Những nguyên nhân bị viêm gan B mà bạn cần biết để phòng tránh

Nguyên nhân bị viêm gan B là gì?

Viêm gan B là tình trạng nhiễm trùng tại gan do virus viêm gan B, thường được viết tắt là HBV, tấn công và phá hủy các tế bào biểu mô gan. Bệnh lý này được phân loại thành hai dạng chính là viêm gan B cấp tính và viêm gan B mạn tính. Viêm gan B cấp tính thường kéo dài dưới 6 tháng, cơ thể người bệnh có thể tự loại bỏ virus và hình thành miễn dịch tự nhiên suốt đời. Ngược lại, viêm gan B mạn tính là tình trạng virus tồn tại dai dẳng trong cơ thể trên 6 tháng, liên tục gây tổn thương cấu trúc mô gan và có nguy cơ tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được theo dõi y khoa sát sao. Việc nhận thức đúng về căn bệnh giúp xóa bỏ những hiểu lầm không đáng có trong đời sống sinh hoạt cộng đồng.

Bản chất tác nhân gây bệnh viêm gan B

Nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh viêm gan B là virus viêm gan B, viết tắt là HBV, thuộc họ Hepadnaviridae. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus này di chuyển đến gan, gắn vào các tế bào gan và sử dụng bộ máy sinh học của tế bào để nhân lên nhanh chóng. Hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận diện sự xuất hiện bất thường này và kích hoạt các phản ứng phòng vệ để tiêu diệt tế bào gan bị nhiễm.

Chính quá trình phản ứng miễn dịch này gây ra tình trạng viêm, tổn thương tế bào nhu mô gan và làm suy giảm chức năng gan. Nếu không được kiểm soát hoặc phát hiện sớm, phản ứng viêm kéo dài có thể tiến triển âm thầm qua nhiều năm, dẫn đến xơ gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan. Virus viêm gan B có khả năng tồn tại rất dai dẳng ngoài môi trường tự nhiên và có sức đề kháng cao hơn đáng kể so với nhiều loại virus thông thường khác.

Con đường lây truyền qua đường máu và vật dụng dính máu

Lây truyền qua đường máu là một trong những cơ chế phổ biến và trực tiếp nhất của virus viêm gan B. Virus tồn tại với mật độ rất cao trong máu của người nhiễm bệnh, do đó chỉ cần một lượng máu rất nhỏ tiếp xúc với niêm mạc hoặc vết thương hở của người khác cũng đủ gây nhiễm.

Các tình huống nguy cơ bao gồm việc sử dụng chung bơm kim tiêm, thực hiện xăm mình, xỏ khuyên, châm cứu hoặc làm đẹp tại các cơ sở không đảm bảo điều kiện vô trùng dụng cụ. Bên cạnh đó, thói quen dùng chung các vật dụng cá nhân có khả năng dính máu như dao cạo râu, kéo cắt móng tay hoặc bàn chải đánh răng cũng tiềm ẩn rủi ro lây lan trong gia đình. Việc truyền máu hoặc các chế phẩm từ máu hiện nay đã được sàng lọc rất nghiêm ngặt, tuy nhiên nguy cơ tai nạn nghề nghiệp do kim tiêm đâm phải vẫn là vấn đề cần chú ý ở nhân viên y tế.

Nguy cơ lây truyền qua quan hệ tình dục không an toàn

Virus viêm gan B hiện diện trong tinh dịch, dịch âm đạo và các dịch tiết sinh dục khác của người mang mầm bệnh. Khi quan hệ tình dục không an toàn qua đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng mà không sử dụng bao cao su, các vi tổn thương trên bề mặt niêm mạc tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập vào hệ tuần hoàn.

Mọi đối tượng có đời sống tình dục đều có nguy cơ nhiễm bệnh nếu bạn tình mang virus mà chưa được điều trị kiểm soát hoặc bản thân chưa có kháng thể bảo vệ. Những người có nhiều bạn tình, quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp rào chắn an toàn hoặc mắc kèm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác sẽ có nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B cao hơn nhiều lần do niêm mạc sinh dục dễ bị trợt loét, viêm nhiễm.

Cơ chế lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ và khi sinh

Sự lây truyền từ mẹ sang con là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các trường hợp nhiễm virus viêm gan B mạn tính tại các quốc gia thuộc khu vực châu Á. Quá trình lây truyền hiếm khi xảy ra trong thai kỳ mà chủ yếu diễn ra trong lúc chuyển dạ sinh nở, khi thai nhi tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch âm đạo của người mẹ mang virus.

Trẻ sơ sinh bị nhiễm virus viêm gan B từ mẹ có nguy cơ rất cao, lên đến khoảng 90 phần trăm chuyển thành viêm gan B mạn tính và mang mầm bệnh suốt đời nếu không có can thiệp phòng ngừa ngay sau sinh. Do đó, việc xét nghiệm sàng lọc kháng nguyên HBsAg cho phụ nữ mang thai là quy trình y tế đặc biệt quan trọng nhằm chuẩn bị sẵn sàng các biện pháp dự phòng chủ động cho em bé ngay khoảnh khắc chào đời.

Biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm virus viêm gan B

Để phòng tránh hiệu quả các nguyên nhân bị viêm gan B, biện pháp căn bản và tối ưu nhất là tiêm phòng vắc xin viêm gan B đầy đủ và đúng lịch. Trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi vắc xin đầu tiên trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, kết hợp tiêm huyết thanh kháng viêm gan B nếu người mẹ có xét nghiệm HBsAg dương tính. Người lớn chưa từng nhiễm bệnh và chưa có kháng thể bảo vệ cũng cần xét nghiệm máu để được bác sĩ tư vấn tiêm đủ các mũi cơ bản.

Bên cạnh tiêm chủng, việc thực hành lối sống an toàn đóng vai trò then chốt trong công tác dự phòng. Mỗi cá nhân tuyệt đối không dùng chung bơm kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các dụng cụ cắt tỉa móng. Khi thực hiện các thủ thuật y tế, nha khoa hoặc làm đẹp thẩm mỹ, cần lựa chọn các cơ sở y tế uy tín đảm bảo tiệt trùng dụng cụ nghiêm ngặt. Đồng thời, việc sử dụng bao cao su đúng cách khi quan hệ tình dục giúp giảm thiểu nguy cơ lây truyền mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho chẩn đoán, đánh giá chuyên môn hoặc phác đồ từ bác sĩ. Người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus hoặc các sản phẩm thảo dược truyền miệng để tự điều trị khi chưa có chỉ định y tế. Khi nghi ngờ phơi nhiễm hoặc có kết quả xét nghiệm bất thường, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn trực tiếp.

Tóm tắt

Hiểu rõ tác nhân và các đường lây truyền là bước đầu tiên giúp mỗi người chủ động bảo vệ lá gan trước virus viêm gan B. Việc tiêm chủng đầy đủ, duy trì lối sống an toàn và tầm soát định kỳ sẽ giảm thiểu đáng kể nguy cơ lây nhiễm. Khi có băn khoăn về nguy cơ hoặc kết quả xét nghiệm, người dân nên trực tiếp tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc tiêu hóa gan mật để được hướng dẫn can thiệp kịp thời.