nấm

Điều trị viêm giác mạc do nấm ưu tiên sử dụng thuốc kháng nấm tại chỗ kết hợp thuốc toàn thân khi có chỉ định từ bác sĩ. Thuốc nhỏ mắt Natamycin thường được ưu tiên cho các chủng nấm sợi, trong khi Amphotericin B hoặc Voriconazole nhỏ mắt thường được cân nhắc cho nấm men hoặc các trường hợp nấm ăn sâu vào lớp nhu mô dày.

Trong giai đoạn đầu, tần suất dùng thuốc tra mắt có thể rất dày, thậm chí nhỏ mắt cách nhau mỗi giờ một lần liên tục cả ngày lẫn đêm. Quá trình dùng thuốc kháng nấm cần duy trì liên tục từ bốn đến sáu tuần hoặc lâu hơn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi thấy mắt bớt đau vì nấm rất dễ bùng phát trở lại.

Các can thiệp ngoại khoa khi không đáp ứng thuốc

Khi điều trị nội khoa tối đa không kiểm soát được nhiễm trùng hoặc ổ loét dọa thủng, can thiệp ngoại khoa là bắt buộc để bảo toàn nhãn cầu. Phẫu thuật ghép giác mạc điều trị xuyên thấu hoặc ghép màng ối được thực hiện nhằm loại bỏ hoàn toàn vùng mô hoại tử chứa đầy vi nấm và thay thế bằng mô giác mạc hiến tặng khỏe mạnh.

Bên cạnh ghép giác mạc, bác sĩ có thể phối hợp các thủ thuật như nạo biểu mô ổ loét định kỳ để tăng cường khả năng ngấm thuốc hoặc tiêm thuốc kháng nấm trực tiếp vào nhu mô giác mạc quanh tổn thương. Những can thiệp này giúp ngăn chặn nấm lan vào buồng nhãn cầu và giữ lại cấu trúc mắt.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua và tra các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi mắt bị đỏ, đau nhức hoặc sau khi bị chấn thương do dị vật quẹt vào. Corticoid làm giảm phản ứng viêm tự nhiên, tạo cơ hội cho nấm phát triển ồ ạt và nhanh chóng gây thủng giác mạc. Người bệnh cũng không được áp dụng các biện pháp truyền miệng như đắp lá, nhỏ sữa hoặc xông mắt bằng nước lá, vì những việc này rất dễ gây bội nhiễm vi khuẩn và làm tổn thương mắt trầm trọng hơn. Mọi quyết định điều trị cần có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa mắt.

Tóm tắt

Viêm giác mạc do nấm là bệnh nhiễm trùng mắt nghiêm trọng, tiến triển phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ mù lòa nếu xử trí sai cách. Khi có các dấu hiệu bất thường sau chấn thương mắt hoặc trong quá trình dùng kính áp tròng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị chuyên khoa.