Trẻ ho khò khè coi chừng cảnh báo bệnh hen suyễn

Trẻ ho khò khè là gì?

Khò khè là âm thanh trầm, rít hoặc nghe như tiếng ngáy phát ra khi luồng khí di chuyển qua các nhánh phế quản bị thu hẹp do phù nề niêm mạc, co thắt cơ trơn phế quản hoặc ứ đọng dịch tiết nhầy. Tình trạng này rất phổ biến ở trẻ dưới năm tuổi do cấu trúc đường thở của trẻ có khẩu kính nhỏ, sức cản đường thở lớn và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Khi kết hợp với phản ứng ho, cơ thể đang nỗ lực tống xuất chất nhầy cản trở lưu thông khí ra bên ngoài. Hiện tượng ho khò khè có thể xuất hiện từng đợt ngắn trong đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc kéo dài dai dẳng, đòi hỏi sự theo dõi cẩn trọng từ gia đình và nhân viên y tế để tìm ra căn nguyên thực sự.

Bản chất của tiếng khò khè và phản ứng ho ở đường hô hấp trẻ nhỏ

Ho và khò khè là hai phản ứng điển hình khi luồng không khí đi qua đường dẫn khí đang bị chít hẹp hoặc ứ đọng dịch nhầy. Ở trẻ nhỏ, đường kính khí phế quản còn nhỏ và sụn nâng đỡ chưa vững chắc, do đó chỉ cần một phản ứng viêm nhẹ cũng có thể tạo ra âm thanh khò khè êm dịu hay tiếng rít khi thở ra.

Phụ huynh cần phân biệt tiếng khò khè thực sự xuất phát từ đường hô hấp dưới với tiếng thở sụt sịt do nghẹt mũi hoặc dịch đờm đọng ở vùng mũi họng. Khi nguyên nhân nằm ở phế quản, âm thanh thường liên tục, nghe rõ hơn khi áp tai vào ngực hoặc lưng của trẻ, đồng thời nhịp thở có xu hướng nhanh và tốn sức hơn bình thường. Việc quan sát kỹ thời điểm xuất hiện triệu chứng giúp ích rất nhiều cho quá trình thăm khám.

Mối liên hệ giữa triệu chứng ho khò khè tái phát và bệnh hen suyễn

Bệnh hen suyễn hay hen phế quản ở trẻ em là tình trạng viêm mạn tính niêm mạc phế quản, dẫn đến co thắt cơ trơn, phù nề và tăng tiết chất nhầy. Ho kèm khò khè là một trong những biểu hiện kinh điển của bệnh lý này. Cơn ho do hen thường có xu hướng tăng nặng vào ban đêm, gần sáng, khi thời tiết chuyển lạnh hoặc sau khi trẻ vận động mạnh như chạy nhảy, khóc lớn.

Đặc điểm nổi bật của hen phế quản là tính chất tái đi tái lại nhiều đợt. Nếu trẻ có tiền sử bản thân mắc chàm thể tạng, viêm mũi dị ứng hoặc trong gia đình có bố mẹ mắc hen suyễn, nguy cơ cơn ho khò khè bắt nguồn từ bệnh hen sẽ cao hơn rất nhiều. Việc xác định sớm giúp định hướng phác đồ theo dõi dài hạn, tránh để bệnh tiến triển thành cơn hen cấp tính nguy hiểm.

Các nguyên nhân hô hấp khác dễ nhầm lẫn với hen phế quản

Bên cạnh hen phế quản, triệu chứng ho và thở khò khè ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân hô hấp cấp tính hoặc dị tật bẩm sinh gây ra. Phổ biến nhất ở nhóm trẻ dưới hai tuổi là viêm tiểu phế quản do virus hợp bào hô hấp hoặc các loại virus cảm lạnh khác, gây tắc nghẽn các nhánh phế quản tận cùng.

Ngoài ra, viêm phế quản phổi, mềm sụn thanh quản hoặc hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản đưa dịch acid lên kích thích thanh khí quản cũng tạo ra âm thanh tương tự. Một tình huống khẩn cấp khác cần loại trừ là dị vật đường thở bỏ quên, thường xuất hiện đột ngột sau cơn ho sặc sụa khi trẻ đang ăn hoặc ngậm đồ chơi. Do có nhiều nguyên nhân chồng lấn, chỉ có thăm khám lâm sàng cùng xét nghiệm chuyên khoa mới phân định chính xác.

Biện pháp chăm sóc và kiểm soát môi trường sống cho trẻ

Khi chăm sóc trẻ có cơ địa dễ khò khè, việc giữ cho đường thở thông thoáng và giảm thiểu kích ứng niêm mạc là ưu tiên hàng đầu. Cha mẹ nên vệ sinh mũi họng cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm, duy trì độ ẩm phòng phù hợp và cho trẻ uống đủ nước ấm để làm loãng chất tiết đờm nhớt.

Không gian sống cần được giữ sạch sẽ, cách ly hoàn toàn trẻ khỏi khói thuốc lá thụ động, khói nhang và bụi bặm trong thảm trải sàn hay rèm cửa. Thường xuyên giặt giũ chăn ga gối nệm bằng nước nóng và phơi dưới ánh nắng để loại bỏ mạt bụi nhà. Tránh cho trẻ tiếp xúc gần với thú cưng có lông rụng nhiều nếu trẻ từng có dấu hiệu ngứa mũi, hắt hơi hoặc nổi mề đay sau tiếp xúc.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện chuyển nặng của cơn khó thở để đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm nhịp thở nhanh bất thường, cánh mũi phập phồng, lồng ngực rút lõm sâu khi hít vào hoặc vùng hõm ức co kéo rõ rệt.

Nếu trẻ có biểu hiện tím tái quanh môi và đầu ngón tay, nói hoặc bú ngắt quãng từng từ, li bì, mệt lả hoặc không thể nằm ngủ yên giấc vì khó thở, đây là tình trạng cấp cứu hô hấp. Phụ huynh không được chần chừ hay cố gắng tự xông thuốc tại nhà khi trẻ có các dấu hiệu suy hô hấp này. Thăm khám sớm giúp bảo tồn thông khí phổi và tránh biến chứng đe dọa tính mạng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho chẩn đoán y khoa hoặc chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương, thuốc giãn phế quản hay thuốc chứa corticoid để xông cho trẻ khi chưa có chỉ định rõ ràng từ nhân viên y tế. Mọi can thiệp điều trị cần dựa trên thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Tình trạng ho khò khè ở trẻ nhỏ có thể liên quan đến hen phế quản hoặc nhiều bệnh lý đường thở khác. Phụ huynh không nên tự ý kết luận hoặc dùng thuốc mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch theo dõi phù hợp.