Người lớn trên 18 tuổi nên tiêm vắc xin phế cầu 13 hay 20?

Tiêm vắc xin phế cầu 13 hay 20 là gì?

Phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở đường hô hấp, có thể dẫn đến các bệnh lý xâm lấn đe dọa tính mạng như viêm màng não, nhiễm trùng huyết và viêm phổi hoại tử. Ở người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có các bệnh lý nền mạn tính, hệ miễn dịch suy giảm khiến cơ thể rất dễ bị vi khuẩn này tấn công và gây ra các đợt bùng phát bệnh nghiêm trọng.

Vắc xin phế cầu liên hợp hoạt động bằng cách kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại lớp vỏ polysaccharid của từng tuýp huyết thanh phế cầu cụ thể. Cả vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 20 đều là những thành tựu y khoa quan trọng, mang lại khả năng sinh kháng thể bền vững và tạo trí nhớ miễn dịch lâu dài cho người được tiêm chủng.

Khác biệt cơ bản giữa vắc xin phế cầu 13 và vắc xin phế cầu 20

Vắc xin phế cầu 13 liên hợp (PCV13) bảo vệ cơ thể chống lại 13 tuýp huyết thanh phổ biến của vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, vốn là thủ phạm gây ra các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm. Loại vắc xin này đã được ứng dụng lâm sàng rộng rãi trong nhiều năm qua cho cả trẻ nhỏ và người lớn, chứng minh hiệu quả giảm thiểu tỷ lệ mắc viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết.

Trong khi đó, vắc xin phế cầu 20 liên hợp (PCV20) là bước tiến mới trong công nghệ vắc xin phòng bệnh hô hấp. Ngoài 13 tuýp huyết thanh tương tự như trong phế cầu 13, phế cầu 20 được bổ sung thêm 7 tuýp huyết thanh khác thường xuyên gây bệnh nặng ở người lớn tuổi và người có bệnh nền. Nhờ đó, phế cầu 20 mở rộng đáng kể phạm vi bảo vệ trước các chủng phế cầu khuẩn đang có xu hướng gia tăng đề kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Lựa chọn vắc xin cho người lớn chưa từng tiêm chủng phế cầu

Đối với người từ 18 tuổi trở lên chưa từng tiêm bất kỳ mũi vắc xin phế cầu nào, vắc xin phế cầu 20 hiện nay được đánh giá là lựa chọn tối ưu nhờ độ bao phủ rộng hơn chỉ với một mũi tiêm duy nhất. Phương án này giúp đơn giản hóa phác đồ, người tiêm không cần phải phối hợp thêm các mũi vắc xin bổ sung khác mà vẫn đạt được phạm vi miễn dịch toàn diện trước 20 tuýp huyết thanh nguy hiểm.

Tuy nhiên, nếu cơ sở y tế địa phương chưa có sẵn vắc xin phế cầu 20, người dân hoàn toàn có thể lựa chọn tiêm vắc xin phế cầu 13. Vắc xin phế cầu 13 vẫn mang lại hiệu lực bảo vệ rất tốt trước các chủng phế cầu kinh điển. Trong một số trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ có thể hướng dẫn tiêm bổ sung vắc xin phế cầu polysaccharid 23 (PPSV23) sau đó để củng cố và hoàn thiện hàng rào miễn dịch phòng bệnh đường hô hấp dưới.

Hướng xử trí cho người lớn đã từng tiêm vắc xin phế cầu 13

Nhiều người lớn trên 18 tuổi đã từng tiêm vắc xin phế cầu 13 trước đây băn khoăn về sự cần thiết của việc tiêm thêm phế cầu 20. Theo các chuyên gia y tế, kháng thể do phế cầu 13 tạo ra vẫn tiếp tục phát huy tác dụng bảo vệ đối với 13 tuýp phế cầu đã có. Tuy nhiên, người đã tiêm phế cầu 13 vẫn có thể bị nhiễm các chủng phế cầu mới chưa nằm trong danh mục bảo vệ của mũi tiêm cũ.

Đối với những người có nguy cơ cao như người từ 65 tuổi trở lên, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, tim mạch mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, việc tiêm bổ sung một liều phế cầu 20 sau ít nhất một năm kể từ mũi phế cầu 13 gần nhất là giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến cáo. Việc này giúp củng cố thêm miễn dịch chống lại 7 tuýp huyết thanh bổ sung, hạn chế nguy cơ nhập viện vì viêm phổi trở nặng.

Những nhóm người lớn có nguy cơ cao cần được ưu tiên bảo vệ

Vi khuẩn phế cầu lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Mặc dù mọi lứa tuổi đều có thể bị nhiễm vi khuẩn này, nhưng gánh nặng bệnh tật nặng nề nhất thường rơi vào nhóm người trưởng thành có bệnh mạn tính đi kèm.

Những đối tượng đặc biệt cần ưu tiên tiêm phòng vắc xin phế cầu bao gồm người mắc các bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, giãn phế quản, viêm phế quản mạn tính hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ngoài ra, người mắc bệnh tim mạch, suy tim, suy thận mạn, xơ gan, đái tháo đường, người hút thuốc lá lâu năm và người bị suy giảm miễn dịch do điều trị ung thư hoặc ghép tạng cũng thuộc nhóm có nguy cơ tử vong cao khi mắc bệnh phế cầu xâm lấn. Với nhóm đối tượng này, việc chủ động tiêm ngừa vắc xin phế cầu có ý nghĩa quyết định trong việc giảm thiểu biến chứng nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Mặc dù vắc xin phế cầu có độ an toàn cao, người đi tiêm cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ khám sàng lọc về tiền sử dị ứng, các bệnh lý mạn tính đang điều trị và các loại thuốc đang sử dụng. Không tự ý quyết định loại vắc xin hoặc thời điểm tiêm khi chưa có đánh giá y khoa. Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để phát hiện và xử trí kịp thời các phản ứng phản vệ nếu có.

Tóm tắt

Việc lựa chọn tiêm vắc xin phế cầu 13 hay phế cầu 20 ở người lớn trên 18 tuổi phụ thuộc lớn vào tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe cụ thể. Cả hai loại đều có vai trò quan trọng trong việc tạo miễn dịch chủ động phòng ngừa vi khuẩn phế cầu. Để đạt được hiệu quả bảo vệ toàn diện nhất, người dân nên tham khảo ý kiến tư vấn từ bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng uy tín.