Cách phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa qua đặc điểm lâm sàng

Phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa

Thủy đậu là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, rất phổ biến ở trẻ em và người chưa có miễn dịch. Trong khi đó, đậu mùa gây ra bởi virus Variola và đậu mùa khỉ do virus Mpox gây ra là các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm virus Poxvirus.

Mặc dù cả hai nhóm bệnh đều gây ban đỏ tiến triển thành mụn nước, bản chất sinh học và đặc điểm tổn thương lâm sàng của chúng có nhiều điểm khác biệt lớn. Mụn thủy đậu thường mọc thành nhiều đợt rải rác, nốt mụn nông và lõm nhẹ ở trung tâm khi sắp khô. Mụn đậu mùa lại có tổ chức sâu hơn, dai hơn, có thể kèm theo sưng đau các hạch ngoại vi rõ rệt trước hoặc cùng lúc với sự xuất hiện của ban da. Việc nắm rõ các dấu hiệu nhận diện tổn thương da giúp phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa chính xác hơn.

Hình thái tổn thương và đặc điểm nốt mụn

Hình thái nốt mụn là tiêu chí hàng đầu để phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa. Mụn thủy đậu khởi đầu là những nốt sần đỏ nhỏ, nhanh chóng phát triển thành mụn nước có vách mỏng, chứa dịch trong suốt, nổi nông trên bề mặt da. Sau 1-2 ngày, dịch mụn có thể chuyển đục nhẹ rồi vỡ ra, đóng vảy khô. Các lứa mụn thủy đậu mọc không đồng thời, do đó trên cùng một vùng da có thể thấy cả nốt sần, mụn nước mới và mụn khô đóng vảy.

Ngược lại, mụn đậu mùa hoặc mụn đậu mùa khỉ thường có cấu trúc sâu, chắc, cứng khi chạm vào và có viền viêm đỏ rõ rệt xung quanh. Ở giai đoạn toàn phát, mụn đậu mùa biến đổi thành mụn mủ có vách dày, ở giữa nốt mụn thường có rãnh lõm trung tâm rất đặc trưng. Điểm khác biệt quan trọng là tất cả các nốt mụn đậu mùa trên một vùng cơ thể thường ở cùng một giai đoạn tiến triển, chứ không mọc rải rác thành nhiều lứa như mụn thủy đậu.

Vị trí phân bố và hướng lan của nốt ban trên cơ thể

Vị trí xuất hiện đầu tiên và quy luật phân bố tổn thương da cũng giúp phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa rõ ràng. Ở bệnh thủy đậu, nốt ban thường xuất hiện trước tiên tại vùng thân mình như ngực, lưng hoặc bụng, sau đó lan dần ra mặt, cổ và các chi. Mụn thủy đậu có xu hướng tập trung nhiều ở vùng trung tâm cơ thể và ít hơn ở lòng bàn tay hay lòng bàn chân.

Trong khi đó, ban của mụn đậu mùa và đậu mùa khỉ có quy luật phân bố ly tâm. Tổn thương da thường bắt đầu rầm rộ ở vùng mặt, niêm mạc miệng, sau đó lan sang hai tay, hai chân, bao gồm cả lòng bàn tay và lòng bàn chân. Ngoài ra, tổn thương da trong bệnh đậu mùa khỉ còn có thể xuất hiện tập trung tại vùng sinh dục hoặc quanh hậu môn tùy thuộc vào con đường tiếp xúc ban đầu với virus.

Triệu chứng toàn thân và tình trạng sưng hạch huyết

Bên cạnh tổn thương da, các triệu chứng đi kèm như sốt và sưng hạch huyết đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt hai bệnh lý này. Ở bệnh thủy đậu, sốt nhẹ hoặc sốt vừa thường xuất hiện cùng lúc hoặc chỉ trước khi nổi mụn nước khoảng 1 ngày. Hiện tượng sưng hạch huyết ở người mắc thủy đậu rất hiếm gặp hoặc nếu có thì chỉ sưng nhẹ hạch vùng cổ do phản ứng viêm tại chỗ.

Ngược lại, sưng hạch huyết là dấu hiệu lâm sàng then chốt giúp phân biệt mụn đậu mùa khỉ với mụn thủy đậu. Người bệnh đậu mùa khỉ thường bị sưng đau rõ rệt ở các hạch vùng cổ, nách hoặc bẹn từ 1-4 ngày trước khi mụn phát ban xuất hiện trên da. Kèm theo đó, triệu chứng toàn thân như sốt cao, đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ và kiệt sức ở bệnh đậu mùa thường diễn tiến nghiêm trọng hơn so me với thủy đậu.

Thời gian ủ bệnh và tiến triển tổn thương da

Thời gian tiến triển từ khi nhiễm virus đến khi khỏi bệnh cũng có sự khác biệt rõ rệt. Thủy đậu có thời gian ủ bệnh trung bình từ 10-21 ngày. Giai đoạn mọc mụn và đóng vảy của thủy đậu diễn ra khá nhanh, thường hoàn tất trong khoảng 7-10 ngày kể từ khi xuất hiện nốt sần đầu tiên. Nốt vảy thủy đậu bong ra thường ít để lại sẹo sâu trừ khi có bội nhiễm vi khuẩn.

Bệnh đậu mùa và đậu mùa khỉ có thời gian ủ bệnh dao động từ 5-21 ngày. Tuy nhiên, thời gian tiến triển của từng nốt mụn đậu mùa kéo dài hơn nhiều. Mỗi giai đoạn từ nốt sần, mụn nước, mụn mủ cho đến khi đóng vảy cứng và bong tróc có thể mất tới 2-4 tuần. Vảy đậu mùa khi bong tróc thường để lại các vết sẹo lõm vĩnh viễn trên bề mặt da.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thông tin y khoa tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa Da liễu hay Truyền nhiễm. Khi có biểu hiện nổi mụn nước bất thường kèm sốt hoặc sưng hạch, người bệnh cần cách ly an toàn và đến cơ sở y tế để được thăm khám. Tuyệt đối không tự ý gãi nốt mụn, không cạy vảy, không tự mua thuốc bôi hoặc thuốc uống khi chưa có chỉ định y khoa nhằm tránh rủi ro bội nhiễm khuẩn nguy hiểm.

Tóm tắt

Nhận biết và phân biệt mụn thủy đậu và mụn đậu mùa dựa vào hình thái nốt mụn, hướng lan của ban và dấu hiệu sưng hạch giúp người bệnh chủ động phòng ngừa lây nhiễm. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng theo dõi an toàn.