Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có lây không và cách phòng ngừa tiến triển

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có lây không là gì?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thường được viết tắt là COPD, là tình trạng viêm niêm mạc đường thở kéo dài dẫn đến luồng khí thở ra bị tắc nghẽn và suy giảm chức năng thông khí của phổi. Tình trạng này khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy khó thở, tức ngực, ho dai dẳng kèm theo tiết nhiều đờm đặc.

Khác với các bệnh nhiễm trùng cấp tính như cúm, lao phổi hay viêm phổi do vi khuẩn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không có tác nhân vi sinh vật truyền nhiễm trực tiếp làm nguồn lây. Quá trình tắc nghẽn luồng khí là hậu quả của phản ứng viêm kéo dài đối với các phần tử hoặc khí độc hại tích tụ qua nhiều năm. Bệnh diễn tiến từ từ, không tự hồi phục hoàn toàn nhưng có thể được kiểm soát nếu được phát hiện và quản lý đúng hướng.

Lý do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không có khả năng lây lan

Khả năng lây nhiễm của một bệnh lý phụ thuộc vào sự hiện diện của mầm bệnh sinh học như virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng có thể phát tán từ người bệnh sang người lành. Trong khi đó, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh lý nội sinh mạn tính không lây nhiễm, hình thành do các phản ứng phá hủy cấu trúc phế quản và phế nang.

Nguyên nhân cốt lõi của bệnh xuất phát từ việc tiếp xúc thường xuyên và kéo dài với khói thuốc lá, thuốc lào, bụi nghề nghiệp, khói bếp than và không khí ô nhiễm. Khi hít phải các yếu tố kích thích này trong nhiều năm, niêm mạc phế quản bị phì đại, tăng tiết chất nhầy và nhu mô phổi mất dần độ đàn hồi sinh lý tự nhiên. Do hoàn toàn không có sự tham gia của vi sinh vật truyền bệnh trong cơ chế khởi phát, người khỏe mạnh khi sinh hoạt chung, ăn uống cùng bàn hoặc chăm sóc người bệnh đều không có nguy cơ bị lây nhiễm.

Phân biệt bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính với các bệnh hô hấp lây nhiễm

Các triệu chứng như ho kéo dài, có đờm và khó thở rất dễ gây nhầm lẫn giữa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính với một số bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến như lao phổi, viêm phế quản cấp hoặc viêm phổi. Sự nhầm lẫn này chính là lý do khiến nhiều người lo sợ việc lây lan trong gia đình và cộng đồng.

Bệnh lao phổi do trực khuẩn lao gây ra và lây lan qua các giọt bắn lơ lửng trong không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, thường kèm theo sụt cân nhanh và sốt nhẹ về chiều. Cúm mùa hoặc viêm đường hô hấp cấp cũng do các chủng virus lây qua đường giọt bắn với khởi phát rầm rộ, sốt cao và đau nhức cơ toàn thân. Ngược lại, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có tiền sử tiếp xúc khói bụi nhiều năm, triệu chứng tăng nặng chậm theo thời gian và không gây sốt trừ khi có đợt nhiễm trùng bội nhiễm phối hợp.

Mối liên hệ giữa đợt cấp của bệnh và các bệnh nhiễm trùng hô hấp

Mặc dù bản thân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không lây nhiễm, nhưng người bệnh lại có đường thở nhạy cảm và hàng rào miễn dịch tại chỗ suy giảm đáng kể. Do đó, họ rất dễ bị nhiễm vi khuẩn hoặc virus từ những người xung quanh, dẫn đến đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khiến tình trạng khó thở trở nên trầm trọng đột ngột.

Trong các đợt cấp này, đờm của người bệnh có thể đổi màu vàng hoặc xanh, số lượng đờm tăng lên và có thể xuất hiện sốt nhẹ do nhiễm trùng hô hấp thứ phát. Lúc này, mầm bệnh là virus hoặc vi khuẩn gây bội nhiễm có thể lây sang người khác dưới dạng cảm cúm thông thường chứ không lây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Vì vậy, việc bảo vệ người bệnh khỏi các nguồn lây cảm cúm từ các thành viên trong gia đình đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu số lần nhập viện cấp cứu.

Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ người bệnh an toàn tại gia đình

Khi đã hiểu rõ tính chất không lây nhiễm của bệnh, người nhà hoàn toàn có thể tự tin đồng hành và chăm sóc người bệnh mà không cần thực hiện các biện pháp cách ly sinh hoạt không cần thiết. Người thân nên động viên tinh thần, giúp đỡ người bệnh duy trì thói quen tập phục hồi chức năng hô hấp và tuân thủ lối sống khoa học.

Không gian sống của người bệnh cần được giữ gìn sạch sẽ, thoáng khí, tuyệt đối không có khói thuốc lá và hạn chế dùng bếp than hoặc hóa chất bay hơi mạnh. Các thành viên trong gia đình khi mắc các bệnh cảm cúm, viêm mũi họng thông thường nên chủ động đeo khẩu trang và giữ khoảng cách nhất định để tránh truyền mầm bệnh cho người bệnh. Chế độ dinh dưỡng cân bằng giàu đạm, vitamin cùng với việc uống đủ nước mỗi ngày sẽ giúp người bệnh tăng cường thể lực và loãng đờm dễ dàng hơn.

Các cách giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và làm chậm tiến triển tổn thương phổi

Phòng ngừa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đòi hỏi sự chủ động loại bỏ các yếu tố nguy cơ tác động lên phế quản từ sớm. Biện pháp quan trọng hàng đầu là không hút thuốc lá và tránh xa môi trường có khói thuốc lá thụ động, bởi đây là yếu tố gây tổn thương hàng đầu cho hệ hô hấp.

Những người làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, hóa chất độc hại cần trang bị bảo hộ lao động đạt chuẩn như khẩu trang lọc bụi mịn hoặc mặt nạ phòng độc. Việc tiêm phòng định kỳ vắc xin cúm mùa hằng năm và vắc xin phòng phế cầu khuẩn theo khuyến cáo y tế là giải pháp rất hữu ích để hạn chế nhiễm trùng hô hấp. Khi xuất hiện các dấu hiệu hô hấp dai dẳng, người dân nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp để thực hiện đo chức năng hô hấp, giúp phát hiện sớm và có kế hoạch kiểm soát kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho việc khám chữa bệnh trực tiếp. Người bệnh khi xuất hiện triệu chứng khó thở tăng dần, thở rít, tím tái môi đầu chi hoặc đờm đổi màu cần được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa hô hấp ngay để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý mua các thuốc giãn phế quản, thuốc kháng sinh hoặc thay đổi phác đồ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh lý hô hấp không truyền nhiễm và hoàn toàn không lây lan qua tiếp xúc hằng ngày. Việc nhận thức đúng nguồn gốc bệnh giúp gia đình an tâm chăm sóc, tạo điểm tựa tâm lý vững chắc và hỗ trợ người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.