Vì sao không nên xông mũi họng phòng Covid-19 cho trẻ nhỏ?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong các đợt bùng phát dịch bệnh đường hô hấp, nhiều gia đình có xu hướng tìm đến các phương pháp truyền miệng để bảo vệ con, trong đó có việc xông mũi họng bằng nước sôi hoặc tinh dầu. Tuy nhiên, các chuyên gia nhi khoa khẳng định việc xông mũi họng không có tác dụng phòng ngừa hoặc tiêu diệt virus SARS-CoV-2 ở trẻ nhỏ. Ngược lại, biện pháp này còn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe của trẻ.
Xông mũi họng phòng covid-19 cho trẻ nhỏ là gì?
Xông mũi họng là phương pháp dùng hơi nước nóng, đôi khi kết hợp các loại thảo mộc hoặc tinh dầu, đưa trực tiếp vào vùng mũi họng qua đường hít thở. Ở người lớn, hơi ấm ẩm có thể làm loãng đờm nhầy và mang lại cảm giác thông thoáng tạm thời khi nghẹt mũi. Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, phương pháp này hoàn toàn không mang lại giá trị phòng bệnh. Virus SARS-CoV-2 sau khi xâm nhập vào đường thở sẽ nhanh chóng bám dính và chui vào bên trong các tế bào biểu mô để nhân lên. Luồng hơi nước nóng phả bên ngoài không thể tác động tới các phần tử virus đã nằm sâu trong tế bào. Không những thế, cấu trúc giải phẫu và niêm mạc đường thở của trẻ nhỏ rất non nớt, mỏng manh nên cực kỳ nhạy cảm trước nguồn nhiệt cao cũng như các hoạt chất mạnh có trong tinh dầu.
Nguy cơ bỏng nhiệt và tổn thương niêm mạc đường thở
Niêm mạc lót trong đường hô hấp và làn da vùng mặt của trẻ nhỏ mỏng hơn người lớn rất nhiều. Khi xông hơi bằng nước nóng, luồng nhiệt độ cao phả trực tiếp có thể gây bỏng rát bề mặt da, tổn thương niêm mạc mũi họng và thậm chí gây phù nề thanh quản. Lớp niêm mạc hô hấp có hệ thống lông chuyển đóng vai trò như hàng rào tự nhiên để lọc bụi và cản trở vi sinh vật. Nhiệt độ quá nóng sẽ làm tổn thương các tế bào này, khiến khả năng tự bảo vệ của đường hô hấp bị suy giảm và dễ dẫn đến nhiễm khuẩn thứ phát. Bên cạnh đó, trẻ nhỏ thường hiếu động, chưa ý thức được sự nguy hiểm và dễ cựa quậy khi khó chịu. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm đổ vật chứa nước sôi, dẫn đến những tai nạn bỏng diện rộng trên cơ thể hết sức đau lòng.
Nguy cơ kích ứng đường thở và co thắt phế quản từ tinh dầu
Nhiều bậc cha mẹ thường nhỏ thêm các loại tinh dầu như tràm, sả, khuynh diệp hoặc bạc hà vào nước xông với hy vọng khử khuẩn. Thực tế, trong nhiều loại tinh dầu có chứa các hợp chất bay hơi mạnh như menthol hoặc camphor, vốn là những chất có thể gây ức chế hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới hai tuổi. Việc hít phải luồng hơi nước chứa nồng độ tinh dầu đậm đặc có thể kích hoạt phản ứng co thắt phế quản, co thắt thanh quản đột ngột, dẫn đến khó thở dữ dội và suy hô hấp cấp. Hơi tinh dầu nồng nặc trong không gian kín của dụng cụ xông cũng gây cay mắt, kích ứng màng tiếp hợp và làm khô niêm mạc mũi họng. Đối với những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử hen phế quản, nguy cơ khởi phát cơn hen cấp tính là rất cao.
Hiểu đúng về cơ chế khoa học của virus SARS-CoV-2
Nhiều người lầm tưởng rằng hơi nóng từ nồi nước xông có thể làm biến tính và tiêu diệt virus SARS-CoV-2 ngay tại vùng hầu họng. Về mặt sinh học, virus có thể bị bất hoạt ở môi trường nhiệt độ cao bên ngoài, nhưng nhiệt độ đó hoàn toàn vượt quá ngưỡng chịu đựng an toàn của cơ thể sống. Để đạt được mức nhiệt tiêu diệt được virus, tế bào người đã bị bỏng hoại tử trước đó. Quan trọng hơn, virus sau khi bám vào thụ thể trên bề mặt niêm mạc sẽ nhanh chóng xâm nhập vào bên trong tế bào chất để nhân lên. Luồng hơi nước xông chỉ lướt qua bề mặt niêm mạc trong vài phút, hoàn toàn bất lực trước những hạt virus đã nằm ẩn sâu trong tế bào. Vì vậy, xông mũi họng không thể ngăn ngừa sự lây nhiễm cũng như không thể rút ngắn thời gian nhiễm bệnh.
Phương pháp chăm sóc và vệ sinh đường thở an toàn cho trẻ
Để bảo vệ đường hô hấp cho trẻ nhỏ một cách khoa học, phụ huynh nên áp dụng các giải pháp dịu nhẹ và đã được y khoa chứng minh an toàn. Nước muối sinh lý đẳng trương không phẩy chín phần trăm là lựa chọn phù hợp để nhỏ hoặc xịt nhẹ nhàng, giúp làm ẩm và làm sạch dịch tiết đường thở mà không gây kích ứng. Giữ không gian sống thông thoáng, thường xuyên mở cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên và lau dọn bề mặt tiếp xúc giúp giảm thiểu mật độ mầm bệnh trong nhà. Cha mẹ cũng cần chú ý duy trì độ ẩm phòng phù hợp và cho trẻ uống đủ nước ấm hàng ngày nhằm hỗ trợ cơ thể thanh thải dịch nhầy. Chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc và tiêm chủng đầy đủ theo lứa tuổi chính là nền tảng vững chắc nhất giúp tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không sử dụng nước sôi hoặc trùm chăn kín để xông hơi cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do nguy cơ bỏng nhiệt và ngạt thở rất cao. Không cho trẻ hít trực tiếp các loại tinh dầu đậm đặc hoặc dùng máy xông khí dung khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, rút lõm lồng ngực, li bì, sốt cao không hạ hoặc khó thở, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Xông mũi họng không mang lại hiệu quả phòng ngừa Covid-19 cho trẻ nhỏ mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ bỏng nhiệt và co thắt đường thở. Cha mẹ hãy lựa chọn các biện pháp chăm sóc an toàn như vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đẳng trương, giữ môi trường sống thông thoáng và bổ sung dinh dưỡng hợp lý. Hãy luôn tham khảo tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa nhi khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất thường về đường hô hấp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng máy xông khí dung để xông tinh dầu cho trẻ không?
Tuyệt đối không dùng máy khí dung với tinh dầu. Hạt sương siêu nhỏ từ máy khí dung sẽ đưa tinh dầu xuống tận phế nang, dễ gây viêm phổi hóa chất hoặc kích phát cơn co thắt phế quản cấp tính nguy hiểm cho trẻ.
Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý ấm cho trẻ có tác dụng gì?
Nước muối sinh lý đẳng trương không phẩy chín phần trăm giúp làm mềm vảy mũi, loãng dịch nhầy và làm sạch bề mặt niêm mạc một cách nhẹ nhàng. Đây là phương pháp an toàn giúp đường thở của trẻ thông thoáng mà không gây bỏng hay kích ứng.
Khi trẻ bị ngạt mũi nhiều phụ huynh nên xử trí thế nào?
Phụ huynh nên nhỏ vài giọt nước muối sinh lý vào mũi trẻ, đợi dịch nhầy mềm ra rồi dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng thao tác nhẹ nhàng. Đồng thời giữ phòng thông thoáng, duy trì độ ẩm hợp lý và cho trẻ bú mẹ hoặc uống đủ nước.
Nếu trẻ sơ ý bị bỏng do nước xông thì cần sơ cứu ra sao?
Cần nhanh chóng đưa vùng da bị tổn thương xối nhẹ dưới vòi nước mát sạch trong mười lăm đến hai mươi phút để hạ nhiệt độ. Tuyệt đối không bôi mỡ trăn hay kem đánh răng, sau đó dùng gạc sạch che lại và đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Xông phòng bằng tinh dầu sả chanh có diệt được virus không?
Khuếch tán tinh dầu chỉ tạo mùi hương dễ chịu trong phòng chứ không có khả năng diệt virus SARS-CoV-2. Với gia đình có trẻ nhỏ, nên hạn chế mùi tinh dầu quá nồng vì có thể gây kích ứng đường thở non nớt của trẻ.
