Vì sao bệnh sởi diễn tiến nhanh và nguy hiểm đối với sức khỏe?

Bệnh sởi diễn tiến nhanh và nguy hiểm là gì?

Bệnh sởi là một bệnh nhiễm trùng toàn thân cấp tính do virus thuộc chi Morbillivirus, họ Paramyxoviridae gây nên. Mầm bệnh cư trú ở chất nhầy mũi họng của người nhiễm và dễ dàng phát tán ra môi trường xung quanh khi ho hoặc hắt hơi. Bệnh có khả năng lây truyền cao gấp nhiều lần so với nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thông thường khác.

Quá trình bệnh lý thường trải qua giai đoạn ủ bệnh âm thầm từ mười đến mười bốn ngày, tiếp đến là giai đoạn khởi phát với sốt cao, viêm long đường hô hấp, đỏ mắt và xuất hiện các nốt nhỏ bên trong niêm mạc má. Sau đó, ban sởi đặc trưng dạng sẩn mịn bắt đầu lan dần từ sau tai, mặt xuống cổ, ngực rồi bao phủ toàn thân. Tốc độ nhân lên mạnh mẽ của virus cùng phản ứng viêm lan tỏa là yếu tố khiến bệnh nhanh chóng chuyển sang các giai đoạn nặng nề nếu không được giám sát y khoa.

Tốc độ lây lan nhanh qua đường hô hấp và không khí

Virus sởi lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn li ti lơ lửng trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Khả năng phát tán của mầm bệnh rất mạnh mẽ, virus có thể tồn tại và giữ nguyên hoạt tính lây nhiễm trong không khí phòng kín hoặc trên bề mặt đồ vật suốt nhiều giờ liền.

Chỉ số lây truyền cơ bản của bệnh sởi thuộc hàng cao nhất trong các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Một người mang virus có thể lây lan cho phần lớn những người tiếp xúc xung quanh nếu họ chưa có kháng thể bảo vệ từ vắc xin hoặc chưa từng mắc bệnh trước đó. Do đó, mầm bệnh nhanh chóng bùng phát thành chuỗi lây lan diện rộng trong môi trường trường học, nhà trẻ hoặc khu dân cư đông đúc.

Cơ chế virus làm suy giảm và xóa trí nhớ miễn dịch

Khi xâm nhập vào cơ thể, virus sởi tấn công trực tiếp vào các tế bào lympho của hệ miễn dịch, gây ra tình trạng ức chế miễn dịch sâu sắc và kéo dài. Hiện tượng này làm sụt giảm nghiêm trọng số lượng tế bào lympho T và B lưu hành, làm suy yếu hàng rào phòng thủ tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh khác.

Đặc biệt, nhiễm sởi còn dẫn đến hội chứng xóa trí nhớ miễn dịch, tức là xóa bỏ một phần lớn các kháng thể mà cơ thể đã tích lũy từ những lần tiêm chủng hoặc nhiễm trùng trước đó. Quá trình này khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái tê liệt tạm thời, làm người bệnh mất đi khả năng tự vệ và dễ rơi vào tình trạng suy sụp sức khỏe nhanh chóng.

Nguy cơ bùng phát biến chứng viêm phổi và suy hô hấp

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh sởi trở nên nguy hiểm là nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn đường hô hấp do niêm mạc phế quản bị tổn thương nặng. Viêm phổi sau sởi là nguyên nhân hàng đầu gây diễn tiến nặng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ có cơ địa suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh nền.

Bên cạnh viêm phổi, virus sởi còn dễ gây ra các biến chứng cấp tính đường hô hấp trên như viêm thanh khí phế quản cấp dẫn đến khó thở dữ dội, tím tái, suy hô hấp cấp tính. Tổn thương lan rộng ở đường dẫn khí đòi hỏi sự theo dõi sát sao tại các cơ sở y tế chuyên khoa để có biện pháp hỗ trợ hô hấp kịp thời.

Tổn thương thần kinh trung ương và các cơ quan nội tạng

Virus sởi không chỉ tấn công đường hô hấp mà còn có khả năng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não hoặc viêm màng não tủy cấp tính. Biến chứng viêm não do sởi có thể xuất hiện ngay trong giai đoạn phát ban hoặc sau khi ban đã lặn, để lại nhiều di chứng vận động, nhận thức lâu dài.

Ngoài tổn thương thần kinh, sởi còn có thể gây loét giác mạc dẫn tới mù lòa vĩnh viễn ở những trường hợp thiếu hụt vi chất, cùng với các đợt tiêu chảy kéo dài gây mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng. Ở giai đoạn muộn sau nhiều năm, một số trường hợp hiếm gặp còn có thể tiến triển thành viêm não xơ cứng bán cấp gây suy thoái thần kinh không hồi phục.

Các nhóm đối tượng dễ gặp diễn tiến xấu khi nhiễm sởi

Bệnh sởi có thể diễn tiến nguy kịch nhanh chóng hơn ở một số nhóm đối tượng có sức đề kháng yếu hoặc hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi, phụ nữ đang mang thai và những người có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh, mắc bệnh tự miễn là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Ở phụ nữ mang thai, nhiễm virus sởi làm gia tăng đáng kể nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai lưu. Đối với trẻ nhỏ bị suy dinh dưỡng, cơ thể thiếu hụt protein và vitamin cần thiết khiến niêm mạc tổn thương chậm hồi phục, làm cho quá trình bội nhiễm vi khuẩn diễn ra ồ ạt, đẩy nhanh tốc độ suy đa cơ quan nếu không được chăm sóc y tế tích cực.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi người bệnh có biểu hiện sốt cao liên tục khó hạ, thở nhanh, li bì hoặc co giật, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi diễn tiến nhanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ nặng nề nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Tiêm chủng vắc xin đầy đủ đúng lịch là biện pháp hữu hiệu nhất giúp cơ thể tạo dựng lá chắn bảo vệ bền vững. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ, việc sớm liên hệ nhân viên y tế sẽ giúp người bệnh được chăm sóc đúng hướng và hạn chế tối đa biến chứng.