Vắc xin sởi là gì và tác dụng phòng bệnh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vắc xin sởi là phương pháp hiệu quả hàng đầu giúp cơ thể sản sinh kháng thể chủ động, ngăn chặn sự xâm nhập và gây hại của vi rút sởi. Bệnh sởi có khả năng lây truyền rất nhanh qua đường hô hấp và dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm não hoặc tiêu chảy nặng. Tiêm chủng vắc xin sởi đầy đủ và đúng lịch không chỉ bảo vệ sức khỏe cho bản thân mà còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong xã hội.
Vắc xin sởi là gì?
Vắc xin sởi là chế phẩm sinh học chứa vi rút sởi đã được làm yếu đi (vắc xin nhược độc giảm độc lực). Khi được đưa vào cơ thể qua đường tiêm, vắc xin kích thích hệ thống miễn dịch nhận diện yếu tố ngoại lai và tự sản xuất ra kháng thể đặc hiệu mà không gây ra bệnh sởi dạng hoạt động. Nhờ đó, nếu cơ thể tiếp xúc với vi rút sởi tự nhiên trong tương lai, hệ miễn dịch sẽ nhanh chóng phản ứng và tiêu diệt vi rút trước khi chúng bùng phát gây bệnh. Vắc xin sởi được sản xuất dưới dạng vắc xin đơn hoặc vắc xin phối hợp phòng nhiều bệnh như sởi, quai bị, rubella.
Tác dụng phòng bệnh của vắc xin sởi
Tác dụng chính của vắc xin sởi là kích thích cơ thể hình thành miễn dịch chủ động lâu dài đối với vi rút sởi. Sau khi hoàn thành các mũi tiêm theo khuyến cáo, tỷ lệ tạo kháng thể bảo vệ có thể đạt trên 95 phần trăm. Nhờ có kháng thể, cơ thể được bảo vệ hiệu quả khỏi nguy cơ mắc bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây. Trong trường hợp hiếm hoi người đã tiêm vắc xin vẫn mắc sởi, triệu chứng lâm sàng thường nhẹ hơn rất nhiều, thời gian bệnh ngắn và nguy cơ gặp biến chứng nguy hiểm giảm đi đáng kể. Ngoài ra, việc tiêm chủng diện rộng giúp tạo lập miễn dịch cộng đồng, bảo vệ những đối tượng chưa đủ điều kiện tiêm vắc xin như trẻ quá nhỏ hoặc người bị suy giảm miễn dịch nặng.
Các loại vắc xin sởi và lịch tiêm chủng khuyến cáo
Hiện nay có hai nhóm vắc xin sởi chính đang được sử dụng rộng rãi là vắc xin sởi đơn và vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella. Lịch tiêm chuẩn cho trẻ em thường bắt đầu bằng mũi vắc xin sởi đơn lúc 9 tháng tuổi trong chương trình tiêm chủng mở rộng, tiếp theo là mũi nhắc lại vắc xin sởi – rubella lúc 18 tháng tuổi. Trong các chương trình tiêm chủng dịch vụ, trẻ có thể tiêm mũi vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella từ 12 tháng tuổi và tiêm mũi nhắc lại khi trẻ được 4 đến 6 tuổi. Đối với người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ liều vắc xin sởi, đặc biệt là phụ nữ có kế hoạch mang thai, việc chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm bổ sung vắc xin là rất cần thiết.
Những phản ứng thường gặp sau khi tiêm vắc xin sởi
Sau khi tiêm vắc xin sởi, hầu hết mọi người chỉ gặp các phản ứng nhẹ và tự hết sau vài ngày. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm đau, sưng nhẹ hoặc đỏ tại vị trí tiêm. Một số trẻ có thể bị sốt nhẹ, phát ban lăn tăn hoặc mệt mỏi sau tiêm khoảng 7 đến 12 ngày do vi rút nhược độc đang kích thích hệ miễn dịch hoạt động. Các phản ứng này là biểu hiện bình thường của quá trình tạo kháng thể. Người chăm sóc nên cho trẻ uống đủ nước, mặc quần áo thoáng mát và theo dõi thân nhiệt. Nếu sốt cao hoặc trẻ quấy khóc nhiều, có thể dùng thuốc hạ sốt theo đúng chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Đối tượng nên tiêm và lưu ý hoãn tiêm vắc xin sởi
Vắc xin sởi được khuyến cáo cho tất cả trẻ em từ 9 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa có miễn dịch phòng bệnh sởi. Tuy nhiên, một số trường hợp cần hoãn tiêm hoặc chống chỉ định theo đánh giá của bác sĩ. Người đang bị sốt cấp tính, nhiễm trùng nặng hoặc đang trong đợt cấp của bệnh mãn tính nên hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định. Đối tượng bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc nặng, người đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch liều cao, hoặc có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin không nên tiêm vắc xin sởi nhược độc. Phụ nữ mang thai không tiêm vắc xin sởi và cần tránh mang thai tối thiểu 1 tháng sau khi tiêm vắc xin phối hợp phòng sởi.
Lưu ý an toàn
Việc tiêm vắc xin sởi cần được thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín có đầy đủ điều kiện khám phân loại và xử trí phản ứng sau tiêm. Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24 đến 48 giờ tiếp theo. Không tự ý đắp bất kỳ chất gì lên vị trí tiêm hoặc tự dùng thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Tóm tắt
Vắc xin sởi là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất để ngăn ngừa bệnh sởi cùng các biến chứng nguy hiểm. Việc tuân thủ đúng lịch tiêm chủng cho trẻ em và chủ động cập nhật tiền sử tiêm vắc xin ở người lớn giúp bảo vệ toàn diện cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiêm vắc xin sởi có tác dụng bảo vệ trong bao lâu?
Vắc xin sởi tạo ra miễn dịch bền vững và lâu dài cho cơ thể. Khi được tiêm đầy đủ 2 mũi theo đúng lịch khuyến cáo, hiệu quả bảo vệ có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí suốt đời đối với đa số mọi người.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai có cần tiêm vắc xin sởi không?
Phụ nữ nên kiểm tra tiền sử tiêm chủng và cân nhắc tiêm vắc xin sởi phối hợp trước khi mang thai. Cần hoàn thành mũi tiêm tối thiểu 1 tháng trước khi thụ thai để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi.
Người đã từng mắc bệnh sởi có cần tiêm vắc xin sởi nữa không?
Người đã mắc bệnh sởi xác định thường sẽ có miễn dịch tự nhiên suốt đời và không bắt buộc phải tiêm lại. Tuy nhiên, nếu không chắc chắn về tiền sử mắc bệnh, việc tiêm vắc xin phối hợp phòng sởi vẫn an toàn và giúp tăng cường bảo vệ.
Trẻ bị sụt sịt mũi nhẹ có tiêm vắc xin sởi được không?
Nếu trẻ chỉ bị ho hắng nhẹ hoặc cảm lạnh thông thường không kèm sốt cao, việc tiêm chủng vẫn có thể tiến hành. Tuy nhiên, bác sĩ khám phân loại trước tiêm sẽ quyết định chính xác xem có nên tiêm hay tạm hoãn.
Cần làm gì nếu trẻ bị sốt sau khi tiêm vắc xin sởi?
Nếu trẻ sốt nhẹ sau tiêm, phụ huynh hoặc người chăm sóc nên cho trẻ uống nhiều nước, chườm ấm và mặc đồ thoáng. Trường hợp sốt trên 38,5 độ C, có thể dùng thuốc hạ sốt phù hợp theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
