Tại sao lại bỗng dưng méo mặt? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Bỗng dưng méo mặt là gì?

Bỗng dưng méo mặt là hiện tượng suy giảm hoặc mất khả năng điều khiển các cơ biểu cảm trên một nửa khuôn mặt diễn ra trong thời gian rất ngắn. Khi xuất hiện tình trạng này, người bệnh thường nhận thấy miệng bị méo xệch về bên lành, khó cử động môi để huýt sáo, cười hoặc nói chuyện tròn vành rõ chữ. Thức ăn và nước uống rất dễ bị đọng ở một bên má hoặc chảy ra ngoài mép trong lúc ăn uống thường ngày.

Hiện tượng này bắt nguồn từ sự gián đoạn dẫn truyền tín hiệu dọc theo đường đi của dây thần kinh số VII, vốn phụ trách vận động toàn bộ các cơ bám da mặt. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương ở vỏ não hay tại nhánh thần kinh ngoại vi, biểu hiện méo mặt có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với các dấu hiệu thần kinh khu trú khác. Việc thăm khám sớm đóng vai trò then chốt trong phục hồi vận động khuôn mặt.

Phân biệt méo mặt do tổn thương thần kinh trung ương và ngoại biên

Khi một người bỗng dưng méo mặt, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là phân biệt giữa đột quỵ não và liệt dây thần kinh số VII ngoại vi. Đột quỵ xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, dẫn tới tổn thương trung khu thần kinh điều khiển cơ mặt. Điểm đặc trưng của liệt mặt trung ương trong đột quỵ là bệnh nhân chỉ bị liệt một phần tư dưới của mặt, nếp nhăn trán và khả năng nhắm mắt bên tổn thương vẫn còn giữ được. Đồng thời, người bệnh thường đi kèm triệu chứng toàn thân như tê bì nửa người, yếu tay chân, phát âm khó khăn, nuốt sặc, choáng váng hoặc mất thăng bằng đột ngột.

Ngược lại, liệt dây thần kinh số VII ngoại biên hay còn gọi là liệt Bell thường xuất hiện đơn độc trên khuôn mặt. Vì toàn bộ thân dây thần kinh số VII cùng bên bị tổn thương, người bệnh sẽ mất hoàn toàn khả năng vận động nửa mặt tương ứng. Dấu hiệu điển hình bao gồm mắt cùng bên không thể nhắm kín, mất hoàn toàn nếp nhăn trán, góc miệng trễ xuống và rãnh mũi má biến mất. Bệnh nhân không có dấu hiệu liệt tay chân hay rối loạn ý thức. Việc phân biệt này có ý nghĩa quyết định đối với tính mạng, vì đột quỵ cần cấp cứu hồi sức ngay lập tức.

Những nguyên nhân chính gây ra tình trạng lệch mặt đột ngột

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến một người bỗng nhiên bị lệch mặt là tình trạng phù nề, chèn ép dây thần kinh mặt số VII khi đi qua xương đá. Yếu tố khởi phát thường gặp nhất là sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, chẳng hạn như thức dậy vào ban đêm gặp gió lùa, nằm ngay luồng thổi của máy điều hòa nhiệt độ thấp, hoặc tắm nước lạnh sau khi đi nắng về. Nhiệt độ thấp làm co thắt mạch máu nuôi dưỡng, gây thiếu máu cục bộ và phù nề sợi trục thần kinh.

Ngoài yếu tố nhiễm lạnh, phản ứng kích hoạt lại của các loại virus tiềm ẩn trong cơ thể cũng là nguyên nhân thường gặp. Virus herpes simplex hoặc virus varicella zoster gây bệnh zona tai có thể gây viêm dây thần kinh mặt nghiêm trọng, kèm theo nổi mụn nước ở vành tai và đau nhức dữ dội. Bên cạnh đó, các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, tình trạng căng thẳng kéo dài, suy giảm miễn dịch hoặc chấn thương vùng xương chũm hàm mặt cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện triệu chứng méo mặt đột ngột.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa méo miệng và bảo vệ thần kinh mặt

Để hạn chế nguy cơ bị liệt cơ mặt đột ngột do lạnh hoặc các yếu tố chuyển hóa, việc xây dựng thói quen sinh hoạt bảo vệ sức khỏe là rất cần thiết. Mọi người nên giữ ấm kỹ vùng đầu, mặt và cổ khi thời tiết chuyển mùa, tránh để luồng gió lạnh của quạt điện hay điều hòa phả thẳng vào mặt khi ngủ. Không nên tắm gội muộn vào ban đêm hoặc dùng nước quá lạnh khi cơ thể đang mệt mỏi, đổ nhiều mồ hôi.

Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò thiết yếu giúp củng cố hệ thống mạch máu và thần kinh. Cần kiểm soát ổn định chỉ số huyết áp, nồng độ đường huyết và lipid máu thông qua chế độ dinh dưỡng cân bằng, giảm muối và hạn chế chất béo bão hòa. Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái giúp tăng cường sức đề kháng trước sự tấn công của các loại virus gây viêm thần kinh. Khi phát hiện các triệu chứng viêm nhiễm tai mũi họng hoặc zona vùng mặt, cần điều trị dứt điểm dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa để phòng biến chứng lan sang dây thần kinh lân cận.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y tế và không thay thế cho chẩn đoán chuyên môn. Ngay khi phát hiện biểu hiện lệch mặt, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện có chuyên khoa thần kinh hoặc cấp cứu đột quỵ. Người nhà tuyệt đối không tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần, thuốc chống đông hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng y học.

Tóm tắt

Bỗng dưng méo mặt là biểu hiện thần kinh cần được đánh giá y khoa khẩn cấp nhằm loại trừ đột quỵ và can thiệp liệt dây thần kinh mặt kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng mẹo dân gian hay trì hoãn đến cơ sở y tế. Việc bảo vệ cơ thể trước thay đổi thời tiết, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa thần kinh là chìa khóa giúp phục hồi chức năng cơ mặt hiệu quả.