Những nhóm người dễ trở nặng khi mắc sốt xuất huyết Dengue

Ai dễ trở nặng khi mắc sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti. Phần lớn các trường hợp sốt xuất huyết có thể tự hồi phục sau quá trình điều trị nâng đỡ và bù dịch phù hợp. Tuy nhiên, một tỷ lệ bệnh nhân có thể diễn tiến sang thể sốt xuất huyết Dengue nặng với các biến chứng nguy hiểm như thất thoát huyết tương nặng dẫn đến sốc giảm thể tích, xuất huyết nội tạng nghiêm trọng và suy đa cơ quan.

Diễn tiến nặng thường xảy ra đột ngột, trùng với thời điểm người bệnh bắt đầu hạ sốt, khiến nhiều gia đình chủ quan vì nhầm tưởng bệnh đã thuyên giảm. Việc xác định sớm các nhóm người có cơ địa dễ chuyển biến nặng và nắm rõ các dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh, hạn chế tối đa nguy cơ tử vong do biến chứng chậm trễ.

Các nhóm người có nguy cơ cao diễn tiến nặng khi mắc sốt xuất huyết

Một số nhóm đối tượng sở hữu đặc điểm sinh lý hoặc bệnh lý nền khiến hệ miễn dịch và mạch máu dễ tổn thương hơn khi virus Dengue tấn công.

Trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ là nhóm nguy cơ hàng đầu do thành mạch còn non nớt, lượng nước dự trữ trong cơ thể thấp và khả năng bù trừ tuần hoàn kém khi xảy ra hiện tượng thất thoát huyết tương. Bên cạnh đó, người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, suy thận mạn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng đối diện nguy cơ biến chứng rất cao. Ở những người này, chức năng các cơ quan nội tạng vốn đã suy giảm, khó thích ứng khi huyết động học thay đổi đột ngột.

Người thừa cân hoặc béo phì cũng là đối tượng đặc biệt dễ rơi vào sốc sốt xuất huyết nặng. Lượng mỡ dư thừa làm thay đổi đáp ứng viêm, đồng thời gây khó khăn cho nhân viên y tế trong việc tính toán lượng dịch truyền và theo dõi thể tích tuần hoàn. Phụ nữ mang thai mắc sốt xuất huyết có nguy cơ sinh non, sảy thai hoặc băng huyết sau sinh. Ngoài ra, những người từng mắc sốt xuất huyết trước đây và tái nhiễm với một type huyết thanh virus Dengue khác có nguy cơ gặp hiện tượng tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể, khiến phản ứng viêm bùng phát dữ dội hơn.

Thời điểm nguy hiểm và cơ chế sốt xuất huyết chuyển biến nặng

Bệnh sốt xuất huyết Dengue thường trải qua ba giai đoạn gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Đa phần các biến chứng nặng không xuất hiện ở những ngày đầu khi người bệnh đang sốt cao 39 đến 40 độ C, mà lại tập trung vào giai đoạn nguy hiểm, thường rơi vào khoảng từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.

Cơ chế bệnh sinh chính khiến sốt xuất huyết trở nặng là sự tăng tính thấm thành mạch dưới tác động của các chất trung gian hóa học gây viêm. Hiện tượng này làm cho huyết tương trong lòng mạch thoát ra ngoài mô kẽ, dẫn đến cô đặc máu và giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng. Nếu không được phát hiện và bù dịch đúng cách, người bệnh nhanh chóng rơi vào trạng thái sốc giảm thể tích, tụt huyết áp, kèm theo suy giảm tưới máu mô.

Cùng lúc đó, tình trạng giảm tiểu cầu nghiêm trọng kết hợp với rối loạn các yếu tố đông máu làm gia tăng nguy cơ chảy máu ồ ạt tại đường tiêu hóa, đường tiết niệu hoặc xuất huyết não. Vì giai đoạn nguy hiểm thường trùng với lúc thân nhiệt người bệnh bắt đầu hạ xuống mức bình thường, sự lơ là trong khâu theo dõi có thể dẫn tới hậu quả khôn lường.

Những dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết đang chuyển nặng cần nhập viện ngay

Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế đã quy định rõ các dấu hiệu cảnh báo lâm sàng cho thấy người bệnh sốt xuất huyết Dengue có khả năng cao chuẩn bị bước vào giai đoạn sốc hoặc xuất huyết nặng. Người nhà cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất khi phát hiện một trong những biểu hiện sau:

Người bệnh cảm thấy đau bụng nhiều, đau tăng lên rõ rệt ở vùng hạ sườn phải nơi có gan phì đại, hoặc nôn mửa liên tục nhiều lần trong ngày khiến cơ thể không thể dung nạp nước và thức ăn. Dấu hiệu li bì, bứt rứt, vật vã, lơ mơ hoặc thay đổi tri giác là biểu hiện sớm của việc thiếu tưới máu lên não bộ.

Về mặt tuần hoàn và bài tiết, lượng nước tiểu giảm rõ rệt, người bệnh đi tiểu rất ít hoặc không đi tiểu trong suốt nhiều giờ, đầu chi lạnh, da ẩm nhớt và tái nhợt. Về mặt xuất huyết, xuất hiện các đốm xuất huyết dày đặc dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam không cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê hoặc phụ nữ có hiện tượng rong kinh bất thường. Đây là những tình trạng khẩn cấp đòi hỏi can thiệp y khoa tích cực từ bác sĩ hồi sức cấp cứu.

Chăm sóc và theo dõi người bệnh sốt xuất huyết tại nhà đúng cách

Đối với các trường hợp sốt xuất huyết Dengue thể nhẹ được bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà, việc chăm sóc đúng khoa học đóng vai trò quyết định giúp hạn chế nguy cơ bệnh trở nặng. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, tránh vận động gắng sức gây tiêu hao năng lượng và tăng nguy cơ xuất huyết.

Bù dịch qua đường uống là biện pháp then chốt. Người bệnh nên uống nhiều nước lọc, dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước ép hoa quả tươi như cam, bưởi hoặc nước dừa để bù lại lượng nước và chất điện giải bị mất do sốt cao. Khi sốt cao trên 38,5 độ C, chỉ sử dụng thuốc hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế về khoảng cách giữa các lần uống. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm đau hạ sốt như aspirin hoặc ibuprofen vì chúng gây ức chế ngưng tập tiểu cầu, làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người nhà cần ghi nhận số lần đi tiểu, màu sắc phân và kiểm tra thân nhiệt thường xuyên, đồng thời tuân thủ lịch tái khám hàng ngày để bác sĩ thực hiện xét nghiệm công thức máu kiểm tra số lượng tiểu cầu và chỉ số dung tích hồng cầu hematocrit.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu. Sốt xuất huyết Dengue là bệnh lý có diễn tiến thay đổi rất nhanh và khó lường. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi truyền sai loại dịch hoặc quá tốc độ có thể gây phù phổi cấp suy tim. Ngay khi phát hiện các dấu hiệu cảnh báo nghi ngờ, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện để được cấp cứu và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhận biết sớm những nhóm đối tượng dễ trở nặng và nắm vững các thời điểm then chốt khi mắc sốt xuất huyết Dengue là chìa khóa bảo vệ an toàn cho bản thân và gia đình. Việc tuân thủ hướng dẫn chăm sóc của bác sĩ, không tự ý dùng thuốc nguy hiểm và chủ động đến viện khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.