Thoái hóa điểm vàng có những loại nào và đặc điểm nhận biết

Các loại thoái hóa điểm vàng là gì?

Điểm vàng là khu vực nhỏ nằm ở trung tâm võng mạc phía sau nhãn cầu, chịu trách nhiệm cung cấp thị lực sắc nét nhất giúp con người đọc chữ, lái xe, nhận diện khuôn mặt và quan sát chi tiết đồ vật. Khi các tế bào tại khu vực này bị lão hóa hoặc thoái triển, chức năng nhìn trung tâm sẽ bị ảnh hưởng, trong khi tầm nhìn ngoại vi thường vẫn được bảo tồn.

Sự phân loại các loại thoái hóa điểm vàng dựa trên sự có mặt của tình trạng tăng sinh mạch máu bất thường và rò rỉ dịch tại đáy mắt. Thể khô là dạng thoái hóa biểu mô dần dần, trong khi thể ướt đặc trưng bởi sự xuất hiện của tân mạch gây phù nề và xuất huyết. Mặc dù cùng gây tổn hại tại một vị trí giải phẫu, hai thể bệnh này có diễn biến lâm sàng khác nhau rõ rệt, đòi hỏi các phương thức tiếp cận và quản lý chuyên biệt từ bác sĩ nhãn khoa.

Thoái hóa điểm vàng thể khô chiếm phần lớn các trường hợp

Thoái hóa điểm vàng thể khô là dạng phổ biến nhất, chiếm khoảng 80 đến 90 phần trăm tổng số người mắc bệnh. Dạng này tiến triển từ từ theo thời gian khi các tế bào biểu mô sắc tố võng mạc tại điểm vàng dần bị suy thoái và mỏng đi. Sự xuất hiện của các chất cặn bã chuyển hóa màu vàng dưới võng mạc, gọi là drusen, là dấu hiệu vi thể đặc trưng của thể khô.

Ở giai đoạn đầu, thoái hóa điểm vàng thể khô thường không gây ra triệu chứng đáng kể, khiến người bệnh khó tự phát hiện nếu không soi đáy mắt. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn tiến triển, vùng trung tâm của tầm nhìn có thể mờ dần, màu sắc kém rực rỡ và người bệnh cần nhiều ánh sáng hơn khi đọc sách hoặc làm việc chi tiết. Quá trình suy giảm thị lực thường diễn ra chậm rãi qua nhiều năm, hiếm khi gây mù hoàn toàn nhưng làm giảm chất lượng cuộc sống đáng kể.

Thoái hóa điểm vàng thể ướt có nguy cơ suy giảm thị lực nhanh chóng

Thoái hóa điểm vàng thể ướt tuy chỉ chiếm khoảng 10 đến 20 phần trăm số ca bệnh nhưng lại là nguyên nhân chính dẫn đến phần lớn các trường hợp mất thị lực trung tâm nghiêm trọng. Thể này hình thành khi các mạch máu mới phát triển bất thường từ màng mạch đi vào dưới vùng hoàng điểm, tình trạng này còn được gọi là tân mạch hắc mạc.

Do thành của các mạch máu bất thường này rất mỏng manh, chúng dễ bị rò rỉ dịch, lipid hoặc máu vào các lớp mô võng mạc. Sự tích tụ dịch này làm biến dạng cấu trúc điểm vàng, khiến người bệnh nhìn hình ảnh bị méo mó, các đường thẳng nhìn thành đường cong lượn sóng. Nếu không được phát hiện và xử trí y khoa kịp thời, tổn thương xuất huyết có thể để lại mô sẹo vĩnh viễn tại trung tâm võng mạc, gây mất thị lực trung tâm đột ngột và nặng nề chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng.

Khả năng chuyển đổi từ thể khô sang thể ướt

Một điểm quan trọng trong diễn tiến lâm sàng là thoái hóa điểm vàng thể ướt hầu như luôn khởi đầu từ thể khô trước đó. Bệnh nhân có thể sống chung với thể khô trong thời gian dài mà không hay biết, cho đến khi các yếu tố sinh học kích thích hình thành tân mạch và chuyển biến thành thể ướt.

Sự chuyển đổi này có thể diễn ra đột ngột tại bất kỳ thời điểm nào, đặc biệt ở những người có nhiều drusen kích thước lớn hoặc có màng biểu mô sắc tố bị tổn thương nặng. Điều này giải thích vì sao người được chẩn đoán mắc thể khô không được chủ quan mà cần tự kiểm tra thị lực từng mắt đều đặn tại nhà. Khi nhận thấy hiện tượng nhìn đường thẳng biến thành gợn sóng hoặc xuất hiện một điểm đen cố định che khuất trung tâm, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đã chuyển sang thể ướt.

Tầm soát và nhận diện sớm các thể thoái hóa điểm vàng

Do đặc điểm khác biệt giữa hai thể, việc phân loại chính xác đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng kế hoạch quản lý sức khỏe mắt. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp cắt lớp quang học võng mạc và chụp mạch huỳnh quang đáy mắt cho phép bác sĩ chuyên khoa mắt quan sát chi tiết từng lớp mô võng mạc, phát hiện sớm sự rò rỉ dịch hoặc tân mạch ẩn.

Đối với người bệnh, việc phối hợp kiểm tra bằng bảng lưới Amsler tại nhà giúp phát hiện sớm các biến đổi thị giác tinh tế. Đối với người cao tuổi hoặc người có tiền sử gia đình mắc bệnh, khám nhãn khoa định kỳ từ 6 đến 12 tháng một lần là khuyến cáo thiết yếu. Việc phân loại đúng giai đoạn giúp bác sĩ đưa ra lộ trình theo dõi thích hợp và can thiệp kịp thời trước khi tổn thương lan rộng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán thể bệnh hoặc tự ý sử dụng các thuốc nhỏ mắt, thuốc uống bổ mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa. Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào về thị giác đều cần được thăm khám tại cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Thoái hóa điểm vàng dù ở thể khô hay thể ướt đều cần sự theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh không nên tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt hay thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc. Việc khám mắt định kỳ và thông báo ngay bất kỳ biến đổi thị lực nào là biện pháp thiết thực nhất để bảo tồn thị lực trung tâm lâu dài.