Tám dấu hiệu đột quỵ nguy hiểm cần nhận biết sớm để xử trí kịp thời
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đột quỵ não là một cấp cứu y khoa xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bộ bị gián đoạn do tắc mạch hoặc vỡ mạch, khiến tế bào não bắt đầu tổn thương trong vòng vài phút. Việc nhận biết sớm những biểu hiện khởi phát đóng vai trò quyết định đối với khả năng phục hồi và giảm thiểu di chứng thần kinh lâu dài.
Nhiều người bệnh bỏ lỡ thời gian vàng điều trị vì nhầm lẫn các triệu chứng cảnh báo với hiện tượng mệt mỏi, trúng gió hoặc đau đầu thông thường. Nắm rõ các dấu hiệu chỉ điểm nguy hiểm giúp người thân chủ động kích hoạt hệ thống cấp cứu và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời.
Dấu hiệu đột quỵ là gì?
Đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, bao gồm hai thể chính là đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ xuất huyết não. Dù nguyên nhân do cục máu đông gây tắc nghẽn hay mạch máu bị vỡ, nhu mô não tại vùng tổn thương đều nhanh chóng thiếu hụt oxy và dưỡng chất. Quá trình hoại tử tế bào thần kinh diễn ra rất nhanh theo từng phút nếu không được tái thông dòng máu hoặc kiểm soát áp lực nội sọ. Đột quỵ có thể xuất hiện đột ngột ở bất kỳ thời điểm nào trong ngày, không phân biệt người cao tuổi hay người trẻ có bệnh lý nền tim mạch, huyết áp. Do đó, việc theo dõi sát các thay đổi bất thường về cử động, giọng nói, thị giác và thăng bằng là chìa khóa để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Các dấu hiệu vận động và giao tiếp theo quy tắc FAST
Quy tắc FAST là công cụ nhận biết lâm sàng phổ biến nhất, tập trung vào ba triệu chứng ban đầu đặc trưng. Thứ nhất là méo miệng hoặc lệch một bên mặt, thể hiện rõ nhất khi người bệnh thử cười hoặc nhe răng, dẫn đến rãnh mũi má bị mờ và khóe miệng xệ xuống. Thứ hai là yếu hoặc liệt nửa người, đặc biệt ở cánh tay và bàn chân; khi yêu cầu nâng hai tay lên song song, một bên tay sẽ bị rơi xuống hoặc không thể giơ lên được. Thứ ba là rối loạn ngôn ngữ cấp tính, bao gồm nói ngọng, nói lắp bắp, khó tìm từ diễn đạt hoặc hoàn toàn không hiểu lời nói của người xung quanh. Yếu tố cuối cùng trong quy tắc này nhắc nhở về mốc thời gian, nhấn mạnh rằng ngay khi phát hiện bất kỳ biểu hiện nào ở mặt, tay hoặc giọng nói, người thân cần gọi cấp cứu khẩn cấp mà không được trì hoãn theo dõi tại nhà.
Dấu hiệu thị giác, thăng bằng và cảm giác bất thường
Bên cạnh vận động và ngôn ngữ, nhiều trường hợp đột quỵ khởi phát với các tổn thương thần kinh sọ não hoặc tuần hoàn não sau. Triệu chứng thứ tư là suy giảm thị lực đột ngột, người bệnh có thể bị mờ mắt một bên, mất thị trường hoặc nhìn đôi, thấy hai hình ảnh chập chờn. Dấu hiệu thứ năm là mất thăng bằng, hoa mắt, chóng mặt dữ dội và đi đứng loạng choạng, dễ ngã mà không rõ lý do. Triệu chứng thứ sáu thường gặp là tình trạng tê bì hoặc mất cảm giác nửa người, người bệnh cảm thấy như có kim châm, châm chích vùng mặt, cánh tay hoặc chân cùng một bên cơ thể. Những rối loạn cảm giác này xuất hiện rất đột ngột, có thể đi kèm cảm giác nặng nề ở chi khiến các thao tác cầm nắm đồ vật hàng ngày bị vụng về hoặc rơi rớt liên tục.
Đau đầu dữ dội, lú lẫn và khó nuốt đột ngột
Hai triệu chứng nguy hiểm còn lại hoàn thiện danh sách tám dấu hiệu chỉ điểm đột quỵ cần đặc biệt lưu tâm. Dấu hiệu thứ bảy là đau đầu dữ dội khởi phát đột ngột không rõ nguyên nhân, thường được mô tả là cơn đau đầu kinh hoàng nhất từng trải qua, đây là triệu chứng đặc biệt điển hình của đột quỵ xuất huyết não hoặc vỡ phình mạch não. Dấu hiệu thứ tám là tình trạng lú lẫn cấp tính, suy giảm ý thức hoặc khó nuốt bất thường; người bệnh trở nên đờ đẫn, chậm chạp trong phản xạ, nghẹn sặc khi uống nước hoặc không thể nuốt thức ăn. Các biểu hiện này cho thấy tổn thương thần kinh đã ảnh hưởng đến các trung khu điều khiển phản xạ quan trọng tại thân não hoặc vỏ não, đòi hỏi phải được can thiệp y tế ngay lập tức.
Hành động đúng khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ
Khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ trong thời gian sớm nhất. Người nhà cần ghi nhớ chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên để cung cấp thông tin cho bác sĩ điều trị, vì đây là căn cứ xác định cửa sổ thời gian dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối cơ học. Trong lúc chờ xe cấp cứu, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn nếu có nôn ói để tránh sặc vào đường thở, nới lỏng quần áo và giữ không gian thông thoáng. Gia đình tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông, ngậm sâm hay dùng các mẹo dân gian như chích máu đầu ngón tay vì có thể làm lỡ mất thời cơ cứu sống người bệnh.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức nhận biết y khoa và không thay thế cho chẩn đoán tại cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, tuyệt đối không áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng như châm kim đầu ngón tay, cạo gió, vắt chanh vào miệng hay cho uống bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc chẩn đoán thể đột quỵ bắt buộc phải dựa trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ não tại bệnh viện.
Tóm tắt
Nhận biết sớm tám dấu hiệu cảnh báo đột quỵ là yếu tố sống còn giúp tranh thủ từng phút giây trong thời gian vàng cấp cứu. Chủ động liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường về mặt, tay hoặc giọng nói sẽ tối ưu hóa cơ hội cứu sống người bệnh và giảm thiểu nguy cơ tàn phế về sau.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cơn thiếu máu não thoáng qua có phải là dấu hiệu của đột quỵ không?
Cơn thiếu máu não thoáng qua gây ra các triệu chứng tương tự đột quỵ nhưng biến mất sau vài phút đến vài giờ. Dù phục hồi nhanh, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự rất cao trong thời gian ngắn và cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám ngay.
Thời gian vàng cấp cứu đột quỵ là bao lâu?
Thời gian vàng điều trị đột quỵ nhồi máu não thường nằm trong khoảng ba đến bốn giờ rưỡi đầu từ khi khởi phát triệu chứng để dùng thuốc tiêu sợi huyết, hoặc lên tới sáu giờ đối với can thiệp lấy huyết khối. Đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm thì tổn thương não càng ít.
Có nên cạo gió hay chích máu đầu ngón tay khi nghi ngờ đột quỵ không?
Tuyệt đối không cạo gió hay chích máu đầu ngón tay vì các biện pháp này không có cơ sở khoa học, gây đau đớn làm huyết áp tăng vọt và làm chậm trễ thời gian vàng cấp cứu. Người nhà cần gọi cấp cứu khẩn cấp để đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời.
Người trẻ tuổi có nguy cơ bị đột quỵ không?
Đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ tuổi, đặc biệt ở những người có bệnh lý tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì, hút thuốc lá hoặc dị dạng mạch máu não bẩm sinh. Việc tầm soát sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ này.
Làm thế nào để phân biệt đột quỵ với trúng gió thông thường?
Trúng gió là khái niệm dân gian thường chỉ cảm giác ớn lạnh, đau mỏi toàn thân. Trong khi đó, đột quỵ gây ra các khiếm khuyết thần kinh khu trú đột ngột như méo miệng, yếu liệt nửa người, nói ngọng hoặc mất thị lực. Khi có triệu chứng thần kinh, cần nghĩ ngay đến đột quỵ.
