Cách phân biệt sởi và rubella để phòng ngừa và chăm sóc đúng cách

Phân biệt sởi và rubella

Bệnh sởi do virus sởi thuộc họ Paramyxovirus gây ra, có khả năng lây truyền rất cao qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn của người bệnh. Bệnh đặc trưng bởi sốt cao, viêm đường hô hấp, viêm kết mạc mắt và ban đỏ mọc từ mặt lan xuống toàn thân. Ban sởi khi lặn thường để lại các nốt thâm sẫm trên da.

Trong khi đó, bệnh rubella còn gọi là sởi Đức do virus rubella thuộc họ Togaviridae gây ra. Bệnh này thường có biểu hiện nhẹ hơn sởi với đợt sốt nhẹ, phát ban nhanh và lặn không để lại vết thâm. Đặc điểm nổi bật của rubella là tình trạng sưng đau hạch sau tai và vùng cổ. Tuy nhiên, rubella lại rất nguy hiểm cho phụ nữ mang thai 3 tháng đầu vì nguy cơ gây dị tật bẩm sinh cho thai nhi.

Do đặc điểm lâm sàng và mức độ rủi ro khác nhau, việc chẩn đoán phân biệt chính xác giúp nhân viên y tế đưa ra hướng theo dõi phù hợp cho từng bệnh nhân.

Phân biệt sởi và rubella dựa vào hình thái ban và tiến triển

Đặc điểm của ban đỏ là căn cứ lâm sàng quan trọng nhất để phân biệt bệnh sởi và rubella. Ở bệnh sởi, phát ban thường mọc vào ngày thứ 3 đến thứ 4 sau khi khởi phát sốt cao. Ban mọc theo thứ tự tuần tự từ sau tai, lan ra mặt, cổ, ngực, lưng rồi xuống chân tay. Ban sởi dạng sẩn màu đỏ đậm, hơi nổi gồ trên mặt da, các nốt ban có xu hướng kết dính lại thành từng mảng lớn. Khi ban lặn, da xuất hiện các vết thâm sẫm hình vằn da hổ đặc trưng. Trước khi ban mọc, người bệnh sởi có thể xuất hiện hạt Koplik trắng trong niêm mạc má.

Ngược lại, ban do virus rubella mọc sớm hơn, ngay từ ngày đầu hoặc ngày thứ hai của đợt sốt. Ban rubella có màu hồng nhạt, kích thước nhỏ, mọc rải rác và hiếm khi dính liền thành mảng. Ban lây lan rất nhanh từ mặt xuống toàn thân chỉ trong 24 giờ và thường lặn mất sau 3 ngày mà không để lại vết thâm hay sẹo trên da.

Khác biệt về mức độ sốt và triệu chứng đi kèm

Mức độ sốt và các biểu hiện toàn thân phản ánh rõ độc tính của hai loại virus. Người mắc sởi thường bị sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C. Bệnh kèm theo hội chứng viêm đường hô hấp nghiêm trọng như ho khan dữ dội, chảy nước mũi trong, đỏ mắt và sợ ánh sáng. Người bệnh thường mệt mỏi nặng và chán ăn.

Đối với rubella, tình trạng sốt thường nhẹ, dao động từ 37,5 đến 38,5 độ C, nhiều trẻ nhỏ thậm chí không bị sốt. Triệu chứng ho hay chảy mũi rất nhẹ hoặc không xuất hiện. Dấu hiệu đặc trưng nhất của rubella là tình trạng nổi hạch vùng sau tai, hạch chẩm và cổ. Hạch sưng to, ấn đau nhẹ và kéo dài vài ngày. Ngoài ra, người lớn mắc rubella có thể bị đau nhức các khớp cổ tay, gối.

Biến chứng nguy hiểm cần lưu ý ở sởi và rubella

Cả bệnh sởi và rubella đều có thể dẫn đến các biến chứng sức khỏe nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời. Bệnh sởi có nguy cơ biến chứng cao ở trẻ suy dinh dưỡng hoặc người suy giảm miễn dịch. Các biến chứng nguy hiểm của sởi bao gồm viêm phổi do vi khuẩn bội nhiễm, tiêu chảy nặng gây mất nước, viêm tai giữa, và nguy hiểm nhất là viêm não do sởi có thể gây tử vong.

Trong khi đó, bệnh rubella ít gây biến chứng nghiêm trọng ở trẻ em nhưng lại đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu. Virus rubella có thể đi qua nhau thai gây hội chứng rubella bẩm sinh. Trẻ sinh ra nguy cơ cao mắc bệnh tim bẩm sinh, đục thủy tinh thể, điếc bẩm sinh và chậm phát triển trí tuệ. Do đó, việc xác định đúng bệnh có ý nghĩa lớn đối với tiên lượng và phòng ngừa rủi ro.

Phương pháp phòng ngừa sởi và rubella bằng vắc xin

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa sởi và rubella hiệu quả và an toàn nhất hiện nay. Vắc xin phối hợp MMR phòng 3 bệnh sởi, quai bị, rubella tạo ra miễn dịch bền vững cho cơ thể. Lịch tiêm thường áp dụng cho trẻ từ 9 đến 12 tháng tuổi trở lên và nhắc lại theo hướng dẫn của ngành y tế.

Đối với phụ nữ có kế hoạch sinh con, việc kiểm tra nồng độ kháng thể và tiêm vắc xin phòng rubella trước khi mang thai ít nhất 1 đến 3 tháng là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe thai nhi. Bên cạnh tiêm vắc xin, việc giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người sốt phát ban giúp giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Khi xuất hiện triệu chứng sốt phát ban, người bệnh không được tự ý mua thuốc điều trị hoặc tự chẩn đoán tại nhà. Hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, làm xét nghiệm máu xác định nguyên nhân và hướng dẫn chăm sóc an toàn, phù hợp với tình trạng sức khỏe riêng của mỗi người.

Tóm tắt

Sởi và rubella tuy có một số điểm tương đồng về biểu hiện sốt phát ban nhưng bản chất nguy cơ và biến chứng hoàn toàn khác nhau. Việc nắm vững cách phân biệt hai bệnh giúp gia đình chủ động theo dõi sức khỏe, tuân thủ lịch tiêm vắc xin phòng bệnh và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế kịp thời khi cần thiết.