Triệu chứng viêm não Nhật Bản ở người lớn cần chú ý

Triệu chứng viêm não Nhật Bản ở người lớn là gì?

Viêm não Nhật Bản là tình trạng viêm nhu mô não do một loại arbovirus thuộc họ Flaviviridae gây nên. Virus này lây truyền chủ yếu qua trung gian muỗi Culex tritaeniorhynchus sau khi muỗi hút máu động vật mang mầm bệnh, đặc biệt là lợn và chim hoang dã. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường hay đường hô hấp.

Ở người lớn, đa số các trường hợp nhiễm virus diễn ra thầm lặng hoặc chỉ biểu hiện sốt nhẹ thoáng qua. Tuy nhiên, khi virus vượt qua hàng rào máu não và xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, bệnh sẽ khởi phát hội chứng viêm não cấp tính. Quá trình viêm tập trung tại đồi thị, hạch nền, thân não và tủy sống, gây tổn thương tế bào thần kinh, phù não và tăng áp lực nội sọ. Do tỷ lệ người lớn mắc thể viêm não toàn phát không cao bằng trẻ nhỏ, các triệu chứng ban đầu thường dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm, sốt xuất huyết hoặc viêm màng não do nguyên nhân khác.

Dấu hiệu khởi phát ban đầu ở người lớn

Giai đoạn khởi phát của bệnh thường kéo dài từ một đến ba ngày với các biểu hiện nhiễm virus cấp tính rầm rộ. Người bệnh thường đột ngột sốt cao từ 39 đến 40 độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh, đau mỏi toàn thân và suy nhược nghiêm trọng. Điểm đặc trưng trong giai đoạn này là tình trạng đau đầu dữ dội, liên tục và hầu như không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt giảm đau thông thường.

Bên cạnh sốt và nhức đầu, người lớn mắc bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn vọt không liên quan đến bữa ăn, chán ăn hoặc tiêu chảy nhẹ. Một số trường hợp có biểu hiện sợ ánh sáng, đau nhức hốc mắt và mệt lả. Do các biểu hiện ban đầu này rất giống với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc sốt virus khác, người bệnh rất dễ chủ quan tự theo dõi tại nhà, khiến bệnh tiến triển sang giai đoạn tổn thương thần kinh mà không được phát hiện sớm.

Biểu hiện rối loạn thần kinh và tri giác trong giai đoạn toàn phát

Khi bước sang giai đoạn toàn phát, virus tấn công mạnh mẽ vào nhu mô não, khiến người bệnh xuất hiện hàng loạt triệu chứng thần kinh nghiêm trọng. Rối loạn tri giác là dấu hiệu nổi bật nhất, biến đổi nhanh chóng từ trạng thái ngủ gà, lơ mơ, chậm chạp sang kích động, mê sảng, lú lẫn và có thể hôn mê sâu chỉ trong vòng vài ngày.

Người lớn bị viêm não Nhật Bản cũng có nguy cơ cao đối mặt với các cơn co giật cục bộ hoặc co giật toàn thể. Tình trạng tăng trương lực cơ biểu hiện rõ rệt qua dấu hiệu cứng gáy, nằm ngửa co cứng hoặc xuất hiện các phản xạ bệnh lý bó tháp. Ngoài ra, tổn thương các nhân xám trung ương có thể dẫn đến rối loạn vận động như run tay chân, cử động giật cơ bất thường hoặc liệt nửa người, liệt dây thần kinh sọ não gây méo miệng, sụp mi, nuốt nghẹn và khó nói.

Các biến chứng nguy hiểm và di chứng lâu dài

Viêm não Nhật Bản ở người lớn có thể dẫn đến nhiều biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng trong những tuần đầu của bệnh. Phù não lan tỏa và tăng áp lực nội sọ nghiêm trọng có thể gây tụt kẹt não, dẫn tới suy hô hấp, rối loạn tuần hoàn và tử vong nhanh chóng. Bệnh nhân hôn mê nằm lâu còn đối mặt với nguy cơ viêm phổi hít, nhiễm trùng đường tiết niệu, loét tì đè và suy kiệt cơ thể.

Khoảng một phần ba đến một nửa số người lớn sống sót sau thể bệnh viêm não nặng phải chịu những di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài suốt đời. Các di chứng thường gặp bao gồm liệt nửa người, mất ngôn ngữ, co cứng cơ, suy giảm trí nhớ nghiêm trọng, động kinh thứ phát và thay đổi nhân cách. Việc phục hồi các tổn thương thần kinh này đòi hỏi quá trình vật lý trị liệu, phục hồi chức năng và chăm sóc y tế chuyên khoa kiên trì trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Thời điểm cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế

Bất kỳ trường hợp sốt cao đột ngột đi kèm với đau đầu dữ dội hoặc có dấu hiệu thay đổi hành vi đều cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc thần kinh ngay lập tức. Người nhà không nên chần chừ theo dõi tại nhà nếu người bệnh xuất hiện tình trạng lơ mơ, nói nhảm, ngủ li bì khó đánh thức hoặc kêu đau cứng vùng cổ gáy.

Đặc biệt, khi người bệnh có biểu hiện nôn vọt liên tục, co giật, yếu liệt tay chân hoặc khó thở, đây là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp. Việc nhập viện sớm giúp bác sĩ thực hiện kịp thời các chẩn đoán phân biệt thông qua chọc dò tủy sống, xét nghiệm dịch não tủy và chụp cộng hưởng từ sọ não. Can thiệp y tế sớm đóng vai trò then chốt nhằm kiểm soát phù não, cắt cơn co giật và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương não không thể hồi phục.

Biện pháp phòng ngừa viêm não Nhật Bản ở người lớn

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất để chủ động tạo miễn dịch phòng bệnh viêm não Nhật Bản cho cả trẻ em và người lớn, đặc biệt là những người sinh sống hoặc di chuyển đến vùng lưu hành dịch. Người lớn chưa từng tiêm phòng hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng nên tham khảo ý kiến bác sĩ tại trung tâm y tế dự phòng để được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp.

Bên cạnh tiêm vắc xin, kiểm soát véc tơ truyền bệnh là biện pháp bảo vệ quan trọng trong sinh hoạt hàng ngày. Mọi người cần thực hiện ngủ màn kể cả ban ngày, sử dụng kem hoặc bình xịt xua muỗi, mặc quần áo dài tay khi ra ngoài vào thời điểm muỗi hoạt động mạnh lúc hoàng hôn và bình minh. Ngoài ra, cần thường xuyên dọn dẹp vệ sinh môi trường quanh nơi ở, khơi thông cống rãnh, đậy kín các dụng cụ chứa nước và giữ chuồng trại gia súc xa khu dân cư để hạn chế nơi sinh sản của muỗi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức y tế cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu dữ dội hoặc rối loạn tri giác, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau an thần hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng. Việc chậm trễ tiếp cận y tế có thể làm tăng nguy cơ biến chứng não vĩnh viễn và nguy hiểm đến tính mạng.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản ở người lớn tuy ít gặp hơn so với trẻ em nhưng diễn tiến thường rất nặng nề và tiềm ẩn nhiều di chứng tàn phế. Nhận biết kịp thời các triệu chứng cảnh báo sớm từ sốt cao, nhức đầu đến suy giảm ý thức giúp người bệnh nhanh chóng tiếp cận điều trị chuyên khoa. Chủ động tiêm vắc xin và phòng chống muỗi đốt là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm này.