Phân biệt cảm cúm và cảm lạnh: Cách nhận biết chính xác

Phân biệt cảm cúm và cảm lạnh là gì?

Cảm lạnh thông thường là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp trên nhẹ, chủ yếu do các chủng rhinovirus gây ra, gây ảnh hưởng cục bộ lên niêm mạc mũi và họng. Bệnh thường có tính chất lành tính, kéo dài từ vài ngày đến một tuần và ít khi để lại hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe tổng thể. Người mắc cảm lạnh thường vẫn duy trì được công việc và sinh hoạt bình thường dù có cảm giác nghẹt mũi hay hắt hơi.

Trái lại, cảm cúm là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm, chủ yếu là virus cúm type A và type B gây nên. Bệnh tác động trên toàn thân với các đợt sốt cao, ớn lạnh, đau nhức cơ xương khớp và mệt mỏi kiệt sức. Cảm cúm có khả năng lây lan nhanh thành dịch trong cộng đồng và có nguy cơ tiến triển thành các biến chứng nặng như viêm phổi, viêm phế quản cấp, làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính sẵn có nếu không được theo dõi và chăm sóc y tế kịp thời.

Đặc điểm khởi phát và triệu chứng điển hình của cảm lạnh

Cảm lạnh thông thường chủ yếu do nhóm Rhinovirus gây ra, bên cạnh một số loại coronavirus thông thường hoặc adenovirus. Các virus này khu trú và gây phản ứng viêm nhẹ tại niêm mạc mũi họng. Triệu chứng thường xuất hiện từ từ trong vòng 1 đến 3 ngày sau khi nhiễm mầm bệnh. Người bệnh bắt đầu bằng cảm giác ngứa rát họng, hắt hơi liên tục, sau đó nghẹt mũi và chảy nước mũi trong.

Sốt ở người lớn bị cảm lạnh rất hiếm gặp hoặc chỉ sốt nhẹ thoáng qua dưới 38 độ C. Trẻ nhỏ mắc cảm lạnh có thể sốt nhẹ nhưng thể trạng chung vẫn tương đối tỉnh táo, sinh hoạt gần như bình thường. Cảm giác đau nhức mình mẩy hoặc mệt mỏi nếu có cũng chỉ ở mức độ nhẹ, không làm gián đoạn hoàn toàn các hoạt động thường nhật. Hầu hết các triệu chứng tập trung ở đường hô hấp trên và tự thuyên giảm sau khoảng một tuần.

Đặc điểm nhận diện và mức độ ảnh hưởng của cảm cúm

Nguyên nhân gây cảm cúm là các chủng virus cúm, phổ biến nhất là cúm A và cúm B. Khác với cảm lạnh, cảm cúm khởi phát rất đột ngột và dữ dội. Chỉ trong vài giờ sau khi phát bệnh, người bệnh có thể bị sốt cao từ 38,5 độ C đến 40 độ C, kèm theo cảm giác rét run, ớn lạnh và đổ mồ hôi.

Đau nhức cơ bắp toàn thân là dấu hiệu đặc trưng nổi bật của bệnh cúm. Người bệnh thường cảm thấy đau ê ẩm vùng lưng, bắp chân, hai cánh tay, đau nhức quanh hốc mắt và đau đầu dữ dội. Tình trạng kiệt sức, mệt lả xuất hiện nhanh chóng khiến người mắc bệnh gần như phải nằm nghỉ trên giường. Các biểu hiện ở đường hô hấp như ho khan, rát họng, nghẹt mũi cũng có thể xuất hiện nhưng thường đến sau tình trạng sốt cao và đau nhức toàn thân. Cảm giác mệt mỏi suy nhược có thể kéo dài nhiều tuần sau khi cơn sốt đã dứt.

Các tiêu chí so sánh trực tiếp giữa cảm lạnh và cảm cúm

Điểm mấu chốt đầu tiên để phân biệt hai tình trạng này là tốc độ xuất hiện bệnh. Cảm lạnh diễn tiến từ từ từng bước, trong khi cảm cúm ập đến bất ngờ chỉ trong một buổi hoặc một ngày. Yếu tố thứ hai là nhiệt độ cơ thể, khi cảm cúm gần như luôn đi kèm những cơn sốt cao liên tục, còn cảm lạnh hiếm khi gây sốt cao ở người trưởng thành.

Yếu tố thứ ba nằm ở mức độ đau nhức và kiệt sức. Cảm lạnh chỉ gây khó chịu cục bộ tại vùng tai mũi họng, người bệnh vẫn duy trì được sinh hoạt cơ bản. Ngược lại, cảm cúm gây đau nhức toàn thân nghiêm trọng, suy giảm thể lực rõ rệt và làm mất cảm giác thèm ăn. Thêm vào đó, cảm lạnh thường nhiều dịch mũi và hắt hơi liên tục ngay từ đầu, trong khi cảm cúm nổi trội với ho khan rát ngực và đau đầu dữ dội. Bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm test nhanh kháng nguyên dịch tỵ hầu để xác định chính xác sự hiện diện của virus cúm.

Phương pháp phòng ngừa lây nhiễm virus đường hô hấp

Cả cảm cúm và cảm lạnh đều lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thông qua bề mặt tiếp xúc dính dịch tiết. Vì vậy, các biện pháp vệ sinh đóng vai trò cốt lõi trong việc bảo vệ sức khỏe gia đình. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay là thói quen cần duy trì mỗi ngày.

Ngoài ra, người dân nên đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có biểu hiện ho, sổ mũi để tránh lây nhiễm cho cộng đồng. Giữ ấm cơ thể trong thời điểm chuyển mùa, súc họng bằng nước muối sinh lý, uống đủ nước ấm và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin giúp nâng cao sức đề kháng. Đối với bệnh cảm cúm, tiêm phòng vắc xin cúm mùa nhắc lại hàng năm là biện pháp chủ động và hữu hiệu nhất được các chuyên gia y tế khuyến cáo, đặc biệt cho nhóm đối tượng nguy cơ cao.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus mà không có đơn thuốc y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao kéo dài không hạ, khó thở, tức ngực, lơ mơ hoặc bệnh diễn tiến xấu ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra kịp thời.

Tóm tắt

Cảm lạnh và cảm cúm tuy cùng thuộc nhóm viêm đường hô hấp do virus nhưng mức độ ảnh hưởng đến thể trạng hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết sớm sự khác biệt giúp người bệnh có kế hoạch nghỉ ngơi, chăm sóc phù hợp và chủ động liên hệ bác sĩ khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc đặc trị hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa.