Cách phòng tránh và xử lý đúng khi bị say nắng, sốc nhiệt do nắng nóng

Say nắng và sốc nhiệt do nắng nóng là gì?

Say nắng và sốc nhiệt do nắng nóng là các mức độ tổn thương nhiệt khác nhau trên cơ thể con người. Say nắng thường xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài khiến trung khu điều hòa thân nhiệt bị kích thích, thường đi kèm các triệu chứng như hoa mắt, chóng mặt, đau đầu và kiệt sức.

Trong khi đó, sốc nhiệt hay đột quỵ do nhiệt là mức độ tổn thương nặng nề nhất, xảy ra khi nhiệt độ cơ thể tăng vọt vượt quá khả năng tự làm mát. Lúc này, thân nhiệt có thể tăng nhanh lên trên 40 độ C, làm tổn thương các cơ quan nội tạng quan trọng như não, tim, thận và gan. Nếu không được sơ cứu hạ nhiệt tức thì và chuyển đến bệnh viện, sốc nhiệt có thể dẫn đến tổn thương thần kinh vĩnh viễn hoặc tử vong.

Phân biệt say nắng thông thường và tình trạng sốc nhiệt nguy hiểm

Say nắng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc trực tiếp dưới ánh nắng gay gắt trong thời gian dài, làm tia bức xạ mặt trời tác động mạnh lên vùng đầu cổ. Trong khi đó, sốc nhiệt hay đột quỵ nhiệt là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng vọt trên 40 độ C do ở trong môi trường quá nóng hoặc vận động nặng trong thời tiết oi bức, khiến hệ thống điều nhiệt hoàn toàn mất kiểm soát.

Người bị say nắng thường có biểu hiện ban đầu là vã nhiều mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt, khát nước, mệt lả và mạch đập nhanh. Nếu không được nghỉ ngơi kịp thời, tình trạng có thể tiến triển sang sốc nhiệt với các dấu hiệu nghiêm trọng hơn như da nóng ran, đỏ bừng nhưng khô ráp không còn mồ hôi, lú lẫn, thở gấp, co giật và hôn mê. Nhận biết chính xác sự khác nhau giúp người xung quanh có hướng xử trí cấp cứu phù hợp.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật tại chỗ

Khi phát hiện người có biểu hiện say nắng hoặc kiệt sức vì nhiệt, ưu tiên số một là nhanh chóng đưa nạn nhân rời khỏi khu vực nắng nóng vào nơi râm mát, thoáng gió hoặc phòng có máy lạnh. Đặt người bệnh nằm nghỉ, nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo dày để nhiệt lượng dễ dàng thoát ra môi trường bên ngoài.

Tiếp theo, tiến hành làm mát cơ thể bằng cách dùng khăn thấm nước mát lau toàn thân, đặc biệt chườm khăn ướt lên các vị trí có mạch máu lớn chạy qua như nách, bẹn, hai bên cổ và trán. Có thể bật quạt nhẹ hướng về phía người bệnh để tăng tốc độ bốc hơi nước giúp hạ nhiệt. Nếu nạn nhân còn hoàn toàn tỉnh táo, hãy cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch điện giải oresol. Trong suốt quá trình này, cần liên tục theo dõi nhịp thở và tri giác của người bệnh.

Những sai lầm cần tuyệt đối tránh khi xử trí người say nắng

Trong quá trình sơ cứu say nắng và sốc nhiệt, rất nhiều người mắc phải những sai lầm khiến tình trạng bệnh trở nên nguy kịch. Sai lầm phổ biến nhất là cho người bệnh uống thuốc hạ sốt. Sốt trong sốc nhiệt không bắt nguồn từ phản ứng viêm hay nhiễm trùng thông thường, do đó các hoạt chất hạ sốt không mang lại tác dụng mà còn gây hại thêm cho chức năng gan và thận.

Một sai lầm nguy hiểm khác là cạo gió, giác hơi hoặc giật tóc mai theo thói quen dân gian. Những hành động này làm tổn thương bề mặt da, gây bầm dập mô và làm chậm trễ thời gian vàng để hạ thân nhiệt cho nạn nhân. Ngoài ra, việc ngâm người bệnh vào bồn nước đá lạnh ngắt hoặc đổ nước trực tiếp vào miệng người đang li bì, hôn mê có thể dẫn đến co thắt mạch máu đột ngột hoặc sặc dị vật vào đường thở gây suy hô hấp cấp.

Biện pháp chủ động phòng tránh say nắng trong ngày oi bức

Để bảo vệ sức khỏe trong những đợt cao điểm nắng nóng, mỗi người cần chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và làm việc hàng ngày. Hạn chế tối đa việc ra ngoài hoặc hoạt động thể lực cường độ cao trong khung giờ nắng gắt đỉnh điểm từ 11 giờ trưa đến 15 giờ chiều. Nếu công việc bắt buộc phải làm việc ngoài trời, cần sắp xếp thời gian nghỉ giải lao định kỳ ở nơi râm mát sau mỗi 45 đến 60 phút làm việc.

Trang phục cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc hỗ trợ cơ thể tản nhiệt. Nên chọn quần áo rộng rãi, sáng màu, chất liệu vải cotton thấm hút mồ hôi tốt; luôn đội mũ rộng vành, đeo kính râm và dùng kem chống nắng khi ra đường. Về dinh dưỡng, cần duy trì việc uống nước đều đặn suốt cả ngày, không đợi đến khi thấy khát mới uống. Tăng cường ăn các loại rau xanh, trái cây mọng nước và hạn chế rượu bia, cà phê để tránh làm cơ thể mất nước thêm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho các chẩn đoán và phác đồ cấp cứu của bác sĩ. Sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu y tế tối khẩn cấp; sau khi thực hiện các bước sơ cứu hạ nhiệt ban đầu, người nhà cần lập tức gọi cấp cứu 115 hoặc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi chuyên sâu.

Tóm tắt

Say nắng và sốc nhiệt hoàn toàn có thể chủ động phòng tránh nếu mỗi người nắm vững các biện pháp làm mát và nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm. Việc sơ cứu đúng cách trong những phút đầu có ý nghĩa quyết định nhằm bảo vệ tính mạng người bệnh. Khi nhận thấy các dấu hiệu tổn thương thần kinh hoặc sốt quá cao, hãy đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.