Xu hướng bệnh sốt xuất huyết và tay chân miệng tại Việt Nam và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bộ Y tế định kỳ cập nhật thông tin về tình hình dịch bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam, trong đó sốt xuất huyết và tay chân miệng luôn là hai vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm nhất hiện nay. Sự biến đổi thất thường của thời tiết kết hợp cùng mật độ giao lưu gia tăng khiến nguy cơ bùng phát dịch cục bộ luôn tiềm ẩn tại nhiều địa phương trên cả nước.
Việc chủ động tìm hiểu diễn biến dịch tễ, nắm rõ phương thức lây truyền và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Bài viết dưới đây tổng hợp các thông tin thường thức cần thiết giúp người dân hiểu đúng và chủ động phòng ngừa hiệu quả hai bệnh lý này.
Sốt xuất huyết và tay chân miệng là gì?
Sốt xuất huyết Dengue và bệnh tay chân miệng là hai bệnh truyền nhiễm lưu hành phổ biến tại Việt Nam, thường có xu hướng gia tăng theo mùa hoặc bùng phát cục bộ theo chu kỳ dịch tễ. Bộ Y tế thường xuyên đưa ra các cảnh báo dịch tễ nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, thúc đẩy công tác vệ sinh phòng dịch và giảm thiểu gánh nặng y tế. Cả hai bệnh đều do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng, đặc biệt là tại những nơi đông dân cư, trường học hoặc khu vực có điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo. Sốt xuất huyết truyền qua muỗi Aedes đốt, trong khi tay chân miệng lây lan qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hầu họng hoặc bọng nước của người nhiễm. Việc nắm bắt đặc điểm dịch tễ, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo và chủ động thực hiện các biện pháp kiểm soát môi trường sống đóng vai trò cốt lõi trong việc bảo vệ sức khỏe cho cá nhân và toàn xã hội.
Đặc điểm dịch tễ và nguyên nhân khiến hai bệnh gia tăng tại Việt Nam
Tại Việt Nam, khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sản và phát triển, làm gia tăng nguy cơ lây truyền virus Dengue gây sốt xuất huyết. Căn bệnh này thường tăng mạnh vào mùa mưa khi các vật dụng chứa nước đọng ngoài trời không được xử lý kịp thời. Đối với bệnh tay chân miệng, tác nhân chủ yếu là các chủng enterovirus, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh tay chân miệng thường ghi nhận hai đợt tăng cao trong năm, gắn liền với thời điểm trẻ nhỏ bắt đầu đi học hoặc giao mùa. Mật độ dân số cao, sự giao lưu đi lại tấp nập và thói quen sinh hoạt tập thể tại nhà trẻ, trường mầm non khiến virus dễ dàng phát tán qua bàn tay bẩn, đồ chơi nhiễm mầm bệnh hoặc dịch tiết đường hô hấp. Ngoài ra, tính chất biến đổi chu kỳ miễn dịch trong cộng đồng cũng là yếu tố khiến số ca mắc có thể bùng phát mạnh mẽ ở một số thời điểm nhất định.
Cách nhận biết triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
Người mắc sốt xuất huyết thường có biểu hiện khởi phát đột ngột với sốt cao liên tục khó hạ, đau đầu dữ dội, đau nhức hốc mắt, đau cơ khớp và nổi phát ban dưới da. Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, khi nhiệt độ có thể giảm nhưng người bệnh lại đối mặt với nguy cơ thoát huyết tương, cô đặc máu, chảy máu cam, nôn ra máu, xuất huyết tiêu hóa hoặc tụt huyết áp. Đối với bệnh tay chân miệng, trẻ thường có biểu hiện sốt nhẹ hoặc vừa, biếng ăn, chảy nước bọt nhiều và xuất hiện các nốt bọng nước đặc trưng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông cùng các vết loét đau rát trong khoang miệng. Cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu tay chân miệng chuyển độ nặng như sốt cao khó hạ liên tục trên 38,5 độ C, giật mình chới với, run chi, đi đứng loạng choạng, thở nhanh hoặc nôn trớ nhiều. Khi phát hiện các dấu hiệu chuyển nặng ở cả hai bệnh, người thân cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.
Các biện pháp chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết và tay chân miệng
Công tác phòng chống sốt xuất huyết tập trung vào việc cắt đứt trung gian truyền bệnh là muỗi vằn. Người dân cần thường xuyên lật úp các dụng cụ chứa nước không dùng đến, đậy kín nắp bể nước sinh hoạt, thả cá ăn lăng quăng và dọn dẹp phế thải xung quanh nơi ở để triệt phá nơi sinh sản của muỗi. Thói quen ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm, sử dụng kem xua muỗi và mặc quần áo dài tay cũng giúp hạn chế nguy cơ bị muỗi đốt. Để ngăn ngừa bệnh tay chân miệng, việc thực hành vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường là yếu tố quyết định. Trẻ nhỏ và người chăm sóc cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt là trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã. Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như sàn nhà, tay nắm cửa, bàn ghế và đồ chơi của trẻ cần được khử khuẩn định kỳ bằng dung dịch Cloramin B hoặc các chất tẩy rửa thông thường để tiêu diệt mầm bệnh.
Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi người bệnh tại nhà an toàn
Khi người bệnh xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, việc đầu tiên là cho người bệnh nghỉ ngơi tại không gian thoáng mát và bổ sung đầy đủ nước cũng như chất điện giải. Với sốt xuất huyết, chỉ nên dùng thuốc hạ sốt paracetamol đúng theo chỉ định y tế khi sốt cao, tuyệt đối không dùng aspirin hay ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. Người bệnh cần uống nhiều nước lọc, dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước trái cây tươi và ăn thức ăn lỏng dễ tiêu. Với bệnh tay chân miệng, cần cho trẻ ăn thức ăn mềm, nguội, không chua cay để tránh gây kích ứng vết loét miệng, đồng thời giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ bằng nước muối sinh lý. Không được tự ý chích rạch các bọng nước trên da vì dễ dẫn đến nhiễm trùng thứ phát. Mọi quá trình theo dõi tại nhà đều cần sự tư vấn từ cán bộ y tế và phải lập tức nhập viện ngay khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát nhằm nâng cao nhận thức phòng bệnh trong cộng đồng, không thể thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của nhân viên y tế chuyên khoa. Cả sốt xuất huyết và tay chân miệng đều có thể diễn tiến nặng rất nhanh và xuất hiện các biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng. Người dân tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm không steroid hay tự truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi người bệnh có biểu hiện sốt cao kéo dài hoặc dấu hiệu bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết và tay chân miệng là hai bệnh truyền nhiễm hoàn toàn có thể kiểm soát nếu cộng đồng chung tay thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh. Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, diệt lăng quăng bọ gậy và giữ gìn vệ sinh cá nhân là những hành động thiết thực giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Hãy chủ động theo dõi sức khỏe các thành viên trong gia đình và liên hệ với cơ sở y tế sớm nhất khi phát hiện dấu hiệu cảnh báo.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sốt xuất huyết và tay chân miệng có lây trực tiếp từ người sang người không?
Bệnh tay chân miệng lây lan trực tiếp từ người sang người qua dịch tiết mũi họng, bọng nước hoặc đường tiêu hóa. Ngược lại, sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường mà cần có muỗi vằn làm vật trung gian hút máu truyền bệnh.
Người đã từng mắc sốt xuất huyết hoặc tay chân miệng có thể bị tái nhiễm không?
Người bệnh hoàn toàn có thể tái nhiễm cả hai bệnh. Sốt xuất huyết có bốn tuýp virus Dengue khác nhau, việc mắc một tuýp chỉ tạo miễn dịch với tuýp đó. Bệnh tay chân miệng cũng do nhiều chủng virus đường ruột gây ra nên vẫn có thể mắc lại nhiều lần trong đời.
Khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết, tại sao không nên tự ý dùng thuốc hạ sốt ibuprofen?
Thuốc ibuprofen và các thuốc hạ sốt chống viêm không steroid khác có tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu. Nếu dùng khi bị sốt xuất huyết, các thuốc này có thể làm tăng nặng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và biến chứng chảy máu khó cầm cực kỳ nguy hiểm.
Trẻ bị tay chân miệng có cần kiêng tắm hoặc kiêng gió không?
Quan niệm kiêng gió, kiêng nước là không đúng khoa học. Trẻ mắc bệnh vẫn cần được tắm rửa nhẹ nhàng hàng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió để giữ sạch da, phòng ngừa tình trạng bội nhiễm vi khuẩn tại các vị trí tổn thương mụn nước.
Dấu hiệu nguy hiểm nào của bệnh tay chân miệng cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay?
Phụ huynh cần đưa trẻ đi viện cấp cứu ngay khi trẻ có dấu hiệu sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc, giật mình chới với nhiều lần, run tay chân, đi đứng loạng choạng, thở mệt hoặc nôn ói nhiều lần trong ngày.
