Cách nhận biết và cải thiện viêm khớp quanh vai

Viêm khớp quanh vai là gì?

Viêm khớp quanh vai là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng tổn thương viêm các cấu trúc phần mềm nằm xung quanh khớp ổ chảo cánh tay, bao gồm gân cơ, bao khớp, dây chằng và các túi thanh mạc, trong khi bề mặt sụn khớp và xương không có tổn thương nhiễm khuẩn hay tổn thương phá hủy cấu trúc xương nguyên phát.

Bệnh lý này có thể diễn tiến qua nhiều thể lâm sàng khác nhau, phổ biến nhất là viêm gân cơ chóp xoay đơn thuần, viêm túi thanh mạc dưới mỏm cùng vai, hoặc thể đông cứng khớp vai khiến bao khớp dày lên, xơ dính và co rút lại. Viêm khớp quanh vai thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, người thường xuyên lao động nặng hoặc người có tiền sử chấn thương vùng vai. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng xơ hóa bao khớp sẽ làm khớp vai bị đông cứng, gây đau đớn mạn tính và cản trở mọi sinh hoạt thường ngày của người bệnh.

Biểu hiện đặc trưng của tình trạng viêm khớp quanh vai

Biểu hiện ban đầu thường gặp nhất của viêm khớp quanh vai là những cơn đau nhức âm ỉ hoặc nhói buốt tại vùng mỏm vai, có thể lan lên cổ gáy hoặc lan xuống cánh tay nhưng hiếm khi vượt quá khuỷu tay. Cơn đau có xu hướng gia tăng rõ rệt khi người bệnh cử động khớp vai, đặc biệt là các tư thế giơ tay cao quá đầu, xoay cánh tay ra ngoài hoặc với tay ra sau lưng. Khi về đêm hoặc lúc thời tiết chuyển lạnh, cảm giác đau nhức thường trở nên dữ dội hơn, khiến người bệnh khó nằm nghiêng về bên vai tổn thương và dễ bị mất ngủ.

Cùng với triệu chứng đau, tình trạng hạn chế tầm vận động của khớp vai cũng xuất hiện và tăng dần theo thời gian. Người bệnh nhận thấy khó khăn khi thực hiện các thao tác vệ sinh cá nhân cơ bản như mặc áo, gài cúc áo phía sau lưng, chải tóc hoặc với lấy đồ vật trên cao. Trong giai đoạn đông cứng, khớp vai gần như bị bó chặt, biên độ vận động cả chủ động do người bệnh tự cử động lẫn thụ động do người khác hỗ trợ đều bị suy giảm nghiêm trọng. Ở giai đoạn muộn nếu không được vận động đúng cách, các nhóm cơ xung quanh vùng đai vai như cơ delta hay cơ trên gai có thể bị teo nhỏ và suy yếu dần.

Nguyên nhân và các yếu tố làm tăng nguy cơ viêm khớp quanh vai

Tình trạng viêm các cấu trúc quanh khớp vai có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân cơ học và bệnh lý khác nhau. Sự thoái hóa tự nhiên của hệ thống gân cơ theo độ tuổi là yếu tố nền tảng, khiến các sợi gân trở nên kém đàn hồi, dễ bị vi rách khi chịu lực căng lặp đi lặp lại. Những chấn thương trực tiếp do ngã chống tay, va đập vùng vai, hoặc thói quen lao động mang vác vật nặng, vận động viên chơi các môn thể thao sử dụng tay quá đầu như cầu lông, bóng chuyền, bơi lội cũng làm tăng áp lực cơ học lên bao khớp và gân chóp xoay.

Bên cạnh yếu tố chấn thương và vận động, việc bất động khớp vai trong thời gian dài sau phẫu thuật, gãy xương cánh tay hoặc sau tai biến mạch máu não là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ dính bao khớp. Ngoài ra, người mắc các bệnh lý chuyển hóa mạn tính như đái tháo đường, rối loạn chức năng tuyến giáp, tim mạch hoặc các bệnh cơ xương khớp tự miễn cũng có nguy cơ cao bị viêm khớp quanh vai thể đông cứng với thời gian hồi phục kéo dài hơn.

Các biện pháp cải thiện và phục hồi vận động khớp vai tại nhà

Để cải thiện tình trạng viêm đau và dần khôi phục tầm vận động của khớp vai, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc bảo tồn kết hợp giữa nghỉ ngơi hợp lý và vận động nhẹ nhàng. Trong giai đoạn đau cấp tính, việc tạm thời hạn chế các động tác vung tay mạnh, mang vác nặng hoặc giơ tay quá đầu giúp các tổ chức gân cơ bị tổn thương có thời gian hồi phục. Người bệnh có thể áp dụng liệu pháp chườm ấm từ 15 đến 20 phút mỗi ngày để hỗ trợ thư giãn các bó cơ xung quanh, tăng cường tuần hoàn máu cục bộ và làm dịu cơn co thắt.

Khi triệu chứng đau thuyên giảm, việc bắt đầu các bài tập phục hồi chức năng nhẹ nhàng có ý nghĩa quyết định trong việc ngăn ngừa dính khớp. Bài tập con lắc Codman là phương pháp đơn giản và an toàn, người bệnh đứng hơi cúi người về phía trước, tay lành bám vào mép bàn, thả lỏng cánh tay bên đau buông thõng tự nhiên rồi đung đưa nhẹ nhàng theo hình tròn, tới lui hoặc sang ngang. Tiếp đó, người bệnh có thể tập các động tác bò tay lên tường hoặc dùng khăn tắm kéo nhẹ ra sau lưng để kéo giãn bao khớp từng bước. Cần thực hiện các động tác từ tốn, không kéo giật đột ngột và dừng lại nếu xuất hiện cơn đau nhói bất thường.

Giải pháp can thiệp y tế khi viêm khớp quanh vai kéo dài

Nếu các biện pháp tự chăm sóc tại nhà không đem lại sự cải thiện sau vài tuần hoặc cơn đau khớp vai có xu hướng trầm trọng hơn, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng để được thăm khám chi tiết. Bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định các xét nghiệm hình ảnh học như siêu âm khớp vai hoặc chụp cộng hưởng từ nhằm đánh giá mức độ tổn thương của gân chóp xoay, dịch bao thanh mạc và tình trạng dày bao khớp, từ đó loại trừ các tổn thương rách gân hoàn toàn hay thoái hóa khớp tiến triển.

Phác đồ can thiệp y khoa thông thường ưu tiên các biện pháp không xâm lấn, bao gồm vật lý trị liệu chuyên sâu với sóng ngắn, siêu âm trị liệu, điện xung giảm đau và các bài tập kéo giãn dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên. Bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định các thuốc kiểm soát viêm hoặc tiêm thuốc vào bao khớp trong những trường hợp đau dữ dội không đáp ứng với điều trị thông thường. Đối với các trường hợp bao khớp bị co rút xơ dính quá mức sau nhiều tháng điều trị bảo tồn thất bại, các phương pháp can thiệp nâng cao như nong bao khớp dưới hướng dẫn chẩn đoán hình ảnh hoặc phẫu thuật nội soi giải phóng bao khớp sẽ được xem xét.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau, kháng viêm kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ để phòng ngừa nguy cơ loét dạ dày, suy giảm chức năng gan thận. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các thủ thuật nắn bẻ, kéo giật khớp vai thô bạo hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên vùng vai tổn thương vì có thể làm rách gân, trật khớp hoặc viêm nhiễm phần mềm. Khi tập luyện phục hồi, cần tuân thủ nguyên tắc tăng dần cường độ và lắng nghe phản ứng của cơ thể.

Tóm tắt

Viêm khớp quanh vai là bệnh lý có thể kiểm soát tốt và phục hồi chức năng vận động nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng hướng. Sự kết hợp đồng bộ giữa chế độ sinh hoạt hợp lý, kiên trì tập luyện kéo giãn bao khớp và tuân thủ tư vấn chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ giúp người bệnh từng bước giảm bớt đau nhức, khôi phục khả năng vận động của cánh tay.