Dị ứng cá ngừ có nguy hiểm không và cách nhận biết xử trí

Dị ứng cá ngừ là gì?

Cá ngừ là loại thực phẩm giàu protein, acid béo omega 3 và các vi chất dinh dưỡng thiết yếu được tiêu thụ phổ biến. Tuy nhiên, protein trong thịt cá ngừ, đặc biệt là parvalbumin, có thể bị hệ miễn dịch của một số người nhận diện nhầm là tác nhân gây hại ngoại lai. Khi xảy ra tiếp xúc, cơ thể sẽ kích hoạt chuỗi phản ứng miễn dịch, giải phóng một lượng lớn các chất trung gian hóa học như histamine vào máu, dẫn đến hội chứng dị ứng cá ngừ với các biểu hiện đa dạng trên nhiều cơ quan như da, niêm mạc hô hấp và hệ tiêu hóa.

Tình trạng này có thể xuất hiện ở cả trẻ em lẫn người lớn, bao gồm cả những trường hợp trước đây từng ăn cá ngừ bình thường mà không có biểu hiện bất thường nào. Diễn tiến lâm sàng có thể chỉ dừng lại ở các phản ứng cục bộ thoáng qua nhưng cũng có thể bùng phát thành đợt dị ứng cấp tính nguy kịch nếu lượng dị nguyên hấp thu lớn hoặc cơ địa người bệnh mẫn cảm cao.

Mức độ nguy hiểm của phản ứng dị ứng cá ngừ

Mức độ nguy hiểm của dị ứng cá ngừ phụ thuộc chủ yếu vào cơ địa phản ứng của hệ miễn dịch ở từng cá nhân. Ở mức độ nhẹ và trung bình, người bệnh thường xuất hiện cảm giác ngứa ngáy vùng quanh miệng, nổi ban đỏ, mề đay, sưng phù môi hoặc mí mắt, buồn nôn, đau bụng âm ỉ và tiêu chảy nhẹ. Các biểu hiện này gây khó chịu nhưng có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp kịp thời.

Tuy nhiên, dị ứng cá ngừ thuộc nhóm dị ứng thực phẩm có nguy cơ tiến triển thành sốc phản vệ rất cao. Đây là tình trạng phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng, xuất hiện nhanh chỉ sau vài phút tiếp xúc với dị nguyên. Khi sốc phản vệ xảy ra, huyết áp tụt nhanh, phù nề thanh quản gây nghẹt thở, co thắt phế quản dẫn đến suy hô hấp cấp tính và mất tri giác. Nếu không có thuốc cấp cứu như adrenaline cùng sự hỗ trợ y tế khẩn cấp, sốc phản vệ có thể dẫn đến tử vong trong thời gian rất ngắn.

Phân biệt dị ứng cá ngừ thực sự và ngộ độc histamine

Một vấn đề rất phổ biến trong thực tế lâm sàng là sự nhầm lẫn giữa dị ứng cá ngừ thực sự và ngộ độc histamine, hay còn gọi là hội chứng ngộ độc cá scombroid. Dị ứng cá ngừ thực sự là phản ứng qua trung gian kháng thể IgE của hệ miễn dịch, xảy ra ngay cả khi người bệnh chỉ ăn một lượng cá ngừ rất nhỏ được chế biến hoàn toàn tươi ngon. Phản ứng này mang tính cá nhân và sẽ tái diễn mỗi khi tiếp xúc với cá.

Ngược lại, ngộ độc histamine xảy ra khi cá ngừ không được bảo quản ở nhiệt độ đủ lạnh ngay sau khi đánh bắt, khiến vi khuẩn phát triển và chuyển hóa acid amin histidine trong thịt cá thành lượng lớn histamine tự do. Khi ăn phải cá này, bất kỳ ai cũng có thể xuất hiện triệu chứng đỏ bừng mặt, nhức đầu, nóng rát miệng, buồn nôn và tiêu chảy dữ dội giống hệt phản ứng dị ứng, dù hệ miễn dịch của họ hoàn toàn bình thường. Việc phân biệt hai tình trạng này đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ bối cảnh bữa ăn và các dấu hiệu lâm sàng.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp

Bất kỳ ai sau khi ăn cá ngừ xuất hiện các dấu hiệu gợi ý phản vệ đều cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Những biểu hiện cảnh báo nguy hiểm bao gồm cảm giác nghẹn thắt ở cổ họng, khàn tiếng đột ngột, thở rít hoặc khó thở rõ rệt do đường thở bị co hẹp. Phù nề vùng lưỡi, họng hoặc mặt lan nhanh cũng là tín hiệu báo động đỏ.

Ngoài ra, các triệu chứng tuần hoàn và thần kinh như chóng mặt dữ dội, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, da tái nhợt, mạch đập nhanh nhưng yếu, hoặc lơ mơ ngất xỉu phản ánh tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng. Người nhà tuyệt đối không để người bệnh tự điều khiển phương tiện giao thông hoặc trì hoãn cấp cứu bằng việc tự ý cho uống các bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ tái phát

Đối với những người đã được bác sĩ chẩn đoán xác định có dị ứng cá ngừ, nguyên tắc bảo vệ hàng đầu là loại trừ hoàn toàn cá ngừ ra khỏi chế độ ăn uống hàng ngày. Cần cẩn trọng khi sử dụng các loại thực phẩm chế biến sẵn, nước sốt hải sản, dầu hào hoặc các món ăn ngoài nhà hàng do nguy cơ nhiễm chéo dị nguyên từ dụng cụ nấu nướng. Luôn đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm trước khi chọn mua.

Đối với người không có cơ địa dị ứng, nguy cơ ngộ độc histamine vẫn có thể xảy ra nếu chọn phải cá kém chất lượng. Do đó, cần chọn mua cá ngừ có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, thịt còn tươi săn chắc, bảo quản lạnh đúng quy chuẩn nhiệt độ và tuyệt đối không chế biến cá đã có mùi chua, bở nhũn hoặc biến đổi màu sắc. Những người từng có tiền sử sốc phản vệ nặng cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng về việc mang theo bút tiêm adrenaline tự động bên người khi di chuyển xa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc chống dị ứng liều cao mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ sốc phản vệ, cần gọi ngay xe cấp cứu hoặc đến trung tâm y tế gần nhất, không tự điều trị tại nhà bằng các biện pháp truyền miệng.

Tóm tắt

Dị ứng cá ngừ có thể gây ra nhiều phiền toái và tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ nguy hiểm. Việc nhận diện chính xác các dấu hiệu, trang bị kiến thức phân biệt với ngộ độc histamine và chủ động kiểm soát khẩu phần ăn uống là biện pháp bảo vệ sức khỏe tốt nhất. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về phản ứng bất thường sau ăn, người bệnh nên chủ động tham vấn ý kiến chuyên môn từ bác sĩ.