Bệnh lao phổi lây qua đường nào và cách phòng ngừa

Bệnh lao phổi lây qua đường nào là gì?

Bệnh lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis (hay còn gọi là trực khuẩn Koch) gây ra tại nhu mô phổi. Đây là dạng bệnh lao phổ biến nhất trong cộng đồng và cũng là nguồn lây chính cho những người xung quanh.

Sau khi xâm nhập vào đường hô hấp, vi khuẩn lao có thể khu trú tại phổi và gây tổn thương tổ chức mô. Tùy thuộc vào khả năng miễn dịch của từng cơ thể, vi khuẩn có thể bị tiêu diệt, tồn tại dưới dạng nhiễm lao tiềm ẩn không có biểu hiện lâm sàng hoặc tiến triển thành bệnh lao phổi hoạt động. Việc nhận biết bản chất truyền nhiễm của vi khuẩn lao phổi giúp cộng đồng có cách nhìn đúng đắn, từ đó áp dụng các nguyên tắc phòng ngừa và hỗ trợ người bệnh điều trị kịp thời.

Đường lây truyền chính của vi khuẩn lao phổi

Bệnh lao phổi lây truyền chủ yếu qua đường không khí, còn gọi là đường hô hấp. Khi người mắc bệnh lao phổi thể hoạt động ho, hắt hơi, khạc nhổ, nói chuyện hoặc hát, họ sẽ giải phóng vào không khí hàng triệu hạt khí dung siêu nhỏ chứa vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis.

Các hạt giọt bắn li ti này có kích thước cực nhỏ nên có thể lơ lửng trong không khí nhiều giờ liền, đặc biệt tại các không gian kín, thiếu ánh sáng mặt trời và kém thông gió. Người lành khi hít phải các hạt không khí có chứa vi khuẩn lao này vào phế nang sẽ có nguy cơ bị lây nhiễm. Cần lưu ý rằng bệnh không lây truyền qua việc tiếp xúc thông thường ngoài da hay qua đường máu. Mức độ lây lan phụ thuộc trực tiếp vào số lượng vi khuẩn phát tán ra môi trường và thời gian tiếp xúc gần giữa người bệnh với người xung quanh.

Những hiểu lầm phổ biến về con đường lây nhiễm bệnh lao

Trong đời sống hàng ngày, nhiều người vẫn còn những nhận định chưa chính xác về con đường phát tán của vi khuẩn lao, dẫn đến tâm lý kỳ thị không cần thiết hoặc phòng ngừa sai cách.

Vi khuẩn lao không lây truyền qua việc dùng chung bát đũa, cốc uống nước, đồ ăn hay thức uống. Việc bắt tay, chạm vào quần áo, chăn màn hoặc sử dụng chung nhà vệ sinh với người bệnh cũng không làm lây lan vi khuẩn lao. Vi khuẩn chỉ xâm nhập vào cơ thể qua đường thở khi người lành hít phải các hạt khí dung chứa mầm bệnh trôi nổi trong không khí. Hiểu rõ điều này giúp gia đình và cộng đồng tránh tâm lý xa lánh người bệnh, đồng thời tập trung đúng vào các giải pháp kiểm soát chất lượng không khí và vệ sinh đường thở.

Đối tượng có nguy cơ cao nhiễm và phát triển bệnh lao phổi

Không phải ai hít phải vi khuẩn lao cũng phát triển thành bệnh lao phổi. Hệ thống miễn dịch của cơ thể có khả năng bao vây và cô lập vi khuẩn, đưa chúng vào trạng thái tiềm ẩn không gây hại. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao dễ bị vi khuẩn tấn công và tiến triển thành bệnh lao hoạt động.

Những người có nguy cơ cao bao gồm người tiếp xúc thường xuyên và sống chung nhà với bệnh nhân lao phổi chưa điều trị, người có hệ miễn dịch suy giảm như người nhiễm HIV, bệnh nhân ung thư đang hóa trị, người mắc đái tháo đường, suy thận mạn tính hoặc người phải dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài. Ngoài ra, trẻ nhỏ có sức đề kháng non nớt, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng và người thường xuyên hút thuốc lá cũng là những đối tượng rất dễ mắc bệnh.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh lao phổi hiệu quả

Phòng ngừa bệnh lao phổi đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp y tế dự phòng và thay đổi thói quen sinh hoạt trong đời sống thường nhật.

Trước hết, tiêm vắc xin BCG cho trẻ sơ sinh là biện pháp phòng ngừa ban đầu quan trọng giúp bảo vệ trẻ khỏi các thể lao nguy hiểm. Đối với môi trường sống, cần giữ cho nhà cửa luôn thông thoáng, thường xuyên mở cửa đón gió tự nhiên và ánh nắng mặt trời, bởi tia cực tím tự nhiên có khả năng tiêu diệt vi khuẩn lao trôi nổi trong không khí rất hiệu quả.

Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen đeo khẩu trang tại nơi công cộng hoặc khu vực đông người, dùng khăn giấy che miệng khi ho hoặc hắt hơi và bỏ rác đúng nơi quy định. Nâng cao sức đề kháng thông qua chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tập thể dục đều đặn và không hút thuốc lá cũng là chìa khóa giúp cơ thể chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn. Đối với người tiếp xúc gần nguồn lây, việc đi khám tầm soát để được chỉ định điều trị lao tiềm ẩn là rất cần thiết.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ. Người dân tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc chống lao khi chưa có chỉ định. Khi có các dấu hiệu ho kéo dài, ho ra máu, sốt nhẹ về chiều hoặc sụt cân, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa lao và bệnh phổi để được kiểm tra và tư vấn chi tiết.

Tóm tắt

Hiểu rõ đường lây truyền là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và gia đình trước bệnh lao phổi. Căn bệnh này hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu áp dụng đúng các biện pháp vệ sinh hô hấp, tiêm chủng đầy đủ và nâng cao đề kháng. Khi có các biểu hiện hô hấp kéo dài nghi ngờ mắc lao, người dân nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa phổi để được thăm khám và hướng dẫn kịp thời.