Sốt xuất huyết bị nôn có sao không và dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Sốt xuất huyết bị nôn là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti. Diễn tiến lâm sàng của bệnh thường trải qua ba giai đoạn chính: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong đó, triệu chứng tiêu hóa như chán ăn, buồn nôn và nôn ói có thể xuất hiện rải rác ngay từ những ngày đầu khởi phát.

Mặc dù buồn nôn là triệu chứng hay gặp ở nhiều bệnh lý nhiễm trùng, tình trạng nôn nhiều liên tục trong sốt xuất huyết lại mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây được phân loại là một trong những dấu hiệu cảnh báo theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Việc người bệnh không thể giữ được thức ăn, nước uống hay thuốc hạ sốt trong dạ dày không chỉ gây mất nước cấp mà còn phản ánh những xáo trộn sâu sắc về huyết động học, chức năng gan và tính thấm thành mạch trong cơ thể.

Sốt xuất huyết bị nôn khi nào là bình thường và khi nào đáng lo ngại

Trong những ngày đầu của bệnh sốt xuất huyết Dengue, tình trạng buồn nôn hoặc nôn có thể xuất hiện do cơ thể phản ứng với độc tố của virus, sốt cao liên tục làm chậm nhu động dạ dày, hoặc do tác dụng phụ kích ứng đường tiêu hóa khi dùng thuốc hạ sốt paracetamol. Nếu người bệnh chỉ buồn nôn nhẹ hoặc nôn 1 đến 2 lần sau ăn nhưng vẫn uống được nước và giữ được dịch thể, tình trạng này thường chưa gây nguy hiểm tức thì.

Tuy nhiên, nếu hiện tượng nôn xuất hiện dồn dập, nôn từ 3 lần trở lên trong vòng vài giờ hoặc nôn ngay sau khi vừa uống bất kỳ ngụm nước nào, cơ thể sẽ mất nước và chất điện giải rất nhanh. Đây là tình trạng đáng báo động vì người bệnh không thể bù dịch bằng đường uống, dẫn đến nguy cơ cô đặc máu và suy tuần hoàn tăng cao. Bất kỳ biểu hiện nôn nhiều nào cũng cần được bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hồi sức thăm khám, đánh giá công thức máu và chỉ định truyền dịch phù hợp tại cơ sở y tế.

Mối liên hệ giữa nôn ói và giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, nôn nhiều liên tục được xếp vào nhóm dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Dấu hiệu này thường xuất hiện rõ rệt nhất vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh, tức là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 tính từ khi khởi phát sốt.

Nguyên nhân là do virus Dengue làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương ra khỏi lòng mạch vào khoang màng bụng hoặc màng phổi, kích thích cơ quan tiêu hóa gây nôn ói và đau bụng. Đồng thời, gan có thể bị tổn thương viêm sưng, bao gan căng gây tức vùng hạ sườn phải và kích thích dạ dày. Nếu nôn nhiều đi kèm cảm giác đau tức bụng dữ dội, người bệnh có nguy cơ cao rơi vào trạng thái sốc sốt xuất huyết do giảm thể tích tuần hoàn trầm trọng. Do đó, nôn liên tục không đơn thuần là rối loạn tiêu hóa mà là chỉ dấu của biến đổi huyết động học phức tạp.

Các dấu hiệu cảnh báo bệnh sốt xuất huyết đang chuyển biến nặng

Bên cạnh tình trạng nôn nhiều liên tục, người bệnh và người chăm sóc cần đặc biệt chú ý phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng khác để đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu kịp thời:

Đau bụng nhiều và liên tục, đặc biệt là đau vùng hạ sườn bên phải nơi có gan.

Người bệnh mệt lả, li bì, ngủ gà, bứt rứt, kích thích hoặc vật vã bất thường.

Xuất huyết niêm mạc tự nhiên như chảy máu cam, chảy máu chân răng khó cầm, nôn ra máu hoặc dịch nâu đen giống bã cà phê, đi ngoài phân đen hoặc có lẫn máu tươi.

Phụ nữ có thể gặp tình trạng rong kinh hoặc xuất huyết âm đạo bất thường không đúng chu kỳ.

Lượng nước tiểu giảm rõ rệt, người bệnh không buồn đi tiểu trong suốt 6 đến 8 giờ liền.

Chân tay lạnh ngắt, đầu chi tím tái, da nổi vân tím, vã mồ hôi lạnh dù thân nhiệt đã hạ bớt.

Khi xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, người bệnh đang đối mặt với nguy cơ biến chứng sốc sốt xuất huyết, suy đa tạng hoặc rối loạn đông máu nặng, cần can thiệp y tế khẩn cấp tại bệnh viện.

Cách chăm sóc và bù dịch an toàn khi người bệnh có biểu hiện nôn nhẹ

Khi người bệnh sốt xuất huyết gặp tình trạng buồn nôn hoặc nôn nhẹ nhưng vẫn còn tỉnh táo và hợp tác tốt, việc xử trí đúng cách tại nhà đóng vai trò hỗ trợ rất quan trọng:

Không cho người bệnh uống một lượng lớn nước cùng lúc vì sẽ làm căng dạ dày và kích thích phản xạ nôn ngay lập tức. Thay vào đó, hãy chia nhỏ lượng nước thành từng thìa hoặc ngụm nhỏ, uống cách nhau 3 đến 5 phút một lần.

Loại nước bù ưu tiên là dung dịch bù nước và điện giải oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì, nước dừa tươi, nước cam ép loãng hoặc nước cháo loãng nấu cùng một chút muối.

Cho người bệnh ăn các món mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo hoa, súp gà hoặc sữa ấm. Thức ăn nên để nguội vừa phải, tránh ăn đồ quá nóng, đồ nhiều dầu mỡ cay nóng hoặc các thực phẩm có màu đen, nâu, đỏ sẫm để không gây nhầm lẫn với dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.

Người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường, tránh vận động mạnh, và đo nhiệt độ cơ thể định kỳ. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà vì nguy cơ quá tải dịch và phù phổi cấp ở bệnh nhân sốt xuất huyết rất nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sốt xuất huyết uống thuốc chống nôn, thuốc giảm đau chống viêm không steroid như ibuprofen, aspirin, hay tự gọi dịch vụ truyền dịch tại nhà vì có thể gây xuất huyết dạ dày nặng và quá tải dịch tuần hoàn đe dọa tính mạng. Khi người bệnh có bất kỳ dấu hiệu nôn nhiều hoặc mệt lả, cần đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Nôn ói trong sốt xuất huyết là dấu hiệu cần được theo dõi sát sao, không được chủ quan coi là rối loạn tiêu hóa thông thường. Việc nắm bắt các dấu hiệu cảnh báo và chủ động tái khám sớm là chìa khóa bảo vệ an toàn cho người bệnh. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc chống nôn hoặc truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.