Viêm gan A lây qua đường nào và các biện pháp phòng ngừa

Viêm gan A lây qua đường nào là gì?

Bệnh viêm gan A là tình trạng tổn thương và viêm cấp tính của nhu mô gan do nhiễm virus viêm gan A (Hepatitis A Virus – HAV). Khác với các chủng virus viêm gan lây truyền chủ yếu qua đường máu như viêm gan B hay C, virus viêm gan A có cấu trúc vỏ ngoài bền vững, cho phép mầm bệnh tồn tại lâu dài trong môi trường tự nhiên, bùn đất, nước ngọt và thực phẩm.

Sau thời gian ủ bệnh trung bình từ hai đến sáu tuần, người nhiễm virus có thể gặp phải các triệu chứng như mệt mỏi, sốt nhẹ, chán ăn, buồn nôn, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu và vàng mắt, vàng da. Đa số các trường hợp viêm gan A đều diễn tiến lành tính và hồi phục hoàn toàn sau một thời gian theo dõi y khoa thích hợp mà không để lại di chứng xơ gan hay viêm gan mạn tính, song vẫn cần cảnh giác trước nguy cơ biến chứng suy gan cấp ở những người có thể trạng suy yếu hoặc mang bệnh gan nền.

Lây truyền qua nguồn nước và thực phẩm nhiễm virus

Cơ chế lây truyền chủ yếu của virus viêm gan A là qua đường phân – miệng. Virus sau khi xâm nhập và nhân lên trong gan sẽ được bài tiết qua mật rồi thải ra ngoài theo phân của người nhiễm bệnh. Nếu chất thải không được xử lý an toàn, virus có thể làm nhiễm bẩn nguồn nước sinh hoạt, đất trồng hoặc các vùng nuôi trồng thủy hải sản.

Người khỏe mạnh có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao khi vô tình ăn phải thức ăn hoặc uống nước nhiễm virus mà chưa được đun nấu kỹ. Đặc biệt, các món ăn tươi sống như rau sống rửa bằng nước bẩn, hải sản có vỏ sinh sống ở vùng nước ô nhiễm hay đá lạnh làm từ nguồn nước không bảo đảm vệ sinh là những tác nhân phổ biến làm bùng phát các ổ dịch viêm gan A trong cộng đồng.

Lây nhiễm qua tiếp xúc gần và bàn tay dính mầm bệnh

Bên cạnh thực phẩm, virus viêm gan A còn lây lan dễ dàng qua tiếp xúc trực tiếp giữa người với người trong môi trường sống chật hẹp, đông đúc. Bàn tay của người bệnh sau khi đi vệ sinh nếu không được rửa sạch bằng xà phòng sẽ dính phải mầm bệnh có kích thước siêu vi, từ đó bám vào các bề mặt dùng chung như nắm đấm cửa, đồ chơi, dụng cụ ăn uống hoặc truyền trực tiếp qua cái bắt tay.

Những người sống cùng gia đình, bạn cùng phòng hoặc trẻ nhỏ tại các nhà trẻ, trường học rất dễ lây nhiễm chéo nếu dùng chung đồ dùng cá nhân với người mang virus. Ngoài ra, quan hệ tình dục không an toàn, đặc biệt là các hành vi tiếp xúc qua đường miệng – hậu môn, cũng là con đường thuận lợi khiến virus viêm gan A truyền từ người này sang người khác.

Chủ động phòng bệnh bằng vắc xin viêm gan A

Tiêm vắc xin là biện pháp chủ động và mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu nhất trước nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan A. Vắc xin kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu, giúp cơ thể sẵn sàng ngăn chặn virus xâm nhập và gây tổn thương tế bào gan.

Phác đồ tiêm chủng ngừa viêm gan A thường bao gồm hai mũi tiêm bắp, với mũi thứ hai được nhắc lại sau mũi đầu tiên từ 6 đến 12 tháng tùy loại chế phẩm sinh học. Vắc xin được khuyến cáo cho trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên, những người chưa có kháng thể bảo vệ, người thường xuyên đi du lịch hoặc làm việc tại các khu vực có tỷ lệ lưu hành bệnh cao, cũng như nhân viên xử lý nước thải, người làm công việc chế biến thực phẩm.

Thực hành vệ sinh cá nhân và an toàn thực phẩm

Bên cạnh việc tiêm phòng, thực hiện lối sống vệ sinh cá nhân và tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm là chìa khóa để chặn đứng đường lây của virus viêm gan A. Biện pháp cơ bản và hữu hiệu nhất là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây, nhất là sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã cho trẻ và trước khi chuẩn bị hoặc dùng bữa.

Trong ăn uống hàng ngày, mỗi gia đình cần kiên trì áp dụng nguyên tắc ăn chín, uống sôi, bảo quản thực phẩm che đậy cẩn thận để tránh ruồi nhặng trung gian. Hạn chế tối đa việc sử dụng các loại hải sản sống hoặc chưa nấu chín kỹ, đồng thời sử dụng nguồn nước sạch đạt chuẩn cho sinh hoạt. Những người làm việc trong ngành dịch vụ ăn uống nếu nghi ngờ mắc bệnh cần tạm ngừng công việc chế biến cho đến khi hồi phục hoàn toàn để tránh phát tán mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu, nôn ói nhiều hoặc mệt lả, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – truyền nhiễm thăm khám, làm xét nghiệm men gan và kháng thể phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc tây y, thảo dược không rõ nguồn gốc để uống giải độc gan vì có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa và gây nguy hiểm cho gan.

Tóm tắt

Hiểu rõ viêm gan A lây qua đường nào giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ bản thân và gia đình thông qua lối sống vệ sinh cùng việc tiêm chủng đúng lịch. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.