Bệnh tay chân miệng có dùng kháng sinh không và các cách phòng ngừa

Chân tay miệng có dùng kháng sinh không là gì?

Bệnh tay chân miệng là một bệnh nhiễm trùng do virus lây truyền qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, thường gặp nhất ở trẻ em dưới năm tuổi. Bệnh có đặc trưng lâm sàng bởi tình trạng sốt nhẹ hoặc sốt cao, xuất hiện các vết loét đau rát trong khoang miệng và ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối hoặc vùng mông. Đa số các ca bệnh diễn tiến lành tính và tự hồi phục trong vòng một tuần đến mười ngày nếu được theo dõi và chăm sóc hợp lý.

Tuy nhiên, virus gây bệnh tay chân miệng cũng có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm liên quan đến hệ thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp nếu không được phát hiện kịp thời. Do tác nhân gây bệnh hoàn toàn thuộc nhóm virus, việc điều trị căn nguyên bằng thuốc kháng sinh là không phù hợp về mặt sinh học. Thay vào đó, việc nhận biết đúng giai đoạn bệnh và thực hiện các biện pháp hỗ trợ triệu chứng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe của người bệnh.

Bản chất nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng và tác dụng của kháng sinh

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các chủng virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Vì tác nhân gây bệnh là virus, các loại thuốc kháng sinh hoàn toàn không có hiệu lực ức chế hoặc tiêu diệt mầm bệnh này. Kháng sinh chỉ được nghiên cứu và phát triển nhằm chống lại các bệnh lý do vi khuẩn gây ra.

Do đó, việc dùng kháng sinh cho các trường hợp tay chân miệng thông thường không rút ngắn thời gian mắc bệnh, không làm giảm sốt và không thể ngăn ngừa các nốt ban hay vết loét xuất hiện. Phụ huynh tự ý cho trẻ uống kháng sinh khi mới phát hiện bệnh không những không đem lại lợi ích điều trị mà còn gây lãng phí kinh tế và tạo thêm gánh nặng cho gan, thận của trẻ.

Nguy cơ khi tự ý cho trẻ dùng kháng sinh sai mục đích

Lạm dụng thuốc kháng sinh trong điều trị các bệnh do virus nói chung và bệnh tay chân miệng nói riêng tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Tác dụng phụ thường gặp nhất là tình trạng rối loạn hệ vi sinh đường ruột, khiến trẻ bị tiêu chảy, nôn mửa hoặc đau bụng, làm cơ thể vốn đang mệt mỏi lại càng thêm suy kiệt và mất nước.

Nguy hiểm hơn, việc sử dụng thuốc kháng sinh không đúng chỉ định là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh trong cộng đồng. Khi vi khuẩn kháng thuốc phát triển, nếu sau này trẻ thực sự gặp phải các bệnh nhiễm trùng vi khuẩn nguy hiểm, các kháng sinh thông thường sẽ không còn phát huy tác dụng. Ngoài ra, việc dùng thuốc tùy tiện còn làm tăng nguy cơ dị ứng, phát ban do thuốc, dễ gây nhầm lẫn với các tổn thương da thực tế của bệnh tay chân miệng.

Trường hợp nào người bệnh tay chân miệng được chỉ định kháng sinh

Trong phác đồ điều trị bệnh tay chân miệng, thuốc kháng sinh chỉ được cân nhắc khi người bệnh xuất hiện tình trạng bội nhiễm vi khuẩn thứ phát. Bội nhiễm thường xảy ra khi các nốt bọng nước trên da bị trầy xước, vỡ ra do gãi hoặc cọ xát, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn bên ngoài xâm nhập vào mô dưới da.

Dấu hiệu nhận biết bội nhiễm bao gồm vùng da xung quanh nốt phát ban sưng đỏ nhiều, đau nhức tăng dần, xuất hiện dịch mủ đục hoặc đóng vảy mủ màu vàng nâu. Khi đó, bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc truyền nhiễm sẽ thăm khám trực tiếp, đánh giá mức độ tổn thương và chỉ định loại kháng sinh phù hợp cùng liều lượng chính xác để kiểm soát ổ nhiễm khuẩn một cách an toàn.

Biện pháp chăm sóc và điều trị triệu chứng đúng cách tại nhà

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus gây bệnh tay chân miệng, vì vậy mục tiêu chăm sóc chủ yếu là kiểm soát triệu chứng, giảm đau và nâng cao thể trạng. Khi trẻ sốt cao hoặc đau rát miệng nhiều, người chăm sóc có thể sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau như Paracetamol theo đúng liều lượng hướng dẫn của nhân viên y tế tính theo cân nặng của trẻ.

Cần chú ý bổ sung đủ nước, dung dịch oresol, sữa hoặc nước trái cây để phòng ngừa mất nước. Thức ăn nên được chế biến mềm, lỏng, để nguội nhằm tránh gây kích ứng các vết loét trong niêm mạc miệng. Giữ gìn vệ sinh cơ thể sạch sẽ bằng cách tắm rửa hàng ngày bằng nước ấm, lau rửa nhẹ nhàng để tránh làm vỡ bọng nước, giúp da thông thoáng và giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh tay chân miệng hiệu quả

Chủ động phòng bệnh là biện pháp hữu hiệu nhất để hạn chế sự lây lan của virus tay chân miệng trong gia đình và trường học. Mọi người cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy, đặc biệt là trước khi ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã lót hoặc tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh.

Thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng nguồn nước sạch và không dùng chung các vật dụng cá nhân như thìa, cốc, bát đĩa hoặc khăn mặt. Hàng ngày cần lau sạch các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như sàn nhà, tay nắm cửa, mặt bàn và khử khuẩn đồ chơi của trẻ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn chuyên dụng. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, cần cho trẻ tạm nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với người xung quanh để tránh làm bùng phát ổ dịch.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay đổi thuốc điều trị cho trẻ. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, giật mình chới với, run chi, đi loạng choạng, thở mệt hoặc nôn trớ nhiều.

Tóm tắt

Bệnh tay chân miệng do virus gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng điều trị thường quy. Việc chăm sóc đúng cách, hạ sốt an toàn, bù đủ nước và giữ vệ sinh thân thể là chìa khóa giúp người bệnh nhanh hồi phục. Phụ huynh cần chú ý theo dõi sát các dấu hiệu chuyển nặng để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.