Tác dụng của vắc xin thủy đậu và các đối tượng nên tiêm phòng

Vắc xin thủy đậu là gì?

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Varicella Zoster gây ra, lây lan nhanh qua đường hô hấp hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn, dịch phỏng nước của người bệnh. Vắc xin thủy đậu chứa vi rút sống giảm độc lực, khi đưa vào cơ thể sẽ kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu mà không gây ra bệnh cảnh lâm sàng nghiêm trọng. Việc tạo được miễn dịch chủ động giúp cơ thể nhận biết và tiêu diệt vi rút ngay khi tiếp xúc trong thực tế. Tiêm vắc xin thủy đậu là phương pháp dự phòng sinh học có tính ổn định cao, được các tổ chức y tế trên thế giới khuyến cáo áp dụng cho trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa từng mắc bệnh hay chưa được tiêm phòng đầy đủ.

Tác dụng phòng ngừa bệnh và hạn chế biến chứng của vắc xin thủy đậu

Tác dụng chính của vắc xin thủy đậu là tạo ra hàng rào miễn dịch vững chắc chống lại sự xâm nhập và nhân lên của vi rút Varicella Zoster trong cơ thể. Khi được tiêm đúng lịch và đủ liều, vắc xin giúp giảm từ 85% đến 95% nguy cơ mắc bệnh thủy đậu. Với những trường hợp nhiễm bệnh sau khi đã tiêm phòng, bệnh thường biểu hiện ở thể nhẹ hơn nhiều so với người chưa tiêm, số lượng nốt phỏng ít hơn, ít sốt cao và thời gian hồi phục nhanh chóng hơn.

Quan trọng hơn, việc tiêm ngừa vắc xin thủy đậu giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến tính mạng hoặc để lại di chứng lâu dài. Các biến chứng thường gặp của thủy đậu như nhiễm trùng da do tụ cầu hoặc liên cầu, viêm phổi, viêm não, viêm tiểu nhẹ và hội chứng Reye được giảm thiểu tối đa ở những người đã có kháng thể. Ngoài ra, việc tiêm phòng ở người trẻ còn góp phần làm giảm nguy cơ bùng phát bệnh zona thần kinh ở giai đoạn về sau khi lớn tuổi.

Những nhóm đối tượng được khuyến cáo nên tiêm vắc xin thủy đậu

Vắc xin thủy đậu được chỉ định rộng rãi cho nhiều lứa tuổi nhằm tạo miễn dịch cộng đồng vững chắc. Đối tượng ưu tiên hàng đầu là trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên, đây là độ tuổi bắt đầu có sự suy giảm kháng thể thụ động từ mẹ và tiếp xúc nhiều với môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, thanh thiếu niên và người lớn chưa từng mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa rõ lịch sử tiêm chủng cũng là nhóm đối tượng rất cần được tiêm phòng.

Người lớn mắc bệnh thủy đậu thường có diễn tiến nặng hơn và nguy cơ biến chứng cao hơn so với trẻ nhỏ. Do đó, một số nhóm người lớn có nguy cơ tiếp xúc cao cần đặc biệt chú ý tiêm vắc xin bao gồm nhân viên y tế, giáo viên, người chăm sóc trẻ em, người sống chung nhà với người có hệ miễn dịch suy giảm và phụ nữ đang trong độ tuổi sinh đẻ có kế hoạch mang thai. Đối với phụ nữ, việc tiêm phòng cần hoàn thành trước khi bắt đầu mang thai tối thiểu một đến ba tháng theo chỉ định của bác sĩ.

Lịch tiêm vắc xin thủy đậu khuyến cáo cho từng độ tuổi

Lịch tiêm vắc xin thủy đậu được xây dựng dựa trên độ tuổi và tình trạng miễn dịch của từng người để bảo đảm khả năng bảo vệ tối ưu. Đối với trẻ em từ 12 tháng tuổi đến 12 tuổi, phác đồ tiêm chủng thường bao gồm hai mũi. Mũi thứ nhất được tiêm trong khoảng từ 12 đến 15 tháng tuổi, và mũi thứ hai thường được tiêm nhắc lại trong khoảng từ 4 đến 6 tuổi hoặc cách mũi đầu tiên tối thiểu 3 tháng tùy theo hướng dẫn của loại vắc xin cụ thể.

Đối với thanh thiếu niên từ 13 tuổi trở lên và người lớn chưa có miễn dịch, phác đồ tiêm ngừa bắt buộc gồm hai mũi tiêm. Mũi thứ hai được thực hiện cách mũi thứ nhất từ 4 đến 8 tuần. Việc tuân thủ đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm giúp cơ thể tổng hợp lượng kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ bền vững. Người dân nên chủ động tư vấn tại các cơ sở tiêm chủng để được nhân viên y tế kiểm tra hồ sơ và chỉ định lịch tiêm phù hợp nhất.

Các trường hợp cần chống chỉ định và tạm hoãn tiêm vắc xin thủy đậu

Mặc dù vắc xin thủy đậu rất an toàn, vẫn có những trường hợp không được tiêm hoặc cần tạm hoãn để đảm bảo sức khỏe. Chống chỉ định tuyệt đối áp dụng cho những người có tiền sử phản ứng dị ứng nặng hoặc sốc phản vệ với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, bao gồm gelatin hoặc neomycin. Phụ nữ đang mang thai tuyệt đối không được tiêm vắc xin thủy đậu vì vắc xin chứa vi rút sống giảm độc lực có thể ảnh hưởng đến thai nhi.

Các trường hợp cần tạm hoãn tiêm bao gồm người đang sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính, người đang sử dụng thuốc chế phẩm máu hay huyết thanh trong vòng vài tháng gần đây, và người đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch liều cao. Người có tình trạng suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc bệnh lý ác tính cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá cẩn thận trước khi quyết định tiêm phòng nhằm hạn chế các rủi ro không mong muốn.

Lưu ý an toàn

Tiêm vắc xin thủy đậu là giải pháp an toàn, tuy nhiên người được tiêm có thể gặp một số phản ứng nhẹ sau tiêm như đau, đỏ, sưng nhẹ tại vị trí tiêm hoặc sốt nhẹ kéo dài 1-2 ngày. Sau khi tiêm, cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24-48 giờ. Phụ nữ sau khi tiêm vắc xin cần thực hiện biện pháp tránh thai hiệu quả ít nhất 1-3 tháng. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục, khó thở, phát ban toàn thân hoặc sưng nếp gấp cổ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Vắc xin thủy đậu là lá chắn phòng bệnh hiệu quả, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tối đa biến chứng nguy hiểm cho cả trẻ em lẫn người lớn. Việc chủ động tìm hiểu thông tin, tuân thủ đúng lịch tiêm khuyến cáo và tham khảo ý kiến tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.