Tháng nào trong năm nên tiêm vắc xin cúm mùa và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tiêm vắc xin cúm mùa là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất để ngăn ngừa sự tấn công của các chủng virus cúm lưu hành. Thời điểm thích hợp nhất trong năm để tiêm phòng là trước khi mùa dịch bắt đầu khoảng hai đến bốn tuần, thường rơi vào tháng chín đến tháng mười hàng năm hoặc trước các đợt giao mùa thời tiết.
Do virus cúm liên tục biến đổi cấu trúc kháng nguyên và lượng kháng thể bảo vệ trong cơ thể giảm dần theo thời gian, việc tiêm phòng nhắc lại hàng năm là điều vô cùng cần thiết đối với cả người lớn và trẻ nhỏ. Chủ động nắm rõ thời gian tiêm chủng tối ưu cùng các bước chuẩn bị an toàn sẽ giúp cơ thể xây dựng hàng rào miễn dịch vững chắc.
Tiêm vắc xin cúm mùa là gì?
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính đường hô hấp do các chủng virus cúm, phổ biến nhất là chủng cúm A và cúm B gây ra. Bệnh lây lan rất nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc khi tiếp xúc với các bề mặt bị vấy bẩn mầm bệnh. Khác với những đợt cảm lạnh thông thường, bệnh cúm mùa có thể gây sốt cao đột ngột, đau nhức cơ bắp toàn thân, mệt mỏi kiệt sức, viêm họng và ho khan kéo dài. Ở người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền mạn tính, cúm mùa có thể dẫn tới những biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp tiến triển, viêm cơ tim và thậm chí đe dọa tính mạng. Tiêm chủng vắc xin cúm mùa được xem là biện pháp dự phòng y tế cộng đồng hàng đầu, giúp kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu để vô hiệu hóa virus khi xâm nhập.
Thời điểm thích hợp nhất trong năm để tiêm phòng cúm mùa
Thời điểm lý tưởng nhất để tiêm phòng cúm là khoảng hai đến bốn tuần trước khi mùa dịch bắt đầu bùng phát mạnh. Tại Việt Nam, virus cúm mùa có thể xuất hiện quanh năm nhưng thường ghi nhận các đỉnh dịch cao điểm vào mùa đông xuân ở miền Bắc và khoảng tháng tư đến tháng mười ở miền Nam. Cơ thể con người cần từ hai đến ba tuần sau khi tiêm để hệ thống miễn dịch sản sinh đầy đủ kháng thể bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động đi tiêm từ khoảng tháng chín đến tháng mười hàng năm hoặc tiêm đón đầu trước các giai đoạn giao mùa. Việc tiêm chủng sớm giúp lá chắn miễn dịch đạt mức tối ưu ngay khi mầm bệnh bắt đầu lây lan trong cộng đồng. Trong trường hợp đã qua mốc thời gian lý tưởng trên nhưng chưa kịp tiêm phòng, việc tiêm muộn hơn vào bất kỳ thời điểm nào trong mùa dịch vẫn mang lại giá trị bảo vệ thiết thực hơn là bỏ qua mũi tiêm.
Vì sao cần tiêm nhắc lại vắc xin cúm đều đặn hàng năm
Nhiều người thường băn khoăn lý do vì sao mũi tiêm cúm cần được nhắc lại định kỳ hàng năm thay vì chỉ tiêm một lần trọn đời. Nguyên nhân chủ yếu đến từ đặc tính biến đổi kháng nguyên liên tục của các chủng virus cúm lưu hành. Hàng năm, Tổ chức Y tế Thế giới tiến hành theo dõi, dự báo các chủng virus có khả năng lây lan mạnh nhất để cập nhật thành phần vắc xin mới nhằm đảm bảo độ tương thích cao. Bên cạnh đó, mức độ kháng thể bảo vệ do vắc xin tạo ra trong cơ thể người có xu hướng suy giảm dần theo thời gian, thường hạ xuống đáng kể sau khoảng sáu đến mười hai tháng. Việc tiêm nhắc lại đều đặn mỗi năm giúp hệ miễn dịch cập nhật các biến chủng mới và củng cố nồng độ kháng thể cần thiết để ngăn ngừa nhiễm bệnh cũng như giảm nguy cơ bệnh chuyển biến nặng.
Các nhóm đối tượng ưu tiên cần chủ động tiêm ngừa cúm
Tất cả mọi người từ đủ sáu tháng tuổi trở lên đều được khuyến khích tiêm phòng cúm định kỳ, đặc biệt là các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nguy hiểm. Nhóm này bao gồm trẻ nhỏ từ sáu tháng đến năm tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, người cao tuổi từ sáu mươi lăm tuổi trở lên do sức đề kháng suy giảm và phụ nữ đang mang thai. Bên cạnh đó, những người mắc các bệnh lý mạn tính nền như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, suy tim, bệnh thận mạn hoặc người suy giảm miễn dịch cần được ưu tiên bảo vệ hàng đầu. Khi nhiễm virus cúm, các nhóm đối tượng này rất dễ chuyển biến nặng thành viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm bùng phát các đợt cấp của bệnh nền sẵn có. Nhân viên y tế và người trực tiếp chăm sóc các đối tượng nhạy cảm cũng cần tiêm phòng đầy đủ để tránh làm lây lan mầm bệnh.
Những lưu ý quan trọng trước và sau khi tiêm phòng vắc xin cúm
Để đảm bảo buổi tiêm phòng diễn ra an toàn và hiệu quả, người đi tiêm cần chuẩn bị tốt về thể trạng và tuân thủ hướng dẫn y tế. Trước khi tiêm, bạn cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ khám sàng lọc về tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng thuốc hay thực phẩm, tiền sử phản ứng sau tiêm chủng lần trước và danh sách các thuốc đang sử dụng. Không nên đi tiêm khi đang bị sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính. Sau khi tiêm vắc xin, người được tiêm bắt buộc phải ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất ba mươi phút để nhân viên y tế kịp thời phát hiện và xử trí các phản ứng quá mẫn sớm nếu có. Khi trở về nhà, cần tiếp tục theo dõi thân nhiệt, vết tiêm cùng các dấu hiệu toàn thân trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo, duy trì chế độ nghỉ ngơi, uống đủ nước và giữ vệ sinh tốt tại vị trí tiêm.
Lưu ý an toàn
Các thông tin về lịch tiêm vắc xin cúm mùa mang tính chất tham khảo y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên tiêm chủng. Người có tiền sử phản vệ nặng với vắc xin cúm trước đây, đang trong đợt sốt cấp tính hoặc có hội chứng suy giảm miễn dịch đặc biệt cần được bác sĩ đánh giá cẩn thận trước khi tiêm. Sau khi tiêm phòng, nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như khó thở, phát ban lan rộng toàn thân, phù nề vùng mặt môi hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin cúm mùa là giải pháp phòng bệnh chủ động, tiết kiệm và an toàn giúp giảm bớt nguy cơ mắc các biến chứng hô hấp nguy hiểm. Việc lựa chọn đúng thời điểm trước mùa dịch và duy trì tiêm nhắc đều đặn mỗi năm sẽ tạo lá chắn bảo vệ vững chắc cho bản thân cùng gia đình. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm thích hợp nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ mang thai có tiêm được vắc xin cúm mùa không?
Phụ nữ đang mang thai ở bất kỳ giai đoạn nào hoặc đang cho con bú đều được khuyến cáo tiêm vắc xin cúm bất hoạt nhằm bảo vệ sức khỏe người mẹ và truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời.
Vì sao vừa tiêm vắc xin cúm xong vẫn bị sốt hoặc cảm cúm?
Vắc xin cúm cần khoảng hai tuần để kích thích cơ thể sinh đủ kháng thể bảo vệ. Nếu tiếp xúc với virus cúm trước hoặc ngay sau khi tiêm, cơ thể vẫn có thể nhiễm bệnh, hoặc bạn có thể đang mắc các loại virus gây cảm lạnh thông thường khác.
Trẻ mấy tháng tuổi thì bắt đầu tiêm được vắc xin cúm?
Vắc xin cúm mùa dùng cho trẻ từ đủ sáu tháng tuổi trở lên. Trẻ dưới sáu tháng tuổi chưa đủ điều kiện tiêm phòng nên cần được bảo vệ gián tiếp thông qua việc tiêm phòng cho người mẹ khi mang thai và các thành viên chăm sóc xung quanh.
Đang bị ho hoặc cảm nhẹ có tiêm phòng cúm được không?
Nếu chỉ bị cảm nhẹ, sổ mũi hoặc không sốt thì vẫn có thể tiêm bình thường. Tuy nhiên, nếu bạn đang sốt vừa đến sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính, nên tạm hoãn buổi tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn.
Người có cơ địa dị ứng với trứng có thể tiêm vắc xin cúm không?
Hầu hết các trường hợp dị ứng trứng thể nhẹ như nổi mề đay vẫn có thể tiêm vắc xin cúm mùa dưới sự theo dõi y tế phù hợp. Nếu từng có tiền sử phản vệ nghiêm trọng với trứng hoặc dị ứng thành phần vắc xin, cần báo ngay với bác sĩ khám sàng lọc.
